Morgunblaðið - 12.05.2022, Blaðsíða 66

66 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 12. MAÍ 2022
,,Ég kynntist gagnsemi rauðrófunnar í gegnumængafélaga mína í
þríþrautinni. Ég ákvað að prófa rauðrófusafa en færði mig jótt yr í
rauðrófuhylkin frá Natures Aid þau veita mér aukinn kraft, mér nnst
ég vera orkumeiri og afkasta mun meira á ængum samhliða notkun
hylkjanna. Hylkin eru frábær lausn fyrir mig ég mæli hiklaust með þeim fyrir
alla, sérstaklega íþróttafólk‘‘.
Hjálpar þér að skara fram úr
100% náttúruleg rauðrófa í
hylkjum sannkölluð ofurfæða
tafólk sækist í vegna
eflandi eiginleika hennar.
HLAUPTU
LENGRA!
Útsölustaðir: Apótek, heilsuverslanir og heilsuhillur stórmarkaðanna.
,
sem íþrót
heilsu
Bjarni Jakob Gunnarsson þríþrautakappi,
mælir með Rauðrófudufti í hylkjum frá Natures Aid.
N Ý F O R M
H Ú S G A G N A V E R S L U N
Strandgötu 24 | 220 Hafnarfjörður | Sími 565 4100 | nyform.is
Mikið úrval af HVÍLDARST
með og án rafmagns lyftibú
Komið og
skoðið úrvalið
ÓLUM
naði
Kristín Heiða Kristinsdóttir
khk@mbl.is
„Lakkplatan er eitt elsta og merki-
legasta form hljómplötunnar og það
er eitthvað við hljóminn í þessum
plötum sem er alveg einstakt. Fram
til ársins 1926 var sungið beint inn í
lúður við upptökurnar og því er
varla hægt að komast nær lista-
manninum en þegar hlustað er á
þær plötur. Eina sem er á milli okk-
ar og fortíðarinnar er nál, það er
engin rafuppmögnun, hún kom til
sögunnar seinna,“ segir Ingi Garðar
Erlendsson sem leiðir viðburð á
Borgarbókasafninu í Grófinni í dag
undir heitinu Vínilkaffi, Týndar
perlur og leyndardómsfull lög.
„Hver einasta plata geymir ein-
hverja sögu og það sem ég ætla að
gera í dag er að mæta á bókasafnið
með nokkrar gamlar 78 snúninga
lakkplötur úr safni mínu, leyfa fólki
að heyra tóndæmi og segja sögurnar
á bak við þessa týndu tónlist. Mikið
af því efni sem er á þessum plötum
hefur ekki verið endurútgefið, þótt
tekin hafi verið afrit af mörgum á
bæði Þjóðarbókhlöðu og Ríkisút-
varpinu. Sumar plötur hafa ekki rat-
að þangað, til dæmis plötur með ís-
lenskum listamönnum sem gefnar
voru út í útlöndum,“ segir Ingi
Garðar sem byrjaði fyrir fimm árum
að leita að og safna 78 snúninga plöt-
um með íslenskri tónlist.
„Ég er alltaf að uppgötva nýja og
nýja hluti, oft liggur þetta hjá fólki
og það veit ekki hvað það á að gera
við það. Lakkplöturnar eru þjóð-
legur arfur sem mér finnst að við
ættum að passa betur upp á. Þetta
er stór hluti af íslenskri tónlistar-
sögu, en elsta platan er tekin upp
árið 1910. Hún geymir íslenskt lag
með Pétri Á. Jónssyni óperu-
söngvara. Upptakan var gerð í
Kaupmannahöfn en ekki er vitað
hver leikur með á píanóið. Gefnar
voru út þrjár upptökur þar sem
prentað var aðeins á aðra hlið platn-
anna. Af þessum þremur plötum
hafa aðeins fundist Dalvísur og
prufupressa af Augun bláu, en
þriðja platan, Gígjan, hefur ekki enn
fundist,“ segir Ingi Garðar og bætir
við að margar lakkplötur hafi ekki
fundist sem vitað er að voru hljóðrit-
aðar.
„Einnig eru til það sem ég kalla
draugaplötur, plötur sem koma á
lista um útgefnar plötur en hafa af
einhverjum ástæðum aldrei farið í
sölu.“
Rokk og ról með Ragga Bjarna
Þegar Ingi Garðar er spurður
hvar hann leiti fanga í sögunum á
bak við plöturnar segist hann tala
við fólk, lesa ævisögur, skoða Tíma-
rit.is og svo framvegis.
„Ég hef tekið eftir hversu mikið er
til af skráningum sem eru ekki rétt-
ar, því það hefur ekki verið gerð al-
mennileg rannsókn á þessum plöt-
um, en það varð einmitt til þess að
ég fór inn í þetta. Ég er líka að at-
huga hversu stór upplögin hafa ver-
ið, hversu margar útgáfur af hverri
plötu. Til dæmis var Stefán Íslandi
gefinn út tuttugu sinnum. Ég skoða
allar íslenskar plötur sem eru 78
snúninga, öll afbrigðin, en síðustu
lakkplöturnar voru gefnar út 1958.
