Morgunblaðið - 06.08.1988, Page 14

Morgunblaðið - 06.08.1988, Page 14
14 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 6. ÁGÚST 1988 Reykjavíkurmaraþonið: Saga maraþonhlaupa á Islandí MARAÞON er með erfiðustu íþróttagreinum sem fyrirfinnast og varla nema fyrir afreksmenn á hlaupasviðinu að taka þátt í slíku. Það er mjög stutt síðan íslendingar tóku að halda slik hlaup reglulega, og i raun má segja að saga samfeilds mara- þons hér á landi sé ekki nema átta ára gömul. Það má velta því fyrir sér hver ástæða þess er en líklegt er að einfaldlega of fáir hafi æft langhlaup að einhverju marki fyrr en skokkbylgjan skall á að vestan á áttunda áratugnum. Nú þykir sjálfsagt að skokka nokkrum sinnum á viku, margir námsmenn t.d. hafa komist á bragðið erlendis og haldið hlaup- unum áfram hér heima. Það er engin tilviljun, því kyrrsetufólk þarf nauðsynlega á hreyfingu að halda. Skokkið er gott innlegg í heilbrigðisumræðu nútimans og er ekki lengur einungis ætlað þeim sem ætla sér langt í íþrótt- inni. í uppgangi langhlaupanna hér á landi hafa þó komið fram margir efnilegir hlauparar og má vænta mikils af þeim í framt- íðinni. ísland er bæði gott og slæmt fyrir maraþonhlaup. Það er gott að því leyti að of mikill hiti er sjaldan til trafala eins og í mörgum löndum við miðbaug, þar sem menn þoma bókstaflega upp í löngum hlaupum, einnig er loftið mjög hreint miðað við í stórborgunum yfir Atlantsála. Ókosturinn við ísland sem land fyr- ir langhlaupara er hve misviðra- samt er, sérstaklega á vetrum. Hálka og snjór koma þá oft í veg fyrir að menn geti þjálfað upp í alþjóðlegan mælikvarða. Þess vegna getur verið gott fyrir íslenska hlaupara að hafa íþrótt „til vara“, til dæmis sund eða skíðagöngu. ís- landsmeistari í maraþoni er Sigurð- ur Pétur Sigmundsson. Metið setti hann í Berlín, hljóp á 2 klst., 19 mín. og 46 sek en heimsmetið á Belayneh Dinsamo frá Eþíópíu, 2 klst., 9 mín. og 21 sek. Það setti hann í Rotterdam 17. apríl á þessu ári og sló þar með þriggja ára gam- alt met Carlosar Lopes frá Portúg- al._ í tilefni fimmta Reykjavíkurm- araþonsins sem haldið verður 21. ágúst væri ekki úr vegi að líta á nokkra punkta úr tiltölulega stuttri sögu maraþonhlaupa hér á landi ef undan eru skildir nokkrir frum- kvöðlar á þessu sviði. Jóhann Heið- ar Jóhannsson hefur á nokkrum árum viðað að sér efni um maraþon á íslandi, enda sjálfur tekið þátt í þeim keppnum sem haldin hafa verið hér á landi og oftast verið meðal efstu manna. Jóhann tók fram að Ólafur Unnsteinsson, þjálf- ari hefði reynst mjög hjálplegur við að gefa upplýsingar. En gefum Jóhanni orðið: „Fyrsta löglega keppnin í mara- þonhlaupi hér á landi var haldin í Reykjavík árið 1968. Það var Norð- urlandameistaramót en einungis einn íslendingur tók þátt, Jón Guð- laugsson, langhlaupari úr HSK. Hlaupið hófst á íþróttavellinum í Laugardal og lá leiðin suður fyrir Reykjavík og um Garðabæinn, en endamark var á Laugardalsvelli. Tími Jóns var 3 klst. og 51 mín. og mun hann hafa verið alllangt á eftir fínnska sigurvegaranum. Jón hafði hlaupið maraþonhlaup áður og þá frá Kambabrún hjá Hvera- gerði til Reykjavíkur. Upplýsingar um tíma Jóns á þeirri leið liggja ekki fyrir þegar þetta er skrifað en hæðar munur er á milli