Morgunblaðið - 02.07.2000, Qupperneq 21

MORGUNBLAÐIÐ
LISTIR
SUNNUDAGUR 2. JÚLÍ 2000 2 í
Sunnudagur 2. júlí
Aldarminning
djassmeist-
arans mikla
DJASS
Geisladiskar
LOUIS ARMSTRONG: A
ÍOOTH BIRTHDAY
CELEBRATION
Louis Armstrong blæs í trompet og
syngur með hljómsveitum sínum.
Upptökur frá 1932 til 1947.Tveir
hljómdiskar, RCA-Victor 09026
63694 2 (Japis). Verð kr. 2.299.
LOUIS Armstrong var fyrsti stór-
snillingur djasssögunnar og guðfaðir
sveiflunnar, einn helsti áhrifavaldur í
tónlistarsögu tuttugustu aldarinnar,
einhver ástsælasti listamaður okkar
tíma, drengurinn sem blés sig frá
hórukössum New Orleans-borgar til
frægustu tónleikahalla veraldar, mað-
urinn sem skákaði Bítlunum úr fyrsta
sæti vinsældalistans og komst þangað
enn einu sinni fimmtán árum eftir
dauða sinn, snillingurinn sem lagði
gjörvalla veröldina að fótum sér og
skóp tónlist sem enn er jafn lifandi og
fersk og fyrir þremur aldarfjórðung-
um. Hann var goðsögn í lifanda lífi og
á þriðjudaginn kemur er þess minnst
um víða veröld að hundrað ár eru liðin
frá fæðingu hans - en vel að merkja:
samkvæmt goðsögninni. Fyrir fáein-
um árum fannst fæðingarvottorðið
hans og þar stendur svart á hvítu að
hann sé fæddur 4. ágúst 1901, en ekki
4. júlí 1900 einsog hann hélt ávallt
fram. En hveiju breytir það? Fæddist
Jesús 25. desember árið 1 eða nam
Ingólfur Amarson hér land árið 874?
Fæstir telja það, en við höldum jafn
staðfastlega upp á jólin og afmæli ís-
landsbyggðar þrátt fyrir það. Kimn-
ingi minn, danski djassfræðingurinn
Bent Kauling, sagði við mig fyrir
skömmu þegar þetta mál bar á góma:
„Við gátum bara haldið upp á hundr-
að ára afmæli Dukes Ellingtons einu
sinni, en við getum haldið upp á
hundrað ára afmæli Armstrongs
tvisvar. Það er alltaf nokkuð.
Hvað var það sem gerði Louis að
þeim stórsniílingi sem hann varð?
Leyndardómar snilligáftmnai- verða
seint opinberaðir, en hann ólst upp í
gerjunarpotti djassins í New Orleans
á þeim tíma er mikiar breytingar áttu
sér stað í tónlistinni. Menn voi-u að
hrista af sér stífleika marsa og
ragtæm tónlistarinnar og blúsinn
gegndi æ veigameira hlutverki í hljóð-
færatónlistinni. Louis varð ungur
meistari blúsins. Hann lék undir nekt-
ardansi gleðikvenna unglingsstrákur
og þá þýddi ekkert að leika stífa,
hraða danstónlist heldur seiðandi
heitan blús. Hann var svo lánsamur að
King Oliver sendi eftir honum til
Chicago 1922 þar sem flestir helstu
djassleikarar heimsins voru saman-
komnir um þær mundir og var þá
einsdæmi að tveir kornettleikarar
væru í sömu hljómsveit. Hann hljóð-
ritaði fyrstu plötur sínar með kreóla-
djasssveit Olivers 1923 og eftir það
varð ekkert lát á hljóðritunum.
Fletcher Henderson, sem þá stjómaði
einni vinsælustu stórsveit djassins,
bauð honum að leika með sér í New
York 1924. Hann lék með Henderson í
ár, en eftir það lék hann alltaf með
hljómsveitum er báru nafn hans.
1926-28 hljóðritar Louis frægar upp-
tökum með hljóðvershljómsveitum
sínum Hot five og Hot seven og eru
þær upptökur jafn mikilvægar í djass-
sögunni og passíur Bachs í tónlist-
arsögu Evrópu. I krafti ryþmískrar
spennu, meistaralegra fraseringa og
meiri hljóðfæratækni en áður þekktist
í djasstónlist fer Armstrong hamför-
um og upp sprettur tónlist sem byltir
þvi sem áður þekktist í djassi og eftir
það varð tónlistin ekki söm og áður og
sveiflan og spuninn í nútímaskilningi
orðanna réð þar ríkjum.
Þó má ekki gleyma því að Arm-
strong var fyrst og fremst skemmti-
kraftur þrátt fyrir snillina. Tónlist
hans hafði þann tilgang að skemmta
fólki. Hún var ekki listin fyrir listina
frekar en tónlist Bachs og Mosarts.
