Morgunblaðið - 06.06.1987, Blaðsíða 46

Morgunblaðið - 06.06.1987, Blaðsíða 46
46 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 6. JÚNÍ 1987 í ÞINGHLÉI STEFÁN FRIÐBJÁRNARSON Þáttaskil í byggðaþróun: Byggðastefna - breyttar áherzlur Hagsveiflur ýta undir búsetubreytingar í skýrslu byggðanefndar þingf Iokkanna, sem gefin var út í fyrra, er sett f ram það sjónarmið „að nú séu sérstök þáttaskil í byggða- þróun". Þessi þáttaskil verða umfjöHunarefni „í þinghléi" í dag sem og breyttar áherzlur i byggðastef nu. Helztu orsakir Hezltu rök, sem tíunda má fyr- ir þáttaskilum f byggðaþrón, eru þessi: * Skuttogarabyltingin, sem kom í kjölfar útfærðrar landhelgi, og aflaaukning, er henni fylgdi, eru um garð gengin. * Sterkar líkur standa til þess að frumframleiðslugreinar, fisk- veiðar og landbúnaður, sem eru undirstaða atvinnulífs í strjálbýli, búi við sóknar- og framleiðslutak- markanir í næstu framtíð. * Vaxandi eftirspurn eftir ferskum fiski (sem helzt í hendur við breytileg alfabrögð fiskveiði- þjóða í V-Evrópu) þrengir kosti fiskvinnslu í sjávarplássum okkar. * Breyttar neyzluvenjur hafa dregið úr neyzlu hefðbundinnar búvöru. * Illgjörlegt er að markaðs- setja verðbólgu okkar erlendis, það er að selja íslenzka búvöru í verðsamkeppni við verulega ódýr- ari vöru frá nær verðbólgulausum ríkjum. Engin „plága" hefur reynzt íslenzkum landbúnaði verri en verðbólga áttunda áratugarins og fyrstu ára þess níunda. * Ný störf, sem verða til í þjóð- félaginu, eru að stærstum hluta í þjðnustugreinum, sem vaxa örar á höfuðborgarsvæðinu en í strjál- býli. Aldursskipting og at- vinna í byggðaskýrslu þingflokk- anna, sem hér er m.a. byggt á, segir: „Aldursskipting íbúa landsins er þannig, að hlutfallslega fleira ungt fólk býr nú á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Þar er því meiri þörf nýrra starfa ef jöfn- uður á að komast á í byggðaþró- un. Þróunin hefur verið þveröfug". Ennfremur: „Sú hætta er yfirvofandi, að verulegur hluti þess unga fólks, sem nú er að alast upp á lands- byggðinni, þurfi að flytjast til höfuðborgarsvæðisins til þess að fá vinnu við hæfi. Vegna þess, hversu mjög hefur degið úr barns- fæðingum á undanförnum árum myndi það leiða til þess að fest yrði í sessi það misvægi, sem nú er í mannfjölgun í landinu. Það er ekki sízt þessi hætta, sem markar þáttaskil í byggðaþróun- inni ". Ólík aðstaða ungmenna, eftir búsetu, til framhaldsnáms, veldur oft þeim herzlumun, sem lyktar í flutningi fjöldskyldna af lands- byggð á suðvesturhornið. Helzu afleiðingar I skýrslunni er komist svo að orði um afleiðingar óhóflegrar byggðaröskunar: „Rétt er að undirstrika að stór- felld - jafvel aukin - byggðaröskun hefur ekki einungis í för með sér verulegan félagslegan vanda í þjóðfélaginu heldur beina og óbeina vannýtingu verðmæta og félagslegan kostnað. Fólksfækk- un jafvel í heilum landshlutum leiðir augljóslega til lakari nýting- ar fjárfestingar, bæði í eigu hins opinbera og einkaaðila, lækkunar á fasteingaverði, vannýtingu stað- bundinna auðlinda o.sv.fv. Á hinn bóginn er það einnig kostnaðarsamt fyrir höfuðborgar- svæðið að taka við nær allri fólksfjölgun í landinu. Það má nefna kostnað sem hlýzt af ýms- um þjónustustofnunum, skólum og elliheimilum, og ekki síður að höfuðborgarsvæðið er nú það fjöl- mennt og þéttbyggt, að fyrir dyrum stendur að leysa vandamál í sambandi við umferð og frá- rennsli, sem verða dýrari úrlausn- ar eftir því sem þéttbýlið þenst út og vex". Nýjar áherzlur Sú byggðastefna, sem fylgt hefur verið, hefur ýmsa kosti. Hún hefur hinsvegar ekki rétt hlut landsbyggðar nægilega í þeim atvinnu- og þjóðlífsbreytingum sem yfir hafa gengið og ganga. Ástæðan er m.a. sú að f efhahags- lægðum, hagsveiflum niður á við, sem bitna harðast á strjálbýli með einhæft atvinnulíf, hefur sam- félagið minnsta efnahagslega burði til að rækta viðreisnarstarf. HagYöxtur