Morgunblaðið - 22.03.1988, Blaðsíða 38

Morgunblaðið - 22.03.1988, Blaðsíða 38
38 MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 22. MARZ 1988 + fto#t0MMáltí!b Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Aftstoðarritstjóri Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Auglýsingastjóri Árvakur, Reykjavík Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Björn Bjamason. Þorbjörn Guðmundsson, Björn Jóhannsson, ÁrniJörgensen. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson, Ágúst Ingi Jónsson. Baldvin Jónsson. Ritstjórn og skrifstofur: Aftalstræti 6, sími 691100. Auglýsingar: Aftalstræti 6, sími 22480. Afgreiðsla: Kringlan 1, sími 83033. Áskriftargjald 700 kr. á mánuði innanlands. í lausasölu 60 kr. eintakið. Batnandi horfur Igærmorgun var stigið stórt spor áleiðis til friðar í íslenzkum þjóðarbúskap 1988. Þá náðust samningar milli iðn- verkafólks og verzlunarfólks — sautján þúsund launþega — og viðsemjenda þeirra, með venju- legum fyrirvara um samþykki félagsfunda. Áður höfðu ýmis stór og stefnumarkandi félög gengið frá samningum. Þeirra á meðal Dagsbrún í Reykjavík og Hlíf í Hafnarfirði. Að ógleymdum verkalýðsfélögum á Vestfjörðum, sem raunar brutu ís að þeirri þjóðarsátt sem nú sýnist í burðarliðnum. Að samningum við iðnverka- fólk og verzlunarfólk gerðum ætti að vera von til að áþekkir samningar takizt við önnur verkalýðsfélög, sem nú eiga í viðræðum við vinnuveitendur. Samningurinn gerir ráð fyrir að Iaun hækki um 14,3% til 15,55% á samningstímanum, sem er til 10. apríl 1989. Við undirskrift samninga hækka laun um rumar tvö þúsund krónur, en áfangahækkanir koma síðar til, 3,25% 1. júní, 2,5% 1. september, 1,5% 1. des- ember og 1,25% þann 1. marz 1989. Þá er samið um sérstaka desemberuppbót og yfirvinnu- taxti verður einn. Einnig eru ný ákvæði um veikindadaga, verkmenntanámskeið og önnur atriði. Þessir samningar eru gerðir við erfiðar horfur í þjóðarbú- skapnum. I fyrsta lagi er gert ráð fyrir að framleiðsla sjávar- vöru til útflutnings, sem óx um 6% 1987, dragizt saman um 0,5% 1988. í annan stað standa spár til 2% lakari viðskiptakjara að meðaltali 1988 í vöruvið- skiptum við umheiminn en 1987. í þriðja lagi horfir enn til vaxandi viðskiptahalla. Við- skiptahalli þjóðarinnar út á við nam um 5000 rnilljónum króna á liðnu ári. Spár Þjóðhagsstofn- unar standa til rúmlega 11.000 m.kr. viðskiptahalla 1988. Við- skiptahalli mælir eyðslu út á við umfram itekjur og þyngir erlendar skuldir þjóðarinnar. Þá jók það á vanda við samn- ingsgerð að ýmsar þýðingar- miklar útflutningsgreinar glíma við alvarlegan rekstrarhalla. Þær hafa sætt innlendum kostnaðarhækkunum síðastlið- in misseri langt umfram verð- þróun á mörkuðum erlendis. Þær geta ekki velt kostnaðar- hækkunum yfir í verðlag, eins og gerzt hefur þegar fram- leiðsla og einkum þjónusta fyrir innlendan markað á í hlut. Þvert á móti hafa þær í sumum tilfellum þurft að grípa til verð- lækkana, til að mæta sam- keppni frá öðrum fískveiðiþjóð- um. Þjóðhagsstofnun spáði á dögunum 16% verðbólgu frá upphafi til loka árs 1988, miðað við að kjarasamningar VSÍ og VMSÍ yrðu fordæmi annarra kjarasamninga og að meðal- gengi krónunnar haldizt óbreytt til ársloka. Þeir samningar, sem iðnverkafólk og verzlunarfólk hafa gert, eru lítið eitt ofan þessara marka. Mestu varðar hinsvegar