Morgunblaðið - 22.03.1988, Blaðsíða 18

Morgunblaðið - 22.03.1988, Blaðsíða 18
18 MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 22. MARZ 1988 Seyðisfjörður: 31% hækkun útgjalda en 25% hækkun tekna bæjarsjóðs „ Atvinnuástand gott á síðasta ári en viss- ar hættur leynast á þessu ári," segir Þorvaldur Jóhanns- son bæjarstjóri Seyðifjörður. Fjárhagsáætlun Seyðisfjarðar fyrir árið 1988 var samþykkt í bæjarstjórn nú nýverið. Heildar- útgjöld eru um sextfu og ein og hálf miUjón króna, sem er þrjátíu og eitt prósent hækkun f rá f yrra ári. Heildartekjur eru um sjötíu og tvær og hálf milljón króna, sem er tuttugu og finun prósent hækkun. Fréttaritari Morgunblaðsins fór og hitti Þorvald Jóhannsson bæjar- stjóra að máli og bað hann að greina nánar frá fjárhagsáætlun- inni og fyrirhuguðum framkvæmd- um á vegum bæjarins. Þorvaldur sagði að miðað við þær álagningar- reglur, sem nú giltu, það er að segja staðgreiðslukerfið, fengju þeir 6,7 prósent af heildarálagningunni. Þá virðist vanta um fjórar milljónir miðað við fyrri álagningarreglur. í staðgreiðslukerfinu skammtaði fé- lagsmálaráðherra sveitarfélögunum þessa prósentutölu, en sveitarfélög- in höfðu farið fram á að fá 7,5 prósent. „Þegar við fórum sfðan að reikna út hvað sveitarfélagið fær út úr þessu kerfi, þá kemur í ljós að okkur sýnist vanta um fjórar milljónir hjá okkur hér á Seyðisfirði til þess að fá það sama út og ef við hefðum verið með gamla kerfið: Við vorum með 10,4% prósent af heildartekjum bæjarbúa sem hefði gefið okkur rúmar fjörutíu og fimm milljónir f útsvarstekjur í ár, en þetta nýja kerfi virðist gefa okkur rétt tæpar fjörtíu og eina milljón, þannig að þarna vantar um fjórar milljónir. Þó ber þess að geta að það er svolítið óráðið hvað við fáum Gamla og nýja sjúkrahúsið á Seyðisfirði. út úr þessum breikkaða tekju- stofni, því í nýja kerfinu er útsvars- stofninn mun breiðari en áður, nú fáum við inn alla, sem ekki báru útsvar áður. Niðurfellingar á aldr- aða falla niður í staðgreiðslukerfinu og sfðan er útsvarsstofninn verð- bættur, þannig að þetta kemur auð- vitað eitthvað upp á móti," sagði Þorvaldur. „Varðandi það frumvarp, sem liggur fyrir Alþingi um verkaskipt- ingu ríkis- og sveitarfélaga þá held ég að það séu flest allir sveitar- stjórnamenn sammála því að það sé æskilegt að hafa skýrari línur á milli ríkis- og sveitarfélaga um verkefni, því mótmælir enginn. Hinsvegar er ég alfarið á móti því að sveitarfélögin eigi ein að greiða verkefnaskiptinguna, en frumvarp- ið gerir ráð fyrir, það jöfhunarsjóð- ur greiði þennan tilflutning og því erum við náttúrulega ekki sam- mála. Nú eins finnst okkur að jöfn- unarsjóður, sem úr er úthlutað eftir höfðatölu, þannig að Reykjavík, þar sem fbúar eru um níutíu þúsund, og Seyðisfjörður, þar sem íbúar eru einungis eitt þúsund, fá alveg ná- kvæmlega sömu upphæð á hvern íbúa. Efjöfhunarsjóður á að vera til að jafna aðstöðumun byggða í landinu, þá er hann ekki rétt notað- ur, ef á að nota hann svona. Þetta höfum við bent á og viljum láta lagfæra áður en farið verður í þessa verkefnaskiptingu þannig að sjóð- urinn virki, sem jöfnunarsjóður, en ekki sem ójöfhunarsjóður," sagði Þorvaldur. Varðandi fjárhagsáætlunina sagði hann að heildartekjur bæjar- sjóðs væru áætlaðar 72,5 milljónir eða 25 prósent hærri tekjur en í fyrra. Útsvarstekjur eru áætlaðar 40,7 milljónir, fasteignaskattar 10,3 milljónir, lóðaleigugjöld 1,8 miíljónir, jöfnunarsjóður á að gefa 4,8 milljónir í tekjur og vaxtatekjur eru áætlaðar rúmar 5 milljónir. Heildarútgjöld eru áætluð 61,4 