Fréttablaðið - 19.11.2021, Qupperneq 14

Þetta var fyrsta skrefið
en nú þarf að stofna
til frekara samtals við
almenning um það
hvernig kolefnishlut-
laust Ísland við viljum.
Við upphaf COP fóru þjóðarleiðtog-
ar upp í pontu hver á eftir öðrum og
ræddu um hversu alvarlegt vanda-
mál loftslagsbreytingar væru og að
við þyrftum að gera allt sem í okkar
valdi stendur til að sporna við þeim.
Eftir slíkar yfirlýsingar skaut því
skökku við þegar þeir tilkynntu
markmið sín, sem voru í engu sam-
ræmi við það neyðarástand sem
þeir höfðu lokið við að lýsa.
Þjóðarleiðtogar brugðust því
núverandi og komandi kynslóðum,
með því að skorta pólitískan vilja til
að tryggja það að við takmörkum
hnattræna hlýnun við eina og hálfa
gráðu, sem er eini valkosturinn í
stöðunni ef við viljum eiga mögu-
leika á farsælli framtíð fyrir okkur
og þær lífverur sem deila með okkur
plánetunni.
Það er þó lán í óláni að aðildarríki
samningsins skildu að núverandi
markmið sem stefna okkur í 2,4
gráða hlýnun eru óásættanleg, og
var því ein niðurstaða ráðstefnunn-
ar að hvetja aðildarríki til að upp-
færa markmið sín strax á næsta ári.
Eins og forseti COP26, Alok
Sharma, og aðalritari SÞ, António
Guterres, höfðu orð á, tókst okkur í
Glasgow að halda markmiðinu um
1,5 gráður á lífi, en það er því miður
í öndunarvél í bili, og lífslíkur þess
ráðast alfarið af því hvort ríki upp-
færi markmið sín að ári liðnu og
breyti yfirlýsingum í aðgerðir, og
það strax.
Ísland er þar alls ekki undan-
skilið, en það er alveg ljóst að við
höfum fulla burði til að gera miklu
betur. Ísland er, og hefur verið, hluti
af sameiginlegu landsframlagi með
ríkjum Evrópusambandsins og Nor-
egi til Parísarsáttmálans, en upp-
færða markmiðið hljóðar nú upp á
55% samdrátt í losun fyrir svæðið
sem heild fyrir 2030. Útfærsla á
þessu markmiði stendur enn yfir
svo við vitum ekki hver hlutur
Íslands verður, þ.e.a.s. hvað Íslandi
verður úthlutað miklum samdrætti.
Við vitum þó að ríki sem eru einnig
hluti af þessu sameiginlega framlagi
hafa sett sér, og lögfest, sjálfstæð
markmið um samdrátt í losun fyrir
2030 sem ganga lengra en sá hlutur
sem þeim verður úthlutað, og þarf
Ísland að gera slíkt hið sama.
Ísland sendi svo inn, í fyrsta skipti
fyrir þessa ráðstefnu, langtíma-
áætlun um litla losun gróðurhúsa-
lofttegunda. Þar var stillt upp sviðs-
myndum sem sýna mismunandi
leiðir til að ná kolefnishlutleysi á
Íslandi fyrir 2040. Þetta var fyrsta
skrefið en nú þarf að stofna til frek-
ara samtals við almenning um það
hvernig kolefnishlutlaust Ísland við
viljum, ákvarða það, uppfæra lang-
tímaáætlunina okkar og senda inn.
Þannig getum við mætt á næstu
loftslagsráðstefnu með framlag
sem sýnir að Ísland ætlar að gera sig
gildandi í loftslagsmálum og sýnt í
verki að við viljum svo sannarlega
stuðla að því að markmiðið um 1,5
gráður raungerist, líkt og stjórnvöld
hafa margsinnis lýst yfir.
Ég enda því á ákalli til komandi
ríkisstjórnar, og allra sem á þingi
eða í valdastöðu sitja: Sýnið í verki
að ykkur er annt um framtíð okkar
allra. Augu núverandi og komandi
kynslóða hvíla á ykkur, og valið
er einfalt: Að vera minnst fyrir
aðgerðaleysi, eða hugrekki og metn-
aðarfullar aðgerðir sem tryggðu far-
sælt líf fyrir komandi kynslóðir. n
Í kjölfar COP26
Tinna
Hallgrímsdóttir
formaður Ungra
umhverfissinna
Samkvæmt lögum um heilbrigðis-
þjónustu (nr. 40/2007), lögum um
réttindi sjúklinga (nr. 74/1997) og
lögum um sjúkratryggingar (nr.