Sú hugsun sem kom til sögunnar með
rómantíkmni í Evrópu kom með
bíboppinu í djassinn. Eg efast um að
Armstrong hafi nokkru sinni gert sér
grein fyrir að hann var einn helsti
tónsnillingur aldarinnar. Hann lagði
jafn mikla tilfinningu í að syngja vin-
sældalistalög á borð við Hello Dolly
og What a Wonderful Worid og blása
meistaraverk á borð við Wild Man
Blues og West End Blues. Þess vegna
er margt hismið að finna í heildar-
verkum Armstrongs og þó - allt sem
hann túlkaði öðlaðist nýtt líf- jafnvel
söngvamir með Nínu og Friðriki eða
þýsku barnastjömunni Gabriellu.
Um þessar mundir em vel á þriðja
hundrað geisladiskar með Louis
Armstrong á markaðnum og margt
misjafnt þar að finna, sjóræningjaút-
gáfur alls konar í bland við hinar opin-
bem. Louis hljóðritaði fyrst og fremst
fyrir Columbia, Decca, RCA-Victor
og Verve. Megnið af þeim htjóðritun-
um má fá í alls konar umbúðum, en
aðeins RC A-Victor hefur gefið út sér-
staka útgáfu í tilefni aldarafmælisins.
Kannski hin fyrirtækin bíði næsta
árs. Þijátíu lög em á diskunum tveim-
ur sem RCA gefur út í tilefni afmælis-
ins og era elstu upptökurnar frá 1932,
þegar hþómsveit trommusnillingsins
Chick Webbs lék með Armstrong
m.a. hinn kynngimagnaða ópus: Hobo
You Can’t Ride This Train. Frá 1933
em periurnar St. Louis blues,
Mahogany Hall stomp, Basin Street
Blues og I Gotta Right to Sing the
Blues, en stórsveitarlögin frá 1932-33
á þessum diskum era 19. Frá 1946 em
þijú stórsveitarlög og svo fjögur lög
með stjömusveit Louis þar sem hljóð-
færaskipanin var sú sama og í klass-
ískri New Orleans-hljómsveit. Þessi
sveit var upphaflega stofnuð til að
leika í kvikmyndinni New Orleans,
þar sem Billie Holliday var í hlutverki
þjónustustúlku og er lagið þekkta Do
You Know What It Means to Miss
New Orleans úr þeiiri mynd. Hér er
það flutt með Kid Ory á básúnu, en
Louis lék í hljómsveit hans í New Or-
leans 1918. Með stjömusveit sinni
sneri Armstrong baki við stórsveitun-
um og gekk í endumýjun lífdaganna
og flestar bestu upptökur hans eftir
1938 em með þeirri sveit. Frægastir
allra tónleika hans vom tónleikamir í
Town Hall í New York 1947 þegar
Jack Teagarden hafði gengið til liðs
við hann og á þessum minningardisk-
um má finna tvo ópusa þaðan: Back o’
Town Blues og Rockin Chair þar sem
Louis og Jack syngja saman einn
magnaðasta dúett djasssögunnar.
Það er dálítið merkilegt að á þess-
um diskum er lögunum ekki raðað í
tímaröð. Kannski er það gert til að
nútímahlustandinn fái nýrri og full-
komnari upptökur í eyrað með jöfnu
millibili. En hvað veit ég?
Fyrir þá sem vilja eignast allt sem
Louis Armstrong hljóðritaði fyrir
RCA-Victor skal nefna fjögurra diska
útgáfuna: Louis Armstrong: The
complete RCA recordings (verð
4.999). Heldur lítið er til af meistara-
verkum Armstrongs í íslenskum
hljómplötuverslunum um þessar
mundir, þótt nóg sé af samsullsdisk-
unum. Þó skal nefna þijá sígilda diska
frá sjötta áratugnum: Louis Arm-
strong plays W.C. Handy þar sem
stjömusveitin glímir við blúsa manns-
ins sem krýndi sig titlinum „faðir
blússins, Ella and Louis, besta
hljóðritun þeirra af mörgum og Am-
bassador Satch, Louis upp á sitt besta
á tónleikum. Svo er til fjöguira diska
safn frá Columbiu: Poirtrait of the
Artist As a Young Man með Arm-
strong úrvali frá 1923-34 (verð 7.499
kr.)
Það em liðin 29 ár síðan hinn gullni
trompettónn og röddin ráma þögn-
uðu, en svo lengi sem tónlist er nokk-
urs metin munu bestu hljóðritanir
hans hljóma í heimi hér.
