Morgunblaðið - 22.12.2022, Side 63

MENNING 63
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 22. DESEMBER 2022
RALPH
FIENNES
NICHOLAS
HOULT
ANYA
TAYLOR-JOY
Painstakingly Prepared.
Brilliantly Executed.
FRÁ ÞEIM SÖMU OG FÆRÐU OKKUR ENCANTO
KOMIN Í BÍÓ
SÝND MEÐ ÍSLENSKU OG ENSKU TALI
USA TODAY ENTERTAINMENT
WEEKLY
EMPIRETHE PLAYLISTNEW york post
SCREENDAILY IGN VANITYFAIR THEHOLLYWOOD
REPORTER
84%
91%
71%
Nána i upplýsingar um sýningartíma á sambio.is
USA TODAY ENTERTAINMENT
WEEKLY
EMPIRETHE PLAYLISTNEW york post
REEL VIEWS EMPIRE AV CLUBNEW york post indie wire
entertainment weekly the atlantic chicaco sun-times the playlist
82%
L
inda Vilhjálmsdóttir hefur
sent frá sér nýja ljóðabók,
humm, þar sem staða
kvenna er í forgrunni. Það
er ekki í fyrsta sinn sem hún tekur
það efni fyrir en hún leitaði til dæm-
is á svipuð mið í ljóðabókinni Smáa
letrinu sem út kom árið 2018.
Verkinu er skipt í fjóra kafla
auk nokkurs konar forspils, ljúfs
ljóðs á þremur
síðum þar sem
ljóðmælandinn
dregur djúpt
andann þar til
smám saman
birtir til. Þá
getur hann hafið
upp raustina.
Fyrsta núm-
eraða kaflann mætti kalla uppvaxt-
arsögu eða þroskasögu en þar er
sagt frá stúlku sem vex úr grasi
þrátt fyrir mótlæti. Linda nýtir
veðráttuna til þess að byggja upp
ljóðmálið. Mótlætinu fylgir kuldatíð,
fannfergi og mótvindur en stúlkan
brýst þó smám saman úr klaka-
böndunum og finnur rödd sína.
það hefur opnast
fyrir kvenlegu rásina
í barkanum
og nú titra raddböndin
eins og brakandi þvottur
semhangir úti í sólskini
og vorgolu (20)
Þessar línur leiða lesandann yfir í
næsta kafla þar sem hummið mynd-
ar meginstef. Þar lítur ljóðmæl-
andinn aftur til formæðra sinna og
teflir fram hugmyndinni um þeirra
sérstaka og ættgenga humm, bjarg-
ráð kvenna í gegnum aldirnar. Þær
hafa lært að humma „ranglætið /
fram af sér / frá ómunatíð“ (23).
Í þessum bálki víkur ljóðrænan
svolítið fyrir orðavali sem er meira
blátt áfram.
þær hafa hingað til
talið sér hollast
að sniðganga hugtökin
heimilisofbeldi
kynbundið áreiti
og nauðgunarmenning
hafa vanist því
að bera harm sinn í hljóði
og virða friðhelgi einkalífsins
svokallaða
umfram
sitt eigið sálarlíf (30)
Hér er rödd femínistans kröft-
ug og skýr, en maður finnur ívið
of sterkt að ljóðmælandanum, já
eða skáldinu, er mikið niðri fyrir.
Þessi humm-bálkur verður mjög
beinskeyttur í gagnrýni sinni
á feðraveldið og stöðu kvenna.
Boðskapurinn fær því að njóta sín
en á kostnað frumleikans. Hug-
myndin um hummið er sniðug en að
öðru leyti er ekki ýkja margt nýtt í
þessari nálgun á efniviðinn.
Í þriðja hlutanum vinnur Linda
aftur með einhvers konar endurlit,
sögu af uppvexti, og aftur er ljóð-
mælandinn, unga stúlkan, svolítið
utanveltu. Hún lýsir vel hinni
feimnu skottu, skottuskræfunni,
sem fer með veggjum og er aldrei
boðið upp í dans. Frústrasjónin
sem hún finnur fyrir vegna stöðu
sinnar verður nánast smitandi enda
ekki ólíklegt að ýmsir hafi upplifað
svipaðar aðstæður í barnaskóla og á
unglingsárunum.