að þær launahækk- anir, sem um ræðir, gangi ekki upp allan launastigann, eins og oft hefur gerzt, og endi f al- mennum verðlagshækkunum. Það er of snemmt að spá í efnahagsleg áhrif gerðra kjara- samninga, sem líkur standa til að verði stefnumarkandi fyrir þetta ár. Þeir verða þó fyrirsjá- anlega erfiðir fyrir atvinnufyr- irtæki, sem standa frammi fyrir samdrætti. Þeim fylgir og nokkur verbólguhættu. í þeim efnum er mikilvægt að stjórn- völd stigi á tiltæka hemla, án þess að hverfa frá þeirri frjáls- ræðisstefnu í atvinnu- og við- skiptalífi, sem fært hefur sam- félag okkar nær öðrum velferð- arríkjum. Þessir samningar hafa einnig jákvæðar hliðar, bæði frá sjón- arhóli þeirra, sem nú rétta hlut sinn, sem og frá sjónarmiði heildarinnar. Þeir hafa mikla almenna þýðingu. Þeir eru stefnumarkandi. Með þeim er stigið mikilvægt skref til þess að tryggja vinnufrið í landinu fram á næsta ár. Þrátt fyrir verðbólguhættur, sem rangt er að loka augum fyrir, gefa þeir nokkurt svigrúm til varna. Og það er mjög mikilvægt, bæði fyrir almenning og atvinnuvegi, að það takizt að ná verðbólgu hér á landi niður á sama stig og í helztu viðskipta- og sam- keppnisríkjum okkar. Aðeins með þeim hætti getum við tryggt rekstrar- og samkeppn- isstöðu íslenzkra atvinnuvega; skapað þeim skilyrði til að þró- ast og eflast, meðal annars til að rísa undir batnandi kjörum landsmanna. Dýrmæt — og stundum dýrkeypt — reynsla stendur og til þess, að kaup- hækkanir reynast því aðeins kjarabætur að verðbólgan vaxi ekki yfir þær. Clive Archer frá háskólanum í Aberdeen: Sovétmenn vilja losa um tengsl Norður- landa og NATO-ríkja SOVÉTMENN hafa áttað sig á þvi, að í flotastefnu Bandaríkja- manna felst nú, að bandariskum herskipum er ætlað að sækja eins norðarlega og unnt er á hættu- tímum. Helst vildu Sovétmenn auðvitað, að bandaríski flotinn héldi sig f yrir sunnan ísland, svo að þeir gætu sjálfir athafnað sig fyrir norðan ísland og á Noregs- hafi eins og þeim hentaði. Sovét- menn hafa jafnframt áttað sig á þvi að nýjar áherslur í flota- stefnu Bandarikjanna & norður- slóðum mœlast ekki jafn vel fyr- ir hjá öllum í Noregi, svo að dæmi sé tekið. Það kemur sér vel fyrir sovésk stjórnvöld að ýta undir óánægju og tortryggni i garð Bandaríkjamanna. Þau vilja gjarnan reka fleyg á milli Norð- urlanda og NATO. Meðal annars f þessu Ijósi ber að skoða Múrm- ansk-tíllögur Mikhaíls Gorba- tsjovs, Sovétleiðtoga, frá 1. okt- óber sl, sagði Clive Archer, kenn- ari í alþjóðamálum og f orstöðu- maður Rannsóknastofnunar í varnarmálum við haskólann i Aberdeen í eríndi, sem hann fluttí á fundi Samtaka um vest- ræna samvinnu og Varðbergs sl. laugardag. Á hinn bóginn taldi ræðumaður, að af hálfu Atlants- hafsbandalagsins hefðu menn sýnt þessum tiilögum of lítinn áhuga og verið of svif aseinir að svara þeim. Erindi sitt nefndi Clive Archer: Varnir á Norður-Atlantshafí og við- brögð vestrænna þjóða við Múrm- ansk-ræðu Gorbatsjovs. Minnti Arc- her á, að f ræðu sinni 1. október 1987 hefði Gorbatsjov rætt um ýmis sameiginlég vandamál á norð- urhveli jarðar. Sovéski leiðtoginn fór jákvæðum orðum um aðild Nor- egs og Danmerkur að NATO, þar sem hvorugt ríkið heimilaði erlend- ar herstöðvar eða kjarnorkuvopn innan landamæra sinna á friðartfm- um. Á hinn bóginn gagnrýndi hann „ískaldan gust af heimskauta- stefnu". Pentagons