Morgunblaðið - 06.06.1987, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 06.06.1987, Blaðsíða 10
10 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 6. JÚNÍ 1987 Lýst eftir Georg Brandes Bókmenntlr Jóhann Hjálmarsson í lok maímánaðar var haldinn fundur á Hanaholmen í nágrenni Helsinki, menningarsetri Svía og Finna. Umræðuefnið var dreif- ing norrænna bóka, hvað unnt væri að gera til að auka norræn bókmenntatengsl. Til fundarins komu nef ndarmenn úr úthlutun- arnefnd Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs, þeir sem siija í Norrœna þýðingarsjóðnum, verðlaunahafar Norðurlanda- ráðs f bókmenntum, rithöf undar, þýðendur, gagnrýnendur, bóka- útgefendur, bóksalar, bókaverð- ir og fjðhniðlafólk. Ekki má heldur gleyma ýmsum forstöðu- mönnum norrænna menningar- stofnana, fremst f flokki þeirra var Ann Sandelin sem stjórnar Hanahohnen af röggsemi og grilla mátti f Torbjörn Forsell, forsrjóra Hasselby-hallar f Svíþjóð. Eitthvað var svo af fólki á vegum raðherranefndarinnar, en nú er greinilega áhugi á þvf meðal norrænna srjórnmála- manna að efla norrænt menning- arsamstarf, ekki síst á sviði bókmennta. Á fundum af þessu tagi er vitan- lega margt rætt. Það er ekki allt nýtt af nálinni, en sakar ekki að á því sé klifað. Menn spurðu til dæm- is um gildi Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs fyrir höfundana sjálfa. Fyrir svörum sat Antti Tuuri. Hann sagði að verðlaunin stuðluðu m;a. að betri sölu verðlaunabók- anna og ekki bara þeirra, aðrar baökur verðlaunaðra höfunda nytu góðs af. Verðlaunabækurnar kæmu yfirleitt út í þýðingum í nágranna- löndunum, að minnsta kosti ef um skáldsögur væri að ræða, og aðrar þjóðir fengju áhuga á þeim. Hann nefndi að skáldsaga hans, Dagur í Austurbotni, hefði nú komið út eða væri að koma út í Júgóslavíu, Pól- landi, Frakklandi og Eistlandi. Án verðlaunanna hefði bókin ekki vak- ið athygli utan Norðurlanda, sagði Antti Tuuri. Sven Delblanc, einnig verðlaun- aður höfundur, minnti á þá tíma þegar norrænar bókmenntir vöktu hvað mesta eftirtekt annarra þjóða, tímabilið 1870-1914, kallað „Nord- iska genombrottet". Hvað höfðu þeir rithöfundar sem þá skrifuðu sem við höfum ekki, spurði Sven Delblanc og svaraði spumingunni jafnóðum: Þeir höfðu Georg Brand- es. Nú vantar slikan gagnrýnanda. Þrátt fyrir góðar undantekningar eins og Johan Borgen, Torben Bro- ström og Göran Schildt hafa gagnrýnendur meiri áhuga á að kynna bókmenntir framandi þjóða en það sem menn eru að glfma við á Norðurlöndum. I sama streng tóku ýmsir á fund- inum, meðal þeirra Kai Laitinen, formaður Norræna þýðingarsjóðs- ins sem lengi átti sæti í úthlutunar- nefnd Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs. Conny Jacobsson bókavörður sagði að sænsk bóka- söfh keyptu meira af bókum frá Afríku og Kína en frá Noregi. Hann gerði það að tillögu sinni að verð- launa ætti bókasöfn sem stæðu sig vel í því að efla norræna bók- menntasamvinnu með því að hafa nóg af norrænum bókum f hillunum. Peter Curman, sem er fulltrúi Svía í Norræna þýðingarsjóðnum, sagði að það væri í raun og veru óskhyggja að halda að vinna mætti að aukinni útbreiðslu norrænna bóka. Nú eru bókmenntir frá hinum enskumælandi heimi yfirgnæfandi, sagði Curman. Af starfi sínu í þýð- ingarsjóðnum hermdi hann að það ylli vonbrigðum