Linda leikur sér skemmtilega með
tungumálið og spilar með orðin
skatthol og skotta á víxl. Hún dreg-
ur upp mynd af forláta skattholi sem
táknar „svikið loforð / um sérher-
bergi“ (36) og verður miðpunktur
myndmálsins. Skattholið gaf fögur
fyrirheit um þroska en verður smám
saman tákn um brostna drauma.
Í fjórða hlutanum, sem er nokkuð
stuttur, fá veðuröflin aftur að
láta til sín taka en veðráttan er
ofsafengnari og útlenskari en í
öðrum hluta. Unga stúlkan hefur
upplifað margt, ferðast um heiminn
og þurft að láta „þrumuraust karl-
kynsins“ (57) yfir sig ganga en þó
hefur hún ekki tapað röddinni.
þakka það
kvenlegri þrjósku
að hafa ekki tapað
röddinni
minni
mjóu (57)
Linda nýtir samhangandi mynd-
mál til þess að leggja fram skýra
þræði í gegnum verkið. Frásögn-
in af uppvexti og baráttu ungu
stúlkunnar gegn feðraveldinu, með
það hógværa markmið að tapa ekki
röddinni, bindur verkið saman.
Flæðið verður þess vegna gott milli
ólíkra hluta verksins og heildar-
myndin nokkuð skýr. Þrátt fyrir
áberandi mótlæti ríkir baráttuandi í
verkinu sem ungir sem aldnir kven-
skörungar ættu að kunna að meta.
Hið sérstaka ættgenga humm
BÆKUR
RAGNHEIÐUR
BIRGISDÓTTIR
Ljóðabók
humm 
Eftir Lindu Vilhjálmsdóttur.
Mál og menning, 2022. Kilja, 57 bls.
Morgunblaðið/Arnþór Birkisson
Ljóðskáldið „Þrátt fyrir áberandi mótlæti ríkir baráttuandi í verkinu sem ungir sem aldnir kvenskörungar ættu að kunna
að meta,“ skrifar gagnrýnandinn um nýja ljóðabók Lindu Vilhjálmsdóttur, humm. Staða kvenna er í forgrunni í bókinni.
Samið um lausn
dómsmálsins
Amber Heard
hefur samið við
Johnny Depp
um málalok
dómsmáls sem
hann höfðaði á
hendur henni
eftir að hún lýsti
sér sem þolanda
heimilisofbeldis
ári eftir að þau
skildu. Frá
þessu greinir hún á Instagram. Í
sumar tapaði Heard meiðyrðamáli
Depps gegn henni og var gert að
greiða honum 15 milljónir dala,
sem hún hafði ekki efni á. Heard
áfrýjaði dómnum, en hefur nú
samið um lausn málsins. Hún
undirstrikar að samningurinn feli
ekki sér viðurkenningu á sekt.
Amber Heard
Bieber ósáttur við
nýja tískulínu H&M
Justin Bieber er ósáttur við
vinnubrögð stjórnenda fatakeðj-
unnar H&M og hvetur aðdáendur
sína til að kaupa ekki föt úr nýrri
tískulínu fyrirtækisins þar sem
notaðar eru myndir af Bieber
og textabrot úr lögum hans án
leyfis. Þetta kemur fram í færslu
sem hann skrifar á Instagram, en
Bieber er með 270 milljónir fylgj-
enda. Í skriflegu svari til Poli-
tiken segir talsmaður H&M að
fatakeðjan hafi fylgt öllum þeim
reglum sem þeim beri í þessu
máli. Í fréttinni er bent á að búið
sé að fjarlægja flestallar vörur
nýju fatalínunnar af vef H&M og
ekki fáist svör við því hvort það
séu viðbrögð við harðri gagnrýni
Biebers. Tónlistarmaðurinn
stofnaði 2019 sitt eigið fatamerki
sem nefnist Drew og hefur sjálfur
selt föt með myndum af sér og
textabrotum af plötunni Justice.
Morgunblaðið/Ófeigur
Stuð Kanadíski tónlistarmaðurinn
Justin Bieber á sviði hérlendis 2016.