Fólksflutn. til hbs. —F 10 (55) ¦101- Folksflutningar til höfuoborgar sy œoisins 72 73 74 75 76 77 78 83 84 79 80 flr Myndin sýnir annarsvegar breytingu vergrar þjóðarframleisðlu 1972-1986 en hinsvegar búferlaflutninga fólks innanlands. Hún leiðir líkur að tengslum hagsveiflna og búsetubreytinga í landinu. Árið 1984 fluttu 1,113 manns til höfuðborgarsvæðisins umfram burtflutta þaðan. Misunur brottfluttra og aðfluttra á lands- byggðinni þetta ár nam 1% af íbúafjölda þar. Kvarðinn um fólksflutninga er ýktur tífalt miðað við kvarðann um hagvöxt. (Heimild: Byggðastofnun, Tölfræðihandbók, Hagtölur mánaðarins) Þáttaskil í byggðaþróun Mannfjöldaspá Þessi skýringarmynd, sem fylgdi skýrslu þingflokkanna, sýnir annarsvegar áætl- aða fjölgun landsmanna 1985-1990, 1990-1995 og 1995-2000 (hærri súlan) en hinsvegar áætlaða fjölgun á lands- byggðinni. Mismunur súlnanna sýnir því áætlaða fjölgun á höfuðborgarsvæðinu. 12000 10000 8000 ¦y<—¦—aaaoníri i | 1985-1990 1990-1995 1995-2000 Vö'xtur á tímabilinu LandsbyggS LandiS allt Efnahagslægðir og landbyggðar- flótti haldast oft í hendur (sjá meðfylgjandi skýringarmynd). Þessvegna horfa fleiri og fleiri til hugmynda um stærri og sterk- ari landsbyggðarsveitarfélög með aukin sjálfsákvörðunarrétt og meiri framkvæmdagetu. Þriðja stjórnsýslustigið, sem sumir tala um, er umdeildara. Það eykur yfirbyggingu og skrifræði samfélagsins, þ.e. opinberan kostnað og skattheimtu, og þrengir verk- og ákvörðunarsvið sveitarfélaganna. Enn skal vitnað í skýrslu byggðanefndar þingflokkanna, kaflann um nýjar áherzlur í byggðamálum: „I stað almennra, miðstýrðra aðgerða komi sértækar aðgerð- ir, sem byggi á frumkvæði og ábyrgð heimaaðila. Þeim rök- um er einkum beitt, að hjá þeim sé sú staðarþekking, sem tryggi bezta nýtingu fjármuna, auk þess sem heimamenn viti bezt hvaða verkefni er vert að styðja og í hvaða forgangsröð. Þetta á síðan að vera aflvaki aukins hagvaxtar og nýrra atvinnu- tækifæra". Marktæk byggðastefna verður að taka tillit til fjölmargra þátta. í skýrslunni eru eftirtalin megin- atriði talin vega þyngst til áhrifa á byggðaþróun: * Ákvarðanir stjórnvalda í sjávarútvegsmálum. * Staðsetningþjónustu, en 90% hýrra starfa verða til í þjónustu- greinum. * Staðarval stórfyrirtækja. * Byggðaáætlanir. * Skattaaðgerðir. * Flutningastyrkir, sem tíðkast víða erlendis. * Staðsetning ríkisstofnana. Að síðistu sakar ekki að minna á það að réttur þjóðar til lands byggist ekki sízt á nýtingu þess. Ný tísku- vöruverslun á Skólavörðustíg SVANURINN, ný tískuvöruversl- un, hefur veríð opnuð á Skóla- vðrðustíg 6 í Reykjavík. Eigendur verslunarinnar eru Guðrún Margrét Njálsdóttir og Unnur Ólafsdóttir. Verslunar- stjóri er Sigrún Sigur ðardóttir. Verslunin býður fatnað fyrir kon- ur á öllum aldri og eru vörurnar frá þýskum og belgískum framleiðend- um. Viðskiptavinir eiga kost á módeí-fatnaði auk þess sem keyptar eru inn fáar flíkur sömu gerðar. Opnunartími er virka daga kl. 10.00-18.00 og laugardaga kl. 10.00-12.00. Unnur Ólafsdóttir, Sigrún Sigurðardóttír og Guðrún Margrét Njálsdóttir í nýju versluninni sem ber nafnið Svanurinn. Ferminffar Skálholt ° Fermt í Skálholti hvítasunnudag klukkan 14. Prestur er sr. Guð- mundur Óli Ólafsson. Eftirtalin börn fermast: Anna Svavarsdóttir.Drumboddsstöðum, Ágústa Þórisdóttir, Haukadal, Elsa E^jóla Þráinsdóttir, Miklholti, Hrafn- hildur Grímsdóttir, Fífuseli 13 Reykjavík, Eiríkur Sæland Gústafs- son, Sólveigarstöðum, Guðmundur Lúter Loftsson, Kjóastöðum. Miklabæjarkirkja Fermt i Miklabæjarkirkju í Blönduhlið hvitasunnudag kl. 14.00. Prestur er Dalla Þórðar- dóttir. Eftirtalin börn fermast: Atli Már Traustason, Syðri Hofdölum, Margrét Guðrún Helgadóttir, Úlfs- stöðum, Sveinn Arnar Sæmunds- son, Syðstu Grund, Valdimar Örn Matthíasson, Frostastöðum, Þor- valdur Konráðsson, Ytri Brekkum 2.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.