og hinn gífur- lega fjölda kjarnorkuvopna um borð í kafbátum og herskipum. Gorba- tsjov sagðist óttast stýriflaugar í flugvélum og skipum eftir að samið hefði verið um upprætingu meðal- drægu eldflauganna á landi. Sovét- menn vildu að norðurheimskautið yrði friðarsvæði og lagði sovéski leiðtoginn til að ríki ræddu um sam- drátt í hernaðarlegri starfsemi á norðurslóðum. Lagði hann fram sex tillögur, tvær um öryggismál og fjórar um nýtingu auðlinda og um- hverfismál. Kjamorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum Gorbatsjov ítrekaði tillöguna um kjarnorkuvopnalaust svæði á Norð- urlöndunum. Archer minnti á, að hún hefði fyrst verið kynnt af Búlg- anin, forsætisráðherra Sovétríkj- anna, á árinu 1958. í ræðu sinni gerði Gorbatsjov tvö tilboð innan ramma tillögunnar um kjarnorku- vopnalaust svæði. í fyrsta lagi sagði hann að Sovétmenn myndu með einum eða öðrum hætti ábyrgjast kjarnorkuvopnaleysið. í öðru lagi sagði hann, að Sovétmenn væru tilbúnir til þess að ræða við fulltrúa Norðurlanda um vandamál tengd svæðishugmyndinni. Hann sagði, að Sovétmenn kynnu að fjarlægja kjarnorku-eldflaugabáta sína frá Eystrasalti og þeir hefðu auk þess fjarlægt meðaidrægar eldflaugar frá Kóla-skaga (líklega SS-5) og flestar eldflaugar sínar á Len- ingrad-herstjórnarsvæðinu. Þá hefðu ýmsar skammdrægar flaugar verið fjarlægðar og hömlur settar á heræfingar nálægt landamærum Skandinavíu. Clive Archer sagði að tilboð Gorbatsjovs um ábyrgð væri eins og tvíeggjað sverð. Það væri unnt að skilja það sem boð um „nei- kvæða ábyrgð", það er loforð um að beita ekki kjarnorkuvopnum gegn löndum á svæðinu. En það gæti einnig þýtt, að Sovétmenn vildu geta gengið úr skugga um, að staðið væri við akvæði samnings- ins, það er að Sovétríkin og önnur kjarnorkuveldi hefðu rétt til eftirlits í löndunum. Slík tilhögun yrði í andstöðu við grundvallaratriði nor- rænnar öryggisstefnu síðan 1949, en hún hefði miðað að því að halda afskiptum risaveldanna innan Norðurlanda í lágmarki. Um fækkun í herafla Sovétríkj- anna sagði Archer, að ekki mætti gleyma því, að á Kóla-skaga við landamæri Noregs, Svíþjóðar og Finnlands væri öflugasta víghreiður veraldar. Þótt heraflanum þar væri ætlað hlutverk gegn Vesturlöndum í heild, myndi þeim hersveitum, sem ættu að verja víghreiðrið, verða beitt gegn Norðurlöndunum. Þær ráðstafanir sem Gorbatsjov nefndi breyttu litlu í þessu efni. SS-5 flaugarnar væru gamlar og úreltar. Eldflaugakafbátarnir á Eystrasalti væru 6 af Golf-gerð, nokkrum þeirra hefði þegar verið lagt vegna úreldingar. Eins og málum er nú háttað leyf- ir ekkert Norðurlandanna kjarn- orkuvopn innan landamæra sinna á friðartfmum, sagði Archer. í þessu felst að þau kunna að veita leyfi fyrir vopnunum á hættu- eða ófrið- artímum í samræmi við þá stefnu NATO, sem kennd er við sveigjan- leg viðbrögð, og byggist meðal ann- ars á þvi, að beita kjarnorku vopnum að fyrra bragði, ef ráðist er á . NATO-ríkin. Þessi varnarstefha á að fæla óvininn frá því að gera árás með venjulegum vopnum, á meðan hefðbundinn herafli NATO dugar ekki til þess að halda óvinin- um f skefjum. Ottastþeir sem semja varnaráætlanir NATO, að aðild ein- hverra NATO-ríkja að kjarnorku- vopnalausu svæði auki lfkur á stýrj- öld með venjulegum vopnum. Auk þess finnst NATO-ríkjum að óheppilegt sé að banna einstakar gerðir vopna við allar aðstæður á einhverju svæði innan NATO, þegar unnið er að því að ná samningum um takmörkun vfgbúnaðar og aukið traust milli rfkja í allri Evrópu. Takmörkun flotaumsvifa Gorbatsjov lagði til að flotaum- svif á norðursíóðum yrðu takmörk- uð og fulltruar frá NATO og Var- sjárbandalaginu ræddust við um að ferðum herskípa um Eystrasalt, Noðursjó, Noregshaf og Græn- landshaf yrði fækkað. Þá taldi hann heppilegt að dregið yrði úr gagnkaf- bátaaðgerðum á þessum slóðum, tilkynnt yrði um meiriháttar flota- æfingar og eftirlitsmenn fengju að vera við slíkar æfingar. Þá taldi hann æskilegt að ferðir herskipa yrðu bannaðar á umsömdum svæð- um, svo sem á alþjóðlegum sundum og mikilvægum siglingaleiðum. Lagði hann til að þau ríki, sem hlut ættu að máli, sendu fulltrúa til ráð- stefnu í Leníngrad. Clive Archer taldi þessar tillögur Gorbatsjovs ekki beinlínis aðlaðandi fyrir ríki, sem ættu mikið undir sigl- ingum svo sem Bandaríkin og Bret- land. Stefna NATO væri að halda uppi frjálsum siglingum á heims- höfunum og ekki síst á Norður- Atlantshafi, sem tengdi banda- lagsríkin saman. Gorbatsjov hefði Iagt til takmarkanir á tveimur höf- um á svæði Vesturlanda, Græn- landshafi og Noregshafi, og einu, sem væri bæði á svæði NATO og Varsjárbandalagsins, Eystrasalt- inu. Hins vegar hefði hann ekki minnst einu orði á Barentshaf, þar sem væri helsta athafnasvæði sov- éskra skipa á Kóla-skaga,' eða Heimskautahafið. Hvað vakir fyrir Sovétmönnum? Eftir að hafa drepið á tillögur Gorbatsjovs um nýtingu auðiinda, vísindalega samvinnu, umhverfís- vernd og siglingu skipa norðaust- ur-leiðina, ræddi Clive Archer hvaða ástæður lægju að baki ræðu Gorbatsjovs. Hann sagði, að uppi væru tvö sjónarmið um þær. Sumir teldu að hér væri um leik- fléttu Sovétmanna að ræða, sem miðaði að því að losa um tengsl Norðurlanda við önnur vestræn ríki. Markmiðið væri að gera þau háðari Sovétríkjunum og sérstaklega að veikja aðild íslands, Ðanmerkur og Noregs að NATO. Rökin fyrir þess- ari skoðun væru meðal annars þau, að með aðild að kjarnorkvopnalausu svæði og samkomulagi um tak- mörkun flotaumsvifa væri skorið á sérstök tengsl við Bandaríkin og Bretland samhliða því, sem Sovét- menn fengju rétt til að hlutast til um öryggismál þessara rikja. Auk þess væru tillögurnar um nýtingu auðlinda þess eðlis, að þar hlytu Sovétríkin í krafti stærðar sinnar að geta sett minni ríkjum stólinn fyrir dyrnar. Næðu hugmyndir Sov- étmanna fram yrði Kóla-skaginn enn sem fyrr öflugasta víghreiður veraldar og sovéski norðurflotinn hefði undirtökin á norðurslóðum. Aðrir teldu að Múrmansk-ræðan væri til marks um nýja hernaðar- stefnu Sovétmanna á norðurslóð- um. Stefnu sem mótuð hefði verið á grundvelli hugmynda Gorbatsjovs um perestrqjku (umbætur) og glasnost (upplýsingamiðlun). Mark- miðið væri að nýta auðlindir á svæð- inu og auk þess að draga þar úr spennu samhliða því sem ráðstafan- ir yrðu gerðar til að minnka hætt- una af flotastefnu Bandaríkjanna. Rökin fyrir þessari skoðun væru meðal annars þau, að unnið hefði verið að mótun stefnunnar í ræð- unni um nokkurt skeið. Meginefni hennar væri f raun eðlilegt fram- hald af fyrri umræðum um þessi mál. Sovétmenn hefðu nú miklar áhyggjur af umhverfisvernd og á nýlegri ráðstefnu um mengun á
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.