milljónir, sem er 31 prósent hækkun frá árinu 1987. í afborganir lána fara 3,5 milljónir, sem eru um 5 prósent af tekjum og til eignabreyt- inga eru 6,5 milljónir, 9,1 prósent af tekjum. Yfirstjórn bæjarfélagsins tekur um 6,8 prósent af tekjum, almannatryggingar og félagshjálp 25 prósent, fræðslu- og menningar- mál í kringum 18 prósent, íþrótta- mál 9 prósent, skipulagsmál og gatnagerð 4,5 prósent, hreinlætis- Morgunblaðið/Garðar Rúnar Sigurgeirsson mál og brunavarnir um 10 prósent, fjármagnskostnaður um 6,5 prósent og rekstur fasteigna 3,5 prósent af tekjum. Helstu framkvæmdir á eignabreytingareikningi eru að klárað verður að innrétta íþróttasal í félagsheimilinu Herðubreið og gengið verður frá þaki og farið í viðhald á eldri hluta hússins, alls er áætlað að verja 7 milljónum í þetta á árinu." í nýbyggingu sjúkrahússins á að gera allverulegt átak í ár og fara um 12 milljónir í það, en þar af greiðir ríkið 85 pró- sent á móti bæjarsjóði. Nú er verið að vinna í kjallara, eldhúsi og þvottahúsi og tengdu rými og kaupa tæki þar inn. Fyrirhugað er að bjóða út lokaáfangann í haust, sem á að klárast á tveimur árum, það er Iegu- rými á efri hæðinni." Heildartekjur í fjárhagsáætlun Hafnarsjóðs Seyðisfjarðar eru áætl- aðar l0,6 milljónir, þar af eru bryggjugjöld um 2 milljónir, vöru- gjöld 3,6 milljónir og aflagjöld, sem eru 0,85 prósent af afiaverðmæti, eru áætluð 2,9 milljónir. Aðrar tekj- ur eru um 600 þúsund. Framlag frá ríki vegna framkvæmda á árunum 1986 og 1987 er 1,9 milljónir. „Helstu gjaldaliðir Hafnarsjóðs eru Morgunblaðið/Garðar Rúnar Sigurgeir&son Þorvaldur Jóhannsson bæjar- stjóri Seyðisfjarðar. rekstur á höfninni sjálfri um 7 millj-' ónir og til eignabreytinga fara um 3,5 milljónir. Helstu liðir eigna- breytinga eru að unnið verður fyrir 700 þúsund við smábátahöfnina. Þar á að byggja viðlegukant og dýpka höfnina örlítið. Þá verður unnið í Fjarðarhöfn fyrir tæp 400 þúsund. Þar þarf að lagfæra ytri enda á hafnarsvæðinu. Nú svo verð- ur byrjað að byggja dráttarbraut og fara 2,4 milljónir í hana í ár, en þar greiðir ríkið 40 prósent á móti hafnarsjóði. Við höfum verið í viðra?ðum við Pólverja um kaup á dráttarbraut, það er að segja stálið smíðað og tilbúið í vagn og braut. Samningar hafa ekki náðst ennþá, en það er allgott útlit að þeir náist á næstu mánuðum og þá verður farið í jarðvegsframkvæmdir í vor og stefnt að því að setja dráttar- brautina upp á næsta ári með það að markmiði að hugsanlega verði hægt að taka skip upp í hana á haustmánuðum 1989. Hafnarsjóður mun eiga dráttarbrautina, en stofn- að hefur verið hlutafélag, sem heit- ir Dráttarbraut Seyðisfjarðar hf., sem er í eigu Hafnarsjóðs, fyrir- tækja og einstaklinga hér í bæ, sem mun sjá um allan rekstur á dráttar- brautinni. Við vonum að þetta verði mikil lyftistöng fyrir atvinnulífíð hér í bænum og það er vert að geta þess," sagði Þorvaldur. „Þarna er ekki einungis um stálsmíðar að ræða, þarna kæmi til trésmíðavinna Kjarnaklofnun í heimahúsum Raunvíslndi Egill Egilsson Margir spyrja sem svo, ekki síst eftir Tsjernobyl-slysið: Hvern- ig starfar kjarnorkuver? Getur það sprungið: Hvað kemur svona óhöppum af stað? Má koma í veg fyrir þau? Hvernig er kjarnorku- sprengja gerð? Svar þessara spurninga byggist á annarri spurningu: Hvernig klofnar kjarninn og hvers vegna? Það sem gerist í kjarnorku- sprengju er í raun það sama og í kjarnorkuverinu: Stórir frum- eindakjarnar úr úraníum eða plú- tóníum klofna í tvo aðra, um það bil helmingi minni. Mismunurinn á þessu tvennu er fólginn í hve hratt ferlið gerist. Sú orka sem er framleidd á örskotsstund í sprengjunni myndast í kjarnorku- verinu á löngum tíma. Þú getur gert þér furðu gott lfkan af kjarnaklofhun, ef þú átt eldavél!!! Vatnsdropi á heitri suðuplötu eða pönnu hegðar sér að vissu leyti eins og kjarní. E=mC2 Þessi fræga formúla Einsteins um jafngildi massa og orku segir til um orkumyndun við klofnun úraníum- eða plútóníumkjarna. Við eina slíka klofnun í tvo u.