rásmarks og endamarks, þannig að slíkt hlaup er ekki löglegt til að fá sæti í af- rekaskrá fijálsíþrótta. Jón fetaði þá í fótspor Hafsteins Sveinssonar frá Selfossi, sem vakti mikla at- hygli er hann hljóp einn frá Kamba- brún til Reykjavíkur fulla maraþon- vegalengd árið 1957, 42,2 km á 3 klst. og 1 mín., en þá átti Tékkinn Emil Zatopek heimsmetið, 2 klst. og 23 mín. Fyrsti íslendingurinn sem lagði í slíkt „feigðarflan“, sem menn töldu maraþonhlaup fyrr á árum, var Magnús Guðbjömsson úr KR. Hann hljóp maraþon frá Kamba- brún árlega á árunum 1926-1928. Maraþonvegalengd Magnúsar var 40,2 km og hann bætti árangur sinn frá 3 klst. og 10 mín. árið 1926 í 2 klst. og 52 mín. árið 1928. Ástæðan fyrir því að vegalengdinni sem hann hljóp er sú, að ekki var alveg búið að slá því föstu hver maraþonvegalengdin ætti að vera, þó að fyrir Ólympíuleikana í París 1924 hefði verið ákveðið að hlaupa vegalengdina sem æ síðan hefur verið hlaupin, 42 km. og 195 m. Frá Norðurlandameistaramótinu 1968 og fram til 1980 mun ekki hafa verið haldin keppni í Maraþon- hlaupi hér á landi. Á þessum árum hlupu íslendingar maraþonhlaup í öðrum löndum, t.d. þeir Högni Óskarsson, læknir, og Sigfús Jóns- son, nú bæjarstjóri á Akureyri. Högni setti fimm íslandsmet á ár- unum 1975 til 1977 á árunum 1975-1977 í maraþonhlaupum í Bandaríkjunum, í fyrsta sinn 3 klst. 15 mín. og síðast 2 klst. og 49 mín. Sigfús setti íslandsmet í Eng- landi árið 1978 og var tími hans þá 2 klst. og 38 mín. Báðir voru þjálfaðir langhlauparar. Högni keppti fyrir KR en Sigfús fyrir IR, en sá síðamefndi var m.a. methafi í 5 og 10 km hlaupum. Maraþon- met Sigfúsar stóð þar til Sigurður P. Sigmundsson úr FH vann fyrsta íslandsmótið í maraþonhlaupi á 2 klst. og 31 mín. Sigurður setti svo íslandsmet á hveiju ári 1982-1984, en ekkert þeirra þó hér á landi. Á íslandi hafa verið haldin mara- þonhlaup á hveiju ári sfðan árið 1980. Ifyrsta hlaupið var haldið 4. október 1980 og lá leiðin frá Kambabrún á Hellisheiði nokkru ofan við Hveragerði og að Sundlaug Vesturbæjar. Þátttakendur voru 17 talsins en af þeim luku einungis 8 keppni. Ég tók þátt í þessu hlaupi og minnist þess sérstaklega hversu undrandi vegfarendur voru á þessu uppátæki. Ókumenn stöðvuðu bíla sína, hrópuðu til hlauparanna og spurðu hvað væri um að vera. Áhorfendur voru ekki margir, fyrst og fremst ættingjar og vinir okkar þátttakendanna. Sennilega hafði einungis einn hlauparanna keppt í maraþonhlaupi áður. Sigurvegari varð fyrmefndur Sigurður P. Sig- mundsson á 2 klst. og 43 mín., en hlaupið var ekki löglegt frekar en þau fyrri á þessari leið. Næst var hlaupið maraþonhlaup f Vesturbæ Reykjavíkur sunnudag- inn 20 september 1981. Rásmark var við Hótel Sögu en endamark þar rétt hjá, við Shellstöðina á Eins manns maraþon Rætt við Hafstein Sveinsson, fyrrum maraþonhlaupara ÞAÐ var rigning og kalsaveður þegar blaðamaður Morgun- blaðsins heimsótti Hafstein Sveinsson í nýja Viðeyjarbátinn hans, Maríusúð. Hafsteinn er oft kallaður Viðeyjarfari og eiga hann og báturinn sjálfsagt eftir að flylja margan yfir sund- ið á milli hafnar og Viðeyjar en Hafsteinn er að fullvinna bátinn fyrir vigslu Viðeyjar- stofu 18. ágúst ásamt vini sínum, Guðbirni Ólafssyni. Viðey var