112/2008) er kveðið á um jafnan
aðgang að heilbrigðisþjónustu
óháð efnahag og annarri stöðu þess
sem fær þjónustuna. Nú er það svo
að landfræðilegar ástæður geta ein-
mitt skekkt stöðu fólks efnahags-
lega og á annan hátt. Það á t.d. við
gagnvart heilbrigðisþjónustu. En
undanfarin ár hefur hluta af þess-
um hindrunum verið rutt úr vegi
og svokölluð fjarþjónusta hefur
rutt sér til rúms og náð að jafna
aðstöðu fólks sem á einhvern hátt
getur ekki nýtt sér staðþjónustu
sem í boði er yfirleitt eingöngu í
Reykjavík og í örfáum tilfellum á
stærri þéttbýlisstöðum landsins.
Þannig hefur SÁÁ þróað fjarþjón-
ustu fyrir fólk með fíknisjúkdóm
og aðstandendur þess. SÁÁ hefur
notið góðrar samvinnu við Kara
Connect sem býður upp á tækni-
lausnir, sem uppfylla allar kröfur
og öryggisstaðla Landlæknisemb-
ættisins. Þessi þjónusta gagnast
fólki með fíknisjúkdóma sem býr
ekki í eða við Reykjavík eða á eða
við Akureyri þar sem SÁÁ rekur
göngudeildir með staðþjónustu.
Aðstandendur þessa fólks geta
einnig fengið fjarþjónustu sam-
bærilega þeirri sem veitt er í stað-
þjónustu.
Það er því í meira lagi undar-
legt að Sjúkratryggingar Íslands
(SÍ) neita beinlínis að greiða fyrir
þessa þjónustu. Undarlegt þegar
ofangreind lög eru lesin, því með
afstöðu sinni brýtur SÍ þvert gegn
markmiðum þessara laga og þar
með er SÍ orðið lögbrjótur sem heil-
brigðisráðherra ætti að minnsta
kosti að kalla á beinið ef ekki stefna
þeim fyrir dómstóla. Með afstöðu
sinni vinna SÍ gegn vernd á and-
legu, líkamlegu og félagslegu heil-
brigði landsmanna, vinna gegn
almennum mannréttindum og
mannhelgi og veikja réttarstöðu
sjúklinga á Íslandi. Með afstöðu
sinni vinnur SÍ gegn því að tryggja
sjúkratryggðum aðstoð til verndar
heilbrigði og jafnan aðgang að heil-
brigðisþjónustu óháð efnahag.
Sjúkratryggingar Íslands gera sér
ekki grein fyrir þeim fordómum og
tortryggni sem þær ala á, gera sér
ekki grein fyrir þeim þjáningum
sem þær valda beint og óbeint og
virða ekki hlutverk sitt að gæta
hagsmuna þeirra sem þjónustuna
eiga að fá. SÍ leikur þann leik að
mismuna því fólki sem á sér fáa
málsvara og getur illa beitt sér til að
viðhalda réttindum sínum.
Nú getur yfirstjórn SÍ auðvitað
slegið þann fyrirvara að hún greiði
ekkert nema samkvæmt samning-
um við þá sem veita þjónustuna.
Þó það nú væri. En sá fyrirsláttur
missir marks þegar sama yfirstjórn
SÍ hefur dregið það í yfir 20 mánuði
að ganga til samninga við SÁÁ um
þjónustuna. Allan tímann hefur
SÁÁ ítrekað, reglubundið, nauðsyn
þess að ljúka þessu ferli. Það verður
auðvitað að taka með í reikninginn
að samningaferli um þetta atriði er
ekki mjög flókið, vegna þess að til er
samningur milli aðila sem kveður
á um sams konar þjónustu í stað-
þjónustu. Eina sem þarf að gera er
að bæta inn í samninginn orðunum
„og fjarþjónusta sem veitt er sam-
kvæmt stöðlum Landlæknisemb-
ættisins“. Er til of mikils mælst að
yfirstjórn Sjúkratrygginga Íslands
gangist við ábyrgð sinni? n
Listin að mismuna
Hörður J.
Oddfríðarson
dagskrárstjóri SÁÁ
á Akureyri
MÁL OG MENNING BÓKABÚÐ
HEFUR OPNAÐ AFTUR!
Mikið úrval og gott verð.
Kíktu við á Laugavegi 18.
MÁL OG MENNING BÓK ABÚÐ Laugavegi 18 | Opið alla virka daga 10–18 | Laugardaga 11–17 | www.forlagid.is
14 Skoðun 19. nóvember 2021 FÖSTUDAGURFRÉTTABLAÐIÐ