þ.b. helmingi minni myndast orka sem er um einn billjónasti orkunnar. I^U(Úran) Nifteind 236 u 92+u 1+Kr . og orka losnar Kjarnaklofnim. sem við neytum við að lyfta eins kflógramms 16ði upp á metra hátt borð af gólfinu. Um einn þúsund- asti af upphaflegum massa kjarn- ans hverfur, og myndar þessa orku. En takist að eyða þannig massanum eitt kflógramm, nægir það til að knýja Búrfellsvirkjun í þrettán árH! Hvað sprengir kjarnann? Þú getur gert þér furðugott líkan af hreyfingu úraníumkjarn- ans, eins og áður sagði. Hitaðu suðuplötu eldavélarinnar allvel (á ekki að glóa). Slepptu nokkrum vatnsdropum ofan á. Þeir svífa í lausu lofti, því að gufulag skilur þá og sjálfa plötuna. Þótt dropinn sé hundraðmilljónmilljónmilljón sinnum þyngri en kjarninn, sýnir hann alllíkar hreyfingar og kjarn- inn, ef ýtt er við honum. Blástu á, dropann, og hann tekur að Hreyf ingar vatnsdropa á heitri pönnu. sveiflast á ákveðinn hátt. Hann lengist f eina átt, t.d. norður- suður, en styttist þvert á. Andar- taki síðar er stytting þar sem lenging var áður, og öfugt. Gleymdu ekki að slökkva á eldavélinni!!! Hvað ýtir við kjarnanum? Á kjarnann dugar ekki að blása. Sé hann látinn í friði er hann kúlulaga, samsettur úr 235 smákúlum, þar af 92 jákvætt hlöðnum, svonefndum róteindum, en 142 óhlöðnum, svonefndum nifteindum. Það sem ýtir honum af stað er einmitt nifteind, sem kemur að utan, og hefur losnað úr öðrum kjarna, við kjarnabreyt- ingu. Úraníumkjarninn dregur þá nifteind að sér, svo að hún fellur að, líkt og steinn á jörð, og árekst- urinn kemur sveiflunni af stað. Klofnunin Sé sveifla vatnsdropans kröft- ug, og ef hann væri hlaðinn raf- magni, getur hann hrokkið í sund- ur, af því að jákvæðu hleðslurnar til endanna þegar sveiflan er í ystu stöðu ýta hvor annarri frá sér. Þótt yfirborðsspenna vatnsins eigi að halda dropanum saman, verða rafkraftar yfirsterkari og dropinn klofnar. í kjarnanum er einnig fyrir hendi nokkurs konar yfirborðsspenna, svo að einnig að þessu leyti er líkanið rauntrútt. En kjarnarnir tveir ásamt 2—3 nifteindum sem sleppa burt vega minna en ættfaðir þeirra. Nif- teindirnar sem myndast leika sama leikinn og upphaflega nif- teindin sem sprengdi kjarnann. Þannig fæst keðjuverkun. Markstœrð sprengju Ekki er víst að nifteindirnar sem myndast fari beint yfir til nágrannakjarnans og sprengi hann. Venjulega þarf að standa Skýjunum frá kjarnorkuspreng- ingum er líkt við sveppi og köll- uð sveppaský. sérstaklega á um árekstur þannig nifteindar og úranfumkjarna, til að hún komi af stað nýrri klofn- un. Þannig fer nifteindin að jafn- aði framhjá mörgum kjörnum, áður en hún klýfur kjarna. Þann- ig verður hver kjarnaklofnun að meðaltali til að koma færri klofn- unum en einni afstað. í stærri klump efnis veldur hver klofhun meira en einni nýrri klofnun. Mörk þessara stærða nefnist markstærð. Sé tveimur bútum úraníums sem eru hvor um sig undir mark- stærð skellt saman, og myndi þeir saman bút sem er yfir mark- stærð, verður keðjuverkun, og því sprenging. Einfaldari kveikjuút- búnað er ekki hægt að hugsa sér.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.