Morgunblaðið - 22.12.2022, Qupperneq 22

Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 22. DESEMBER 2022
1
3
7
9
8
10
6
4
Metsölulisti
Vikuna 14. desember - 20. desember
Gættu þinna handa
Yrsa Sigurðardóttir
5
Reykjavík glæpasaga
Ragnar Jónasson
Katrín Jakobsdóttir
Játning
Ólafur Jóhann Ólafsson
Eden
Auður Ava Ólafsdóttir
Tól
Kristín Eiríksdóttir
Kyrrþey
Arnaldur Indriðason
Guli kafbáturinn
Jón Kalman Stefánsson
Hamingja þessa heims
Sigríður Hagalín
Keltar
Þorvaldur Friðriksson
Bannað að ljúga
Gunnar Helgason
2 Morgunblaðið/Árni Sæberg
SkógarafurðirÁ Snæfoksstöðum er hægt að fá ýmsar afurðir úr skóginum, jólatré, kurl, panel og eldivið.
SmíðaviðurÁ Snæfoksstöðum er fullkomin viðarsög sem sagar íslenskan
við til húsaklæðninga hvort heldur er innanhúss eða utandyra.
ekki eins vel og áður og það veldur
minni frjósemi. Áður var hún
kannski 80-90% en er dottin niður
í 30-35%. Hjörðin vex því hægt. Það
sama er að gerast um alla Skandin-
avíu. Þar eru hreindýrabændur
farnir að fóðra hreindýrin úti á
víðavangi á veturna. Hreindýra-
ræktin í Skandinavíu er farin að
líkjast beitarbúskap með fóðrun,
nánast eins og sauðfjárbúskapur
var lengi hér á Íslandi og svipað
og þegar maður er með hesta í
girðingu yfir veturinn. Þá ber mað-
ur í þá rúllur.”
Stefán hefur breytt rekstri
hreindýrabúsins til að laga sig að
breyttum aðstæðum. Hjörðin hefur
minnkað og telur nú 1.200-1.500 dýr
að því er Stefán áætlar. Þeim mun
ekki fjölga við óbreyttar aðstæður
fyrr en farið verður að fóðra dýrin
á veturna.
„Nú erum við mest að selja hrein-
dýraveiðiferðir. Það er mikil ásókn í
þær, einkum frá bandarískum veiði-
mönnum. Þeir eru á höttunum eftir
stórum krúnum. Maður þarf að
passa sig á að eiga nóg til af þeim.
Það þarf líka að gæta sín á því að
gera ekki hjörðina úrkynja með því
að veiða alltaf flottustu dýrin. Þess
vegna spörum við ákveðinn fjölda
af fallegum dýrum,“ segir Stefán.
Þegar dýrunum er smalað í rétt og
valið úr þeim til slátrunar er mikið
horft til holdafars, það er kjötfyll-
ingar á lærum og baki, því áherslan
hefur verið á kjötframleiðslu. Í
Isortoq er fullkomið sláturhús sem
mætir kröfum Evrópusambandsins.
Það er notað nú til að verka bráð
veiðimanna en regluleg slátrun
hefst aftur ef hjörðin stækkar og
stendur undir henni.
Eftirlitsdýralæknir þarf að koma
á hverju ári til að votta slátur-
húsið og slátrunina ef viðhalda á
Evrópuviðurkenningunni. Stefán
segir að á Spáni sé byrjað að setja
vefmyndavélar í sláturhús til að
sinna slíku eftirliti. „Þetta var tekið
upp á hreindýraráðsfundi í Noregi
30. nóvember. Ég stakk upp á því
að vísindasamfélagið í Skandinavíu
kynnti sér aðferð Spánverja við að
fylgjast með slátrun og framfylgja
þannig öllum reglum.“
Ef á að fara að fóðra hreindýrin
á Grænlandi segir Stefán að rækta
þurfi fóðrið á staðnum vegna þess
hve flutningskostnaður er hár.
Grænlenska ríkið styrkir bændur
til nýræktar en á Suður-Græn-
landi er sauðfjárrækt með um
20.000 fjár. Einnig er komin svolítil
nautgriparækt. Mikið er flutt inn
af fóðri en það er á stefnuskrá
grænlenskra stjórnvalda að rækta
upp í kringum 1.000 hektara á
næstu árum.
Erfitt getur verið að finna undir-
lendi sem hentar til túnræktunar.
Það er einkum að finna í árdölum
þar sem jökullinn hefur hopað
og sandaurar myndast. Í landi
hreindýrastöðvarinnar eru t.d. um
400 hektarar af flötum sandslétt-
um sem hægt væri að græða upp
líkt og Landgræðslan hefur gert á
Íslandi. Til þess þarf að flytja inn
áburð. Stefán bendir á að íslenska
sprotafélagið Atmonia vinni að þró-
un lítilla verksmiðja til að framleiða
köfnunarefnisáburð. Mögulega geti
slík lausn hentað til áburðarfram-
leiðslu á Grænlandi.
Stefán bendir á að einnig sé hægt
að sá plöntum sem binda köfnun-
arefni í jarðveginum eins og t.d.
lúpínu og refasmára. Hægt er að sá
þessum jurtum í ófrjóan jarðveg.
Smáraræktinni fylgir að hafa þarf
býflugnarækt til að flugurnar
frjóvgi smárann. Annars þarf að sá
smáranum um það bil þriðja hvert
ár. Aðrar plöntur koma svo í kjölfar
þessara. Stefán byrjaði að sá lúpínu
fyrir um 30 árum. Lúpínan er farin
að hörfa á elstu svæðunum og byrj-
að að vaxa meira gras en lúpína.
Þetta er líka góður undirbúningur
fyrir birki og víði. Stefán segir að
hreindýrin bíti lúpínuna á haustin
þegar alkalíefnin í henni minnka
eftir fræmyndun. Hægt er að halda
lúpínu niðri með því að beita á hana
kindum á vorin.
Ætlar að flytja á Drangsnes
Stefán hefur fest sér lóð á
Drangsnesi og ætlar að byggja þar
íbúðarhús og smiðju þar sem hann
getur unnið að handverki sínu.
Hann er hagur á bæði tré og járn
og tálgar mikið úr tré og eldsmíðar
hnífa.
Stefán sýndi okkur þorratrog
sem hann tálgar úr íslenskri ösp
eða greni. Til þess notar hann
tréskurðarverkfæri og sum þeirra
hefur hann sjálfur smíðað. Önnur
hefur hann keypt, til dæmis skaröxi
með blaði sem beygt er í U. „Það
tekur mig eina viku að gera þorra-
trog og skreyta það með útskurði,“
segir Stefán. Bolirnir sem hann
notar í trogin þurfa að vera yfir 30
sentimetrar í þvermál. Hann tálgar
einnig út trébolla og segir Stefán
að það sé hluti af skógarmenningu
Noregs að drekka úr slíkum bolla.
Verkfærin geymir Stefán í
kistu sem hann smíðar eftir
fyrirmynd frá 9. öld. Hún fannst
þegar Osebergskipið var grafið
upp. Kistan er sett saman með
geirneglingu og trétöppum. Í henni
eru hvorki naglar né skrúfur úr
járni. Stefán segir að hver víking-
ur hafi átt svona kistu og geymt í
henni persónulega muni. Neðst á
kistuhliðunum eru eyru og voru
þau notuð til að reyra kistuna við
dekkið. Kistan var notuð sem sæti
þegar setið var undir árum. Kistu-
veggina smíðar Stefán úr íslenskri
ösp eða greni, lokið úr lerki og
lamirnar á lokinu og hespan eru úr
reyniviði og þolinmóðirnir í þeim
úr gullregni. Þegar kistan er opnuð
mynda lamirnar fisk.
Að treysta á sjálfan sig
Stefán hefur lengi starfað við
óblíðar aðstæður úti í óbyggð-
um þar sem hann hefur þurft að
treysta á eigin atgervi. Nú stingur
hann við í hverju spori og það á sína
skýringu.
„Vinur minn missti vélsleða
niður um ís á Grænlandi. Ég óð út
í vatnið sem var upp á mið læri og
braut tvöfaldan ísinn til að komast
að sleðanum. Ég varð að taka á af
öllum kröftum sem ég átti til að
draga sleðann upp og kom honum á
þurrt. Þá var ég um þrítugt og svo-
lítið hraustur. Um kvöldið fann ég
þennan svakalega verk í bakinu og
hef verið bakveikur alla tíð síðan,“
segir Stefán.
Önnur saga var rifjuð upp af því
þegar Stefán var að plægja kart-
öflugarðinn sinn í Isortoq á Græn-
landi og notaði til þess vélknúinn
plóg. „Ég rann í brekku, plógurinn
greip í stígvélið og tætti það í
sundur. Hann náði að skera mig í
legginn. Ég fór heim á bæ, hellti
spritti í sárið og saumaði sárið
saman. Ég er enn með örið,“ segir
Stefán og flettir upp skálminni því
til sönnunar.