þó ekki umræðuef- nið að þessu sinni, heldur mara- þonhlaup Hafsteins 6. október 1957, en hann var einn af frum- kvöðlum á sviði langhlaupa á íslandi. Nú stundar fjöldi ís- lendinga langhlaup þó að horft sé ætíð á maraþonið sjálft með óttablandinni virðingu. Reykjavíkurmaraþonið er orðið að árvissum viðburði og hefur áhugi almennings á hlaupai- þróttinni aukist með hverju ár- inu. Á þeim tímum sem Haf- steinn þreytti hlaupið var litið á slíkt athæfi sem óðs manns æði og segir það sína sögu að hann var annar íslendingurinn, svo vitað sé tU, sem hljóp fullt maraþon hér á landi. En hvað segir Hafsteinn um til- urð hlaupsins og hlaupið sjálft? Þrotlausar æfingar “Ég hóf að æfa hlaup um 1948, þá um tvítugt. Ég tók hlaupið snemma nokkuð geyst, það var mikið kapp í mér og áhuginn á hlaupaíþróttinni mikill. Ég vissi líka sem var að hlaupin myndu koma sér vel í framtíðinni og mér hefur ávallt fundist ég búa vel að hlaupinu. Ég man eftir því að eitt sinn var ég ásamt félaga mínum á stífri æfingu í Reykjavík. Þá kallaði vegfarandi til okkar: „Að þið skulið nú vera að eyða orkunni í þetta!“ Við svöruðum engu en ég hugsaði sem svo, að aumingja maðurinn vissi ekki að við vorum að safna orku í stað þess að eyða henni. Þessi ár einkenndust öðru frem- ur af mikilli vinnu og því urðu dagamir oft nokkuð langir, stund- um var unnið frá því kl. 6 á morgn- ana til kl.12 á kvöldin, en ég bjó þá á Selfossi og vann sem flutn- ingabílstjóri hjá Kaupfélagi Ámes- inga. En það skipti ekki máli fyrir mann hve vinnan var mikil og hörð, kappið dreif mánn til að hlaupa hvemig sem veðrið og fannfergið var. Ég hljóp þá oftast að Ingólfsfjalli, upp á fjallsbrún og niður á ný, en íjaliið er 600-700 m á hæð og um þrjá kílómetra frá Selfossi. Þetta þykja sjálfsagt ekki beysnar aðferðir nú á dögum enda er ólíku saman að jafna, árangri íþróttamanna þeirra tíma og þeirra Þessi mynd var tekin af Haf- steini daginn fyrir maraþon- hlaupið. sem nú keppa í íþróttinni. Vilji og jámagi verða þó alltaf forsendur þess að menn nái langt í íþróttum." Aðspurður um maraþonhlaupið fræga kvaðst Hafsteinn hafa stefnt að því lengi. Það sem helst háði æfíngunum hefði verið gegndarlaus vinna frá morgni til kvölds. Einnig sagði hann kappið hafa oft komið sér í koll. „Ég var alltaf að slíta í mér sinar og vöðva, reif ég hljóp stund- um of mikið áður en ég hafði hit- að mig nægilega vel upp og náði til dæmis aldrei heilu ári í æfíngu. Ég fór ekki að keppa að ráði fyrr en um 1950. Þá var keppt á Þjórsártúni í 1500 m hlaupi, 5000 m hlaupi og víðavangshlaupi. Mér gekk mjög vel í þessum mótum og sigraði oftast. Áramótin 1954- 1955 flutti ég til Reykjavíkur og hóf að æfa með KR. Um haustið varð ég íslandsmeistari í 4x800 m hlaupi, 4x1500 m hlaupi, 3000 m víðavangshlaupi og 10 km hlaupi. Ég undirbjó maraþonhlaupið mjög vel og æfði stíft. Takmarkið var að komast á Ólympíuleikana í Róm 1960 og var maraþonhlaup- ið aðeins liður í þeim undirbún- ingi. Vinir mínir keyrðu oft við hlið mér þegar ég var að hlaupa á malarvegunum. Þeir hvöttu mig mikið og á ég margar góðar minn- ingar bæði frá undirbúningi hlaupsins sem og hlaupinu sjálfu. Ég hljóp jafnan 10-30 km á dag og sleppti helst aldrei úr degi. Hlaupið Svo rann stóri dagurinn upp, 6. október 1957. Ég man að það var rigningarhraglandi og strekk- ingshliðarvindur. Einnig var frem- ur kalt, um fjögra stiga hiti, en ákjósanlegur hiti fyrir langhlaup er milli 15-20 stig. í kulda þarf líkaminn að eyða mikilli orku í að halda sjálfum sér heitum, orku sem annars væri hægt að nýta í Hafsteinn Sveinsson. hlaupin. Ég hljóp frá Kambabrún á Hellisheiði fyrir ofan Hveragerði og lauk hlaupinu á Melavellinum í Reykjavík. Leiðin lá fram hjá Kolviðarhóli eftir vegi sem var þá grýttur malarvegur, ekki malbik- aður eins og hann er í dag. Við- brögð fólks komu mér skemmti- lega á óvart, því þeir sem æfðu hlaup í þá daga voru litnir hom- auga og viðhorf mannsins, sem kallaði til okkar forðum daga, til hlaupaíþróttarinnar, voru ríkjandi hjá almenningi. Mikiil fjöldi manns hafði safnast saman á Melavellin- um og hvatti mig óspart er ég hljóp tvo og hálfan hring á vellin- um til að ljúka hinum tilskildu 42,2 km. Eftir á sé ég að ég gerði mörg mistök, bæði í undirbúningnum sem og í hlaupinu. Stærstu mistök- in voru þau að ég nærðist ekki nóg fyrir hlaupið. Eftir 35-37 km kallaði líkaminn ákaft á meira brenni og ég þreyttist mjög fljótt eftir það. Það var einkennileg til- finning að koma inn á yfirfullan Melavöllinn. Ég var orðinn dauð- þreyttur, hljóp líkt og í leiðslu og skynjaði illa hvað gerðist í kring- um mig. En þegar ég átti 200 m eftir í mark kom gamla kempan Magnús Guðbjömsson til mín, lagði höndina yfír öxl mér og hljóp með mér síðasta spölinn. Það þótti mér vænt um og líður þessi síðasti spölur að markinu mér seint úr minni. Þess má geta að ég léttist um átta pund á meðan hlaupinu stóð, svo það liggur í augum uppi að það verður að huga vel að fæðuv- ali þegar menn búa sig undir slíkt hlaup. Ég var nokkuð ánægður með tímann sem ég hljóp á, og til gamans má geta þess að um svip- að leyti var haldið alþjóðlegt mara- þonhlaup í Svíþjóð, þar sem 20 manns tóku þátt. Ef minn tími er borinn saman við tíma þeirra er ég með níunda besta tímann. Veð- uraðstæður hér voru jafnframt mun verri. Meiðsli og vonbrigði Ég stefndi eins og áður sagði á fleiri maraþonhlaup og loks á Ólympíuleikana. Ég fór hins vegar út að hlaupa strax daginn eftir maraþonið. Ég var feikilega léttur á mér og hljóp mikið, þó ég viti nú að það er mjög óráðlegt að hlaupa daginn eftir þrekraun sem þessa. Næsta dag hélt ég upptekn- um hætti og hljóp stíft í suðaustan roki og rigningu. Ég hef eflaust gleymt að hita mig nægilega vel upp því ég sleit vöðva í aftanverðu lærinu og var frá æfíngum í sjö mánuði á eftir. Þar með var draumnum um frekari maraþon- hlaup og Ólympíuleika lokið, því þó ég reyndi að æfa mig eftir að ég hafði náð bata fór allt á sama veg, ég sleit t.a.m. hásin einu sinni og tognaði nokkrum sinnum í læri. Þau voru því mörg súru eplin sem þurfti að bíta í á þessum tímum. Síðan hef ég leitast við að halda mér í formi_ eftir því sem vinnan leyfír mér. Ég hef þá trú að mað- ur sé ekki í góðu sálarástandi nema að líkaminn sé í jafnvægi. Sálin og líkaminn eru nátengd og við berum ábyrgð á varðveislu lik- amans ekki síður en sálarinnar. Það er stundum orðað á þann veg að líkaminn sé musteri sálarinnar

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.