hve lítið væri um umsóknir um styrki til þýðinga og útgáfu framsækinna nútímabók-' mennta, til dæmis nútímaljóða, einkum væri sótt um styrk fyrir klassfskar bókmenntir. Norski útgefandinn Gordon Hölmebakk hafði þá dapurlegu sögu að segja að bækur eftir jafn nafnkunna höfunda og Peter See- berg og Birgittu Trotzig sem notið hefðu styrks seldust aðeins í 4-500 eintökum í Noregi. Hann sagði að gera þyrfti stórátak til kynningar norrænna höfunda á Norðurlönd- um. Þegar bækur eftir fyrrnefnda höfunda kæmu til dæmis út f Nor- egi yrði að kynna þær í blöðum og sjónvarpi, koma því til leiðar að fólk fengi áhuga á höfundunum. Landi Hölmebakks, Finn Jor, menn- Frá Hanaholmen, Hanasaari f nágrenni Helsinki. ingarritstjóri Aftenposten og full- trúi í úthlutunarnefnd Bókmennta- verðlauna Norðurlandaráðs, minnti á þátt norskra blaða og útvarps f kynningarstarfsemi vegna til- nefndra bóka til verðlaunanna. Það fer vart á milli mála að áhugi Norð- manna er mikill og hlutur blaða og útvarps þar í landi virðingarverður í þessu sambandi. Kristian Slotte sagði að ástandið væri best í Nor- egi hvað varðaði dreifingu nor- rænna bóka, en verst f Svíþjóð. Sænski útgefandinn P. E. Sjö- gren skaut inn dálftilli athugasemd um ástandið fyrr og nú. Hann sagði að forðum hafi rithöfundarnir þekkst, útgefendurnir ekki, en nú væri önnur tíð í þessum efnum því að útgefendur hittust oft. Þetta leiðir hugann að því að mfnu viti hve það verður æ algengara að útgefendur samræma útgáfustarf- semi sfna, verða æ ósjálfstæðari. Þeir fjarlægjast bókmenntirnar, en hlaða undir meðalmennsku og eitt- hvað jafnvel enn verra með það eitt að leiðarljósi að græða. Þeir verða eintóna og sviplaus kór liggj- andi á hnjánum fyrir framan miðla sem geta tryggt þeim aukna sölu og þá eru náttúrlega sjónvarps- stöðvar helsta aðdráttaraflið. Þessi þróun er að verða æ meira áber- andi hér heima. Annars sagði Sjögren frá útgáfu sinni, Rabén och Sjögren, sem vert er að gefa gaum. Þessi útgáfa hefur gefið út skáld- sögur Finnans Hannu Salama f sænskri þýðingu. Eftir að Salama fékk Bókmenntaverðlaun Norður- landaráðs jókst sala á skáldsðgu hans úr 4000 eintökum í 4500. Sænski útvarpsmaðurinn Ulf Örnkloo lagði margt til mála á fund- inum þótt honum tækist ekki að koma Kai Laitinen úr jafnvægi þeg- ar hann leyfði sér að gera athuga- semd við ræðu Laitinens um starf þeirra sem sitja I Norræna þýðing- Skólinn og þjóðfélagið Bökmenntlr Erlendur Jónsson GEFIÐ OG ÞEGIÐ. Afmælisrit tíl heiðurs Brodda Jóhannessyni sjötugum. 414 bls. Iðunn. Reykjavik, 1987. Broddi Jóhannesson var fyrrum þekktur og einkar vinsæll útvarps- maður, bæði sem fyrirlesari og upplesari. Rödd hans, djúpa og þægilega, þekktu allir. Þar að auki var þetta rödd sálfræðings. En sálfræðingar nutu þá óskoraðr- ar athygli sem brautryðjendur nýrra vísinda. í vitund almennings bjuggu þeir yfir vísdómi sem lægi á mörkum hins skilvitlega og dul- fræðilega. Hljótt hefur verið um Brodda hin síðari ár eða frá þvf hann lét af skólastjórn. f afmælisriti því, sem nú er komið út — helgað hon- um sjötugum — eru birtar, telst mér, tuttugu ritgerðir, flestar fræðslu- og uppeldismálum tengd- ar, ein ljóðaþýðing, skrá yfir rit Brodda; og svo að sjálfsögðu tab- ula gratulatoria. Misjafnar eru ritgerðirnar, bæði að stíl og efni; reyndar harla