Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Ukioqatigiit

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1960, Qupperneq 51

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1960, Qupperneq 51
AÐ SAUMA SlL OG SlA MJÓLK 55 (bls. 160) er colum (sigti) þýtt með síll, sílár, sía. í sama lista er (bls. 161) cilicium þýtt með hársíll sá, sem gjörður er af kýrhölum, en í listanum Lbs. 1968, 8vo (bls. 161), er sama orð þýtt með hárdúk- ur, sílhár, en í orðinu sílhár tel ég vafalaust að kenni alþýðuskýring- ar, vegna þess að sílárinn var búinn til úr hári, sbr. hársíll.7) Þegar á dæmin öll er litið, tel ég óhætt að álykta, að sílár og síll sé hið sama, dúkur til að sía með, gerður úr hári. í nútíðarmáli er lár alltaf hirzla til að geyma ullarvinnu eða smáhluti í (trafalár) eða til að leggja kembur í (kembulár), og aðaleinkenni lársins er að í hornunum eru stuðlar, sem hliðar og gaflar eru felldir j. En lár hefur áður haft víð- tækari merkingu. Elzta heimild um orðið er Guðmundur Andrésson (um 1650), sem þýðir það með arcida, calathus, þ. e. kistill, fléttuð karfa. Jón Rúgmann gefur líka merkinguna brugðin tágakarfa (cor- bis vimine plexa). Björn Halldórsson þýðir lár með arca v. capsa, Kasse til Fruentimmersager, Uldkurv, Sykurv, Syskrin. