Morgunblaðið - 04.03.1995, Blaðsíða 47

MORGUNBLAÐIÐ
LAUGARDAGUR 4. MARZ 1995 47
MINNINGAR
BJÖRN
JÓNSSON
ÁSGRÍMUR STEFÁN
BJÖRNSSON
+ Björn Jónsson var fæddur
á Sauðárkróki 21. maí 1920.
Hann lést í Kanada 19. febrúar
síðastliðinn. Hann var til grafar
borinn í Swan River hinn 23.
febrúar sl.
ÍSLENDINGAR í útlöndum eru fljót-
ir að leita hver annan uppi og halda
einatt hópinn. Þegar við komum til
Winnipeg haustið 1992 til tímabund-
innar dvalar höfðum við ekki verið
þar lengi þegar Björn Jónsson lækn-
ir í Swan River hafði samband við
okkur en kynnti sig þó bara sem
Bjössa bomm. Þótt hann byggi býsna
langt frá Winnipeg lét hann sig ekki
muna um að skreppa í bæinn öðru
hvoru, einkum þegar eitthvað var
um að vera á vegum íslenskudeildar
háskólans. Þá orti hann vísur af
kappi undir stýri. Eiginlega bauð
Bjössi sér sjálfur í mat til okkar í
einni ferðinni til Winnipeg og varð
það upphaf góðrar vináttu. Hann var
svo hrifinn af íslengku kjötbollunum
sem hann fékk að það varð venja
að hafa kjötbollur á borðum þegar
hann var á ferð.
Hann fór ekki með veggjum, hár,
grannur og kvikur í hreyfingum,
ákafamaður við hvaðeina sem hann
tók sér fyrir hendur. Enginn komst
hjá hlutdeild í hugðarefnum hans,
stjarnvísitúlkunum á Eddu eða litrík-
um Skagfirðingum fyrri alda. Um
hitt var þó meira vert, að hann naut
þess að umgangast fólk og veitti
óspart af lífsreynslu sinni, fjöiskrúð-
ugri þekkingu og hlýju viðmóti.
Þennan vetur áttum við von á
þriðja barninu. Bjössi var þraut-
reyndur læknir og hafði tekið á
móti óteljandi börnum, enda var eins
og hann vissi nákvæmlega um hvað
þungaðar konur vildu helst ræða og
fræðast. Hann var fljótur að ná vin-
áttu barna okkar og sendi þeim
reglulega barnasíður þeirra íslensku
blaða sem honum áskotnuðust, kort
með skringilegum vísum frumsömd-
um og gaf þeim viðurnefni sem þeim
þótti upphefð að. Bjössi gat verið
smástríðinn, en stríðnin var græsku-
laus, í ætt við viðmótið sem honum
fylgdi, glaðværa bjartsýni, fjarri öll-
um barlómi og kvörtunum. Þegar
hann sótti okkur heim í fyrsta skipti
var þijátíu stiga gaddur. Hann var
hálftíma að leita að húsinu, ekkert
allt of vel klæddur, fann að lokum
síma og hringdi. Þegar við skutumst
út í frostið að finna hann stóð hann
undir götuskiltinu, hló glaðlega og
sagði að það væri vonlaust að finna
þetta.
Stjarnvísirannsóknir þær sem
hann er þekktur fyrir eru ekki í al-
faraleið norrænna fræða og áhugi
fræðimanna eitthvað eftir því. Um
það kærði hann sig kollóttan, ásak-
aði engan, sagðist bara vilja koma
þessu frá sér í bókarformi áður en
hann hrykki upp af. Þá myndi tíminn
vinna með honum, kenningarnar
myndu öðlast viðurkenningu ef ein-
hver glóra væri í þeim. Þegar hann
var að gefa út bók sína, „Star Myths
of the Vikings“, var honum efst í
huga að ljúka því sem fyrst, því
hann vissi að til beggja vona gat
brugðið með heilsuna. Hann kvaðst
reyndar hafa sett 'saman íslenska
gerð ritsins í dauðans ofboði fyrir
nokkrum árum, því þá hélt hann að
hann ætti bara fáa mánuði ólifaða.
Það var bókin „Stjarnvísi í Eddum“.
Ekki var að finna að dauðabeygur
þjakaði hann þrátt fyrir veilt hjarta.
Nú þegar Björn er allur undrumst
við hálft í hvoru hve mikið rúm hann
hefur í hugum okkar eftir stutt
kynni. Söknuðurinn er sár og tóm-
leikinn mikill. Við áttum von á hon-
um til íslands næsta sumar og vorum
farin að hlakka til að sjá hann
gustmikinn og kátan. Þá hefði hann
verið í essinu sínu, þessi glaðlyndi
útlagi sem var ef til vill íslenskari
en flestir aðrir íslendingar. I fari
hans mátti sjá þá stríðandi eiginleika
sem einkenna svo marga íslendinga;
grallaraskap sem víkur fyrir festu
þegar á reynir, barnslegan ákafa og
hlýja nærgætni, leiftrandi gáfur og
leikandi hugmyndaflug. Enda naut
hann mjög samneytis við íslendinga
vestra, naut þess að tala íslensku,
segja íslenskar sögur, leika sér að
hljómi og merkingu íslensks máls.
Við erum þakklát fyrir að hafa
kynnst manni eins og Bjössa og eig-
um lengi eftir að njóta minninganna
um hann. Við vottum aðstandendum
hans austan hafs og vestan okkar
innilegustu samúð.
Viðar, Anna Guðrún og börn.
Mig langar með nokkrum orðum
að minnast Björns Jónssonar
(Bjössa Bomm). Þegar ég lítill
drengur flutti með foreldrum mínum
úr Blönduhlíð í Skagafirði út á Sauð-
árkrók, varð fyrsta heimili okkar
þar í húsi sem hét Villa Npva. Það
mun hafa stafað af J)ví að Álfheiður
fóstra Bjöms og Árný móðir mín
voru vinkonur. Við Björn áttum því
eftir að búa í sama húsi um stundar-
sakir.
Ég minnist þess, þó ungur væri,
að sögur gengu fram í sveitinni um
þennan dreng. Hann átti að vera
hinn mesti prakkari og tiltektir hans
hinar fjölbreytilegustu, þó ekki væri
hár í loftinu. Nokkuð mun hafa ver-
ið til í því. Ég kveið því nokkuð,
saklaus sveitapilturinn, að hitta
þennan strák. Sá kvíði reyndist þó
með öllu ástæðulaus. Þó við værum
í ýmsu ólíkir, urðum við strax hinir
mestu mátar. Minningar frá þeim
tíma sem við vorum leikfélagar,
koma oft upp í hugann, því þetta
voru einhveijar bestu stundir æsku
minnar. í bók hans Glampar á götu,
sem út kom 1989, lýsir hann okkar
samskiptum á skemmtilegan hátt.
Það gladdi mig að sjá hvað vel hann
mundi eftir þessum sæludögum okk-
ar á Króknum. I bókinni fjallar hann
um æskuár sín og mannlífið á Sauð-
árkróki í þá daga. Með ólíkindum
er, hvað hann lýsir þessum löngu
liðnu atburðum á ljóslifandi hátt.
Það kemur fram í bókinni að hann
hefur mjög snemma farið að skrifa
dagbók. Bókinn er skrifuð í gaman-
sömum ýkjustíl, sem gerir hana
skemmtilegri aflestrar. Eftir út-
komu bókarinnar fóru nokkrar
bréfaskriftir á milli okkar Björns.
Það var síðan í júlí 1992 sem hann
kom í heimsókn til mín í Keflavík.
Við höfðum þá ekki sést í áratugi.
Því miður va_r þetta stuttur stans
hjá honum. Ég fór þó með hann
hringferð um Reykjanesið. Mér
fannst sem hann hefði gaman að
því. Bláa lónið vakti þó mesta at-
hygli hans.
Þegar ég var að hripa þessar lín-
ur, barst mér bréf frá Birni. Það
er dagsett rúmri viku fyrir andlát
hans. Bréfið er skrifað á stórt kort
með mynd af málverki eftir bróðir
hans Jóhannes Geir. Myndefnið er
úr Skagafirði. Enda var hann Birni
kær. I bréfinu segist hann vera
önnum kafinn við að semja nýju
bókina um Grafar Jón. Þann önd-
vegisskúrk, eins og hann kemst að
+ Karl Harrý Sveinsson fædd-
ist í Hafnarfirði 14. apríl
1945. Hann lést á heimili sínu
í Hafnarfirði 27. febrúar síðast-
liðinn og fór útför hans fram
frá Hafnarfjarðarkirkju 3.
mars.
ÁSTKÆR bróðir minn er horfinn
til austursins eilífa. Það var seint
á mánudagskveldi sem síminn
hringdi og sambýliskona bróður
míns tilkynnti mér um skyndilegt
andlát hans. Um stund átti ég bágt
með að trúa þessum staðreyndum,
en eftir smá stund skaut þeirri
hugsun að mér, því í ósköpunum,
af hvetju núna, hann ekki orðinn
fimmtugur. Mér komu síðan í huga
upphafslínur ljóðsins „Liðinn er
orði. Á öðrum stað segir hann orð-
rétt: Hugsanlegt ég komi til Fróns
í sumar, en óákveðið. Ef beint flug
hefst, er mér ekkert að vanbúnaði.
Þá sjáumst við. Enginn veit sína
ævina fyr en öll er. Ekki verður af
því að við hittumst í sumar. Að
minnsta kosti ekki hérnamegin. Því
kveð ég nú þennan æskuleikfélaga
minn að sinni. Ég votta öllum hans
nánustu samúð mína.
Skarphéðinn Agnars.
Nú er mikill merkismaður fallinn
frá. Maður sem geislað af lífsgleði
og atorku, sem unni mjög fjölskyldu
sinni, starfi og föðurlandi.
Fyrstu kynni mín af Birni (Dr.
Jónssyni) og konu hans Iris voru
er ég hafði verið skiptinemi í
Kanada í einn mánuð. Hann hafði
frétt að ég byggi í Swan River og
vildi ólmur fá að hitta landa sinn.
Þau hjónin tóku mér opnum örmum
strax frá upphafí og var augljóst
að þeim þótti verulega vænt um
komur mínar til þeirra. Það var sem
ég hafði eignast nýja ömmu og afa
sem ég gat leitað til, hvenær sem
var og ef bjátaði á. Heimsóknir
mínar til þeirra voru tíðar það sem
eftir var af ári mínu í Kanada. Það
var svo gott að koma til þeirra hjóna
í hollan íslenskan mat og lesa sjúsk-
uð og þaullesin dagblöðin, sem
Björn fékk reglulega send frá ís-
landi.
Ég gat setið heilu kvöldstundirn-
ar og hlustað á þennan fróða mann
þylja upp úr viskubrunni sínum um
heima og geima og allt þar á milli.
Af þessu þótti mér athyglsiverðast-
ar ícenningar hans um goðafræðina
og tengsl hennar við stjörnufræðina
sem ég tel að eigi við mikil rök að
styðjast.
Aðfangadagskvöldinu 1992
eyddi ég með Birni og hans yndis-
legu og samrýndu fjölskyldu. Ég
hefði ekki getað valið betra fólk til
að eyða þessu helga kvöldi með,
því þau hughreystu mig og kættu,
sem og dróg það mjög úr heimþrá
minni.
Björn hafði unun af útiveru og
matseld og var hann í sífelldri leit
að meiri fróðleik. Hann markaði
spor í götu mína og kvatti mig ein-
dregið til að gera það sem mig lang-
aði til og fá það sem ég vildi út
úr lífinu. Björn var með fróðustu
og góðhjörtuðustu mönnum sem ég
hef kynnst og hjá honum var hlátur-
inn aldrei langt undan.
Ég veit að Björn mun vera fyrir-
mynd mín um aldur og ævi og væru
fleiri menn í heiminum eins og Björn
var^ væri hann betri staður að búa
á. Ég mun sárt sakna hans. Vil ég
votta konu hans Iris, fjölskyldu og
vinum mína dýpstu samúð og bið
guð um að blessa þau öll.
í minningu þinni
Fróðleiksfús og fræðimaður mikill,
fróður um allt og næstum því alla
og þú hélst fast í þína íslensku siði.
Hittumst seinna hress, ef til vill.
Heyrðu nú æðsta valdið á þig kalla.
Vertu því sæll og hvíl þú í friði
(J.Ý.P.)
Jenný Yrr Benediktsdóttir.
dagur ...“ Já, þessi mánudagur
var liðinn, mánudagurinn, sem
hann eyddi ásamt föður okkar, sem
átti afmæli þann dag. Aðeins ör-
litlu áður áttum við bræður sam-
tal, þar sem hann tjáði mér hve
dagurinn hefði verið þeim dýrmæt-
ur, og einnig að fundist hefðu
lausnir á ýmsum málum sem höfðu
verið honum erfið í vetur sem leið,
og að nú liti hann mun bjartari dag
framundan en í langan tíma. Af
hveiju fékk hann ekki að njóta
þessa? Bróðir minn var að mörgu
leyti vel af Guði gerður, þannig var
vart hægt að finna hjartahlýrri
mann, einlægari og hjálpsamari.
Ófá voru þau viðvikin sem hann
innti af hendi eftir bestu getu, jafn-
vel hin síðari ár, þótt hann ætti við
+ Ásgrímur Stefán Björnsson
fæddist í Reykjavík 14. des-
ember 1922. Hann lést á Land-
spítalanum 13. febrúar síðast-
liðinn og fór útför hans fram
frá Bústaðakirkju 23. febrúar.
STÓRT skarð hefur verið rofið í
raðir slysavarnafólks á íslandi, og
það skarð verður erfitt að fylla.
Ásgrímur var tryggur og traustur
slysavarnahugsjóninni og bar hann
hana ofar öllu. Má með sanni segja
að hann hafí komið mörgum málum
til leiðar sem varða öryggi sjó-
manna og allra landsmanna. Hann
var ekki einn af þeim sem þóttist
hafa gert allt sjálfur. Var hann lít-
illátur og hógvær alla tíð. Þegar
verk hans og skrif eru skoðuð er
hægt að sjá hvað hann hugsaði
langt fram í tímann þótt hugmynd-
ir hans væru stundum stórtækar
miðað við stað og stund. Orð hans
og skrif hafa orðið að staðreyndum
og sumt á eftir að rætast.
Ferðirnar út á Faxaflóa voru
margar til björgunar eða aðstoðar
sæfarendum á björgunarbátum
SVFÍ, Gísla J. Johnsen, Jóni E.
Bergsveinssyni og Henry A. Hálf-
dánarsyni, og einnig leysti hann af
skipstjóra á s/s Sæbjörgu, skóla-
skipi SVFÍ. í útköllum eða_ aðstoð
á björgunarbátunum sýndi Ásgrím-
ur alltaf stillingu og áræði við hvaða
aðstæður sem var. Þótt á sjötugs
aldur væri kominn lét hann sig lítið
muna um að vippa sér á milli báta
og skipa þótt veður væri slæmt eða
bátar á fullri ferð. Þegar heim úr
vel heppnuðum ferðum var komið
gerði hann aldrei neitt að eigin
sögn. Það voru strákarnir sem
gerðu þetta sagði hann. Slík hóg-
værð og lítillæti ætti að vera okkur
+ Karl Þórólfur Berndsen var
fæddur í Karlsskála á
Skagaströnd 12. október 1933.
Hann lést á Akureyri 12. febrú-
ar síðastliðinn og fór útför hans
fram frá Hólaneskirkju á
Skagaströnd 18. febrúar.
SUNNUDAGSMORGUNINN 12.
febrúar kom nágrannakona til mín
og tilkynnti mér að Kalli Berndsen
hefði látist þá um nóttina. Ég verð
að játa að ég efaðist mjög um sann-
leiksgildi þessarar sögu, enda þótt
ég þekki Stínu ekki af öðru en sann-
sögli. Það sem fékk mig til að efast
var eingöngu, að eftir því sem ég
vissi best hafði Kalla aldrei orðið
misdægurt. Hann var ímynd hraust-
leikans.
Kynni okkar Kalla voru alltof stutt
og ég held að mér hafi láðst að segja
honum hvað mér var hlýtt til hans.
langvarandi heilsuleysi að stríða.
Bróðir minn var hagleiksmaður
á mörgum sviðum, og flestallt lék
í höndum hans, þannig var hann
oft á tíðum hreinn galdramaður er
hann kom einu og öðru í lag. Hin
síðari ár starfaði hann í frímúrara-
stúkunni Hamri, eftir því sem
kraftar hans leyfðu, og er mér ljúft
að votta það, að þar fann hann
félagsskap við sitt hæfi, enda bar
hann hlýjan hug til stúkustarfsins
og bræðranna í stúkunni. Mig lang-
ar að þakka þeim bræðrum hans,
sem hafa í gegnum tíðina stutt
hann á ýmsan hátt.
Hann tók snemma átfóstri við
land sitt, og fjalla- og óbyggðaferð-
ir voru honum einkar hugleiknar
og trúlega er vart hægt að finna
sem eftir erum til eftirbreytni.
Mörg hjartans mál voru honum
ofarlega í huga, svo sem slysa-
varnaskóli sjómanna og þyrlumál
landsmanna. Að öryggismálum sjó-
manna starfaði hann alla tíð af
miklum eldmóði og góðri þekkingu
og reynslu. Sá hann fyrir sér skóla
fyrir sjómenn í öryggisfræðslu.
Þegar upp á borðið kom að SVFÍ
gæti fengið v/s Þór, nú s/s Sæ-
björg, var hann þar í fremstu línu
við að koma því til leiðar, og var
hann einn af þeim sem náði í Þór
til Straumsvíkur. Vann hann einnig
í sjálfboðavinnu ásamt björgunar-
sveitum SVFÍ í Reykjavík og ná-
grenni við fyrstu breytingar á skip-
inu til að koma því í kennslustand.
Þyrlumálin voru honum líka mjög
hugleikin eins og áður segir. Eru
þær ófáar eldræður hans um nauð-
syn öflugrar þyrlu á íslandi. Með
eldmóði sínum, ræðusnilld og trú
hefur hann snúið mörgum mannin-
um. Það er í þessu eins og öðru að
hann gerði aldrei neitt, að eigin
sögn. Sem dæmi má nefna þegar
hann sótti fundi með þyrlumönnum
Landhelgisgæslunnar til ráða-
manna þjóðarinnar þá kallaði hann
sig bara lukkutröllið í hópnum.
Elsku Camilla og aðrir aðstand-
endur. Við í sjóflokknum sendum
ykkur okkar innilegustu samúðar-
kveðjur.
Far þú í friði,
friður Guðs þig blessi,
hafðu þðkk fyrir allt og allt.
Gekkst þú með Guði,
Guð þér nú fylgi,
hans dýrðarhnoss þú hljóta skalt.
(V. Briem.)
Fyrir rúmum fjórum árum flutti
ég ásamt ijölskyldu minni á Skaga-
strönd. Við hófum þar atvinnurekst-
ur, sem ég verð að játa, að ekki
höfðu allir trú á að myndi ganga.
En Kalli var okkar fyrsti viðskipta-
vinur. Hann heyrði ekki hrakspár
annarra. Fyrir það verð ég Kalla að
eilífu þakklátur. Læt ég ónefnd öll
hin skiptin sem Kalli hreinlega
bjargaði mér á sinn sérstaka og ósér-
hlífna hátt. Ég hef aldrei farið frá
Kalla öðruvísi en með lausn minna
mála, þannig var hann bara.
Kalli minn, ég samdi lag til þín
sem ég leyfi þér að heyra þegar við
hittumst aftur.
Kæra Fríða, börn, barnabörn og
aðrir aðstandendur, verið sterk, við
vitum að það hefði hann viljað. Guð
geymi ykkur öll.
þann stað í byggð sem í óbyggð,
sem hann hafði ekki heimsótt á
ferðum sínum. Þekking hans á
landinu, jafnvel fáförnum og erfið-
um slóðum, var með ólíkindum.
Uppi til fjalla eða í kyrrð óbyggð-
anna naut hann sín hvað best, og
þá ekki hvað síst að hlusta á kyrrð-
ina í óspilltri náttúrunni. Nú þegar
ég með þessum fátæklegu línum
kveð bróður minn hinstu kveðju,
veit ég að mig skortir orð til að tjá
hug minn allan, jafnframt er ég
þess fullviss að hann veit hvað ég
vildi sagt hafa. Leiðir skiljast um
sinn, bróðir minn hefur gengið á 1
mót birtu hins eilífa austurs. Sam- !
býliskonu hans, börnum, tengda- |
dóttur og barnabörnum, að j
ógleymdum föður okkar sendum j
við systkin og makar okkar hlýjj-
ustu kveðjur.
Jón Sveinsson.
Guðlaugur Hjaltason.
KARL HARRÝ SVEINSSON
Einar Örn Jónsson.
KARL ÞÓRÓLFUR
BERNDSEN