ólík- ar hver annarri. Gott er það út af fyrir sig. Fjölbreyttara verður ritið fyrir bragðið. Tvær fremstu ritgerðirnar eru afmælisbarninu helgaðan önnur um manninn, hin um störf hans. Ekki sýnast mér þær auka né skýra drættina í mynd þeirri sem þjóðin gerði sér af þessum ágæta menntafrömuði meðan hann stóð sjálfur í sviðsljós- inu. Fátt er vandmeðfarnara en lof — enda þótt það kunni að vera satt og rétt og verðskuldað! Af þvf, sem þama er ritað um skólamál, þykir mér langathyglis- verðast það sem Erla Kristjáns- dóttir hefur að segja og ber þessa yfirlætislausu fyrirsögn: Vanga- veltur um starf kennara. Erla tekur fram að »málefnaleg um- ræða þar sem gagnkvæm virðing ríkir er því miður fátíð í okkar þjóðfélagi.« Bendir hún á, þó það kunni að koma fyrir sjónir eins og þversógn, að kennarinn sé jafn- an einmana í starfi sínu: »Tengsl kennara og nemenda eru milliliða- laus, bein og yfirleitt ánægjuleg, en tengsl samkennara eru oftar en ekki fjarlæg, óbein og mörkuð af varnarstöðu.« Ekki bætir úr skák að kennarinn veit aldrei glöggt hvar hann stendur í sam- félaginu: »Annars vegar eru þær kröfur gerðar til kennara að þeir hafi sérstaka starfsmenntun, hins vegar er vefengt að sú starfs- menntun geri þá að sérfræðingum í menntamálum. Skirrst er við að gefa þeim það forræði sérfræð- ingsins sem greiðlega er gefið öðru sérmenntuðu fólki eins og læknum og lögfræðingum.« Og fleira bagar kennara sem stétt svo sem djúpstæður ágrein- ingur sem tekur til grundvallarat- riða. Erla gerir ljósa grein fyrir stefnum f skóla- og kennslumál- um, þeim sem uppi hafa verið á seinni árum, og útlistar og skil- greinir hverja stefnu fyrir sig. Um frelsunarstefhu svo kallaða segir hún t.d. að hún »byggir á opnu kerfi leitaraðferða og/eða þeirri sannfæringu sem er í samræmi við það. Hún byggir einnig á marxí- skri eða nýmarxískri sannfæringu um að félags- og efnahagslegar aðstæður móti vitund manna.« Þarna er komið að lykilatriði. Ef harka hleypur í skólamálaum- ræðu nú á dögum er ekki að sökum að spyrja: Þá er / raun verið að takast á um stórpólitísk viðhorf, hvað svo sem haft er að yfirvarpi. Og »gagnkvæm virðing« markar sjaldan svipmót pólitískrar um- ræðu á landi hér heldur hið gagnstæða. Því miður eru einföld mál stund- um gerð allt of flókin þegar rætt er um fræðslu- og menntamál. Hér er því á hinn veg farið: mál, sem eu í eðli sínu margslungin, eru sett fram með þeim hætti að hver maður hlýtur að átta sig á hvað verið er að fara. Þórólfur Þórlindsson fjallar ekki um skólamál í ritgerðinni: Að vera eða látast: Er aflaskipstjórinn að- eins goðsögn? En hugleiðingar hans eru þó fullkomlega í takt við ágreiningsefnin í skólunum; sem sagt spurningarnar: Er aflametið einstaklingsafrek? Eða má rekja það til samverkandi þátta? Þórólf- ur getur um rannsóknir sem leitt hafa til þess konar niðurstöðu. Þá niðurstöðu dregur hann í efa og hallast sjálfur að hinu fyrrnefnda: »Frá efnahagslegum sjónarmiðum er því kenningin um aflaskipstjó- rann engin goðsögn heldur mikil- vægur leiðarvísir í lífsbaráttu þeirra sem eiga allt sitt undir því hvernig fiskast.« Þættir um söguleg efni eru líka á dagskrá í bók þessari. Til dæm- is ritar Kristmundur Bjarnason um alþýðufrseðslu í Skagafirði fram um síðustu aldamót, fróðlega sam- antekt. Þó Kristmundur reki svo til eingöngu sögu barnafræðslunn- ar í heimahéraði sínu hygg ég að svipuð þróun hafi átt sér stað í öðrum landshlutum á sama tíma. Að vísu kemur fram að sýslurnar urðu nokkuð misfljðtar til að skipuleggja fræðsluna. En merki- legt er til þess að hugsa nú hve góðan skilning almenningur hefur þá haft á þvf — í allri sinni fátækt — að börn væru svo best undir lífið búin að þau tiieinkuðu sér að minnsta kosti frumatriði menntun- arinnar: lestur, skrift og reikning. Nú eru gerðar þær skýlausu kröf- ur til samfélagsins að börn í dreifbýli hafi hvar sem er sama rétt til náms og þéttbýlisbörn eins Broddi Jóhannesson og fram kemur í þætti Guðmundar Magnússonar, Skólinn í dreifbýl- inu. Fróðleg er líka saga sú sem Lýður Björnsson segir hén Eyf- irskur iðnnemi f Danmörku á 18. öld. Það var á tfmum örbirgðar, mannfellis og hallæra að eyfirsk stúlka hleypti heimdraganum og hélt til Hafnar með ríkisstyrk til að læra iðn sem henni var síðar ætlað að stunda hér í þessu hrjáða landi. Af frásögninni má ráða að stúlka þessi hafi verið ákveðin og dugleg og staðið fyrir sínu. Námi sínu lauk hún. En þá fór sem oft- an Hún taldi sig ekki mundu hljóta starf við hæfi hér heima og flent- ist í Danmörku. Sorgarsaga fátækra þjóða á öllum tímum! Sálfræðingar eru meðal höf- unda í riti þessu — eins og vera ber! Til að mynda ritar Sigurjón Björnsson þáttinn: Einkenni sál- ræns sjúkleika hjá bórnum eftir aldri og kyni. Þar gefur að líta athyglisverða tölfræði og niður- stöður. Sumum kann að virðast sem í rannsóknum þeim, sem Sig- urjón byggir á, sé farið of nákvæmlega í sakirnar og sumt til sjúkleika talið sem kalla mætti meinlausa kæki. En þar er á að líta að rannsókn krefst ná- kvæmni. Og sams konar hegðun- armynstur bendir ekki alltaf til hins sama. Sérhver einstaklingur er í raun sérstakt viðfangsefni, og það harla flókið. Fleira en það, sem hér hefur verið drepið á, er vitaskuld gott og merkilegt í riti þessu. En rit- gerðir þær, sem ég hef tekið hér út úr og nefnt, höfða að mínum dómi mest og best til hins almenna lesanda. Viðhorfin til skólans eru mismunandi eftir því hvaðan er horft: Kennarinn sér hann svona, nemandinn hinsegin; og almenn- ingur frá enn öðru sjónarhorni. Höfundar Gefið og þegið skoða skólann mestmegnis innanfrá. Hvað sem þvf líður er skólinn málefni sem snertir flest svið þjóð- félagsins. Brodda Jóhannessyni er verðugur sómi sýndur með þessari afmælisgjöf. Flokkamót skáta við Hafravatn SKÁTAR halda flokkamót við Hafravatn nú um hvftasunnuhelg- ina. Gert ráð fyrir 800 til 400 þáttakendum á öllum aldri. Mótið, sem ber yfirskriftina Fjör í flokk, markar á vissan hátt tfma- mót f sögu skátamóta á íslandi, því það er fyrsta skátamótið sem haldið er alfarið í samræmi við nýjan verk- efnagrunn skátastarfsins. Dagskrá mótsins er fjölbreytt, auk leikja og varðelda geta skátaflokkar á mótinu valið á inilli 20 mismun- andi dagskráratriða á hverjum tfma. Má þar nefna flekaferðir á Hafra- vatni, bjargsig, aflrauna- og íþrótta- mót, BMX-torfærukeppni, frisbi- mót, trönubyggingar, ratleiki, fjölþraut, flokksforingjanámskeið o.fl. o.fl. Sunnudagskvöldið 7. júní kl. 21.00 eru söngglaðir íslendingar, foreldrar og gamlir skátar, boðnir velkomnir á aðalvarðeld mótsins. (FréttatUkynning.)
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.