CHARLIE BYRD:
FOR LOUIS
Charlie Byrd gítar, Robert Redd
píanó, Dennis Irwin bassa, Chuck
Redd trommur ásamt Joe Wilder
trompet og Steve Wilson saxófóna.
Hljóðritað í september 1999. Gefið
út af Concorde í ár. Dreifing á Is-
landi: Japis.
MARGIR hljómdiskar hafa verið
gefnir út í minningu Louis Arm-
strongs, en sá nýjasti er með gítar-
leikaranum Charhe Byrd, sem upp-
hóf bossanóvaæðið ásamt Stan Getz.
Þessi diskur varð sá síðasti er Byrd
hljóðritaði en hann lést í desember-
byijun í fyrra. Þar má finna tólf lög
sem Byrd tengir með einum eða öðr-
um hætti Louis Armstrong, þótt að-
eins helmingur þeirra hafi verið á efn-
isskrá meistarans.
Byrd var fínn gítaristi á lágu nótun-
um og lék á nælonstrengi. Hann var
jafnvígur á svíng og bossanóva og er
gaman að heyra bossanóva útsetn-
ingu á meistaraverki Armstrongs:
Stmttin With Some Barbercue. Þar
blæs Joe Wilder í trompetinn einsog í
flestum laganna, en margir muna
hann úr stórsveitum Lionels Hamp-
tons, Bennys Goodmans og Counts
Basies. Hann hefur ekki heyrst blása
djass oft síðustu áratugi - blásið mik-
ið með sjónvarps- og sinfóníuhljóm-
sveitum. Tónn hans er ólíkur tóni
Louis, mjúkur og breiðui- og minnir
oft á Art Farmer. Hrynsveitin er fín
með Dennis Irwin á bassann, en hann
var með Ait Blakey er hann heimsótti
Island í fyrra sinnið.
Það er gaman að hlusta þennan
svanasöng Byrds í minningu Louis og
sólóar hans notalegir og á stundum
kraftmiklir þegar hann spinnur í
hljómum.
Vernharður Linnet
Louis Arnistrong .
M-2000
SKAGAFJÖRÐUR - HÓP
Búðirnar í Hópi
Fyrir þúsund árum sigldu Þorfinnur
karlsefni og Guðríður Þorbjarnardótt-
ir vestur um haffrá Græniandi og
hugðust nema land á Víniandi. Nú
hafa Skagfirðingar reist tjaldbúöir,
líkar þeim sem ætla má að þau hjón
hafi reist sér og fylgdarliði sínu. í
þessum búðum verða lifnaðarhættir
landkönnuðanna sýndir ogboðið upp
á mat, líkan þeim sem ætla má að
hafi verið á borðum þeirra. í Glaum-
bæ verða þjóðmenningardagar þar
sem boðið verður upp á dagskrá
sem tengist Þorfinni og Guðríði - að
Snorra ógleymdum, syni þeirra hjón-
anna, sem fæddist á Vínlandi. Tjald-
búðir og þjóðmenningardagar munu
standa tll 7. júlí.
www.skagafjordur.is
HALLGRÍMSKIRKJA KL. 20
Sumarkvöld við orgelið
Listvinafélag Hallgrímskirkju stendur
fyrir tónleikaröð þar sem organistar
frá öllum níu menningarborgum
Evrópu árið 2000 skipta með sér
tónleikum á sunnudagskvöldum
síðsumars. Organistarnir eru til-
nefndir af forsvarsmönnum menn-
ingarborganna og leika m.a. tónlist
frá heimalöndum sínum á hið 72
radda orgel kirkjunnar. Listrænn
stjórnandi tónleikaraðarinnar er
HörðurÁskelsson, organisti ogtón-
listarstjóri Hallgrímskirkju. Tónleika-
röðin stendur til 3. september en
það er organistinn Karstein Aske-
land frá Bergen sem á fyrstu tóna
Sumarkvöldsins.
www.hallgrimskirkja.is
www.reykjavik2000.is, wap.olis.is
Mánudagur 3. júlí
Sumarkvöld við orgelið erá vegum
Listvinafélags Hallgrímskirkju.
HOFSÓS - VESTURFARASETRIÐ
Saga íslensku Utah-faranna
Sýningin í Vesturfarasetrinu á Hofs-
ósi kemur til með að varpa nýju Ijósi
á fólksflutninga íslendinga til Vestur-
heims á seinni hluta 19. aldarogí
upphafi þeirrar 20. Sýningin gefur
glögga mynd afástæðum fólksflutn-
inganna, kjörum íslendinganna sem
fluttu vesturum haf, með áherslu á
Utah og íslensku mormónana, og
raunveruleikans sem beið fólksins í
nýrri heimsálfu. Starfrækt verður
ættfræðiþjónusta í tengslum við sýn-
inguna og íbúð fyrir fræðimann.
www.reykjavik2000.is, wap.olis.is