Þær plötur geyma rokk og ról, tón-
list með Ragga Bjarna og fleirum af
hans kynslóð.“
Ingi Garðar segir að fyrstu upp-
tökur á lakkplötur á Íslandi hafi ver-
ið gerðar árið 1930.
„Þá komu upptökumenn frá Col-
umbia hingað til að taka upp Alþing-
ishátíðina, en það fór ekki vel, því
erfitt var að taka upp úti. Samt náðu
þeir að taka upp ræðuhöld á Þing-
völlum en tónlistaratriðin frá hátíð-
inni voru tekin upp eftir á í bænum, í
Bárunni, húsi sem stóð á svipuðum
stað og Ráðhúsið í dag. Í Bárunni
voru teknar upp fjörutíu lakkplötur
sem geyma þá áttatíu til hundrað
lög, eða hliðar. Þetta voru mikið
kóraplötur en einhverjir einsöngv-
arar og líka Hljómsveit Reykjavíkur
sem spilaði á hátíðinni. Einnig er
þarna rímnakveðskapur,“ segir Ingi
Garðar og tekur fram að til séu vax-
hólkar með upptökum sem eru eldri,
en þær upptökur voru ekki til útgáfu
heldur til varðveislu og eru geymdar
á Árnastofnun.
Einar Hjaltested óperusöngvari
Ingi Garðar segir að sumar lakk-
plöturnar séu gríðarlega sjaldgæfar.
„Þetta á sérstaklega við um lakk-
plötur sem gefnar voru út á árnum
1911 til 1930, sumar þeirra eru afar
sjaldgæfar, til dæmis plötur sem
teknar voru upp með söng Einars
Hjaltested í Bandaríkjunum 1918.
Við héldum lengi að aðeins væru til
tvær plötur skráðar, teknar upp fyr-
ir Columbia og gert sérstaklega fyr-
ir innflytjendur í Bandaríkjunum, en
svo birtist ein plata í viðbót í skrán-
ingu núna á þessu ári, frá Barbara
University. Einar var tenór og rosa-
lega efnilegur og sagan í kringum
hann er mjög merkileg, hann lenti í
ógæfu og varði síðustu æviárunum í
að rölta sem hálfgerður útigangs-
maður um götur Reykjavíkur.“
Inga Garðari finnst við ekki hafa
hirt nógu vel um þennan tónlistararf
okkar Íslendinga, lakkplöturnar.
„Ég veit þau eru að reyna sitt
besta í tónlistarsafninu í Þjóðar-
bókhlöðu og á Ríkisútvarpinu, og
eins hefur Trausti veðurfræðingur
líka hjálpað mikið til, en það vantar
alltaf fjármagn til að gera betur.
Fólkið sem spilaði og söng á þessum
78 snúninga lakkplötum er að deyja
og hverfa sem lifandi heimildir. Við
vitum ekki hverjir spila á öllum
þessum plötum, en Jónatan Garð-
arsson hefur tekið viðtöl og skráð
eitthvað af slíkum upplýsingum.
Mér líður svolítið eins og þessar
plötur séu skinnhandrit sem birtast
hér og þar og að ekki sé búið að at-
huga þetta nógu vel. Til dæmis er til
hellingur af 78 snúninga plötum á
byggðasöfnum út um allt land, en
kannski skráð sem gamlar plötur í
kassa, ekkert nánar. Það þarf að
skoða þetta betur, fá fjármagn til
þess. Vekja athygli á þessari sögu
okkar þar sem ekki er búið að gera
grein fyrir öllu.“
Vínilkaffið verður í Menningar-
húsi Borgarbókasafnsins Grófinni
við Tryggvagötu í dag fimmtudag kl.
17.30-19.00. Þema dagsins er: Fá-
gætir leyndardómar úr fortíðinni.
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Ingi Garðar „Þetta er stór hluti af íslenskri tónlistarsögu, elsta platan er tekin upp árið 1910.“
Sögurnar á bak við týndu tónlistina
- „Mér líður eins og þessar plötur séu skinnhandrit,“ segir Ingi Garðar Erlendsson sem ætlar að
fjalla um týndar perlur og leyndardómsfull lög á Vínilkaffi í dag - Lakkplötur eru þjóðlegur arfur
Bjarni Hinriksson, teiknari og myndasagnahöfundur, er
í kvöld, fimmtudagskvöld, kl. 20 með leiksögn um sýn-
inguna Erró: Sprengikraftur mynda sem er í öllum söl-
um Listasafns Reykjavíkur – Hafnarhúss. Leiðsögn sína
kallar Bjarni „Sprengikraft myndasagna“.
Bjarni er myndasagnahöfundur og stofnfélagi í
(gisp!). Frá 1985-89 nam hann í École régionale des
beaux-arts í Angoulême og hefur síðan fengist við
myndasagnagerð, kennslu og þýðingar. Hann vinnur nú
að grafísku skáldsögunni „Myrkva“.
Leiðsögn Bjarna um sýningu Errós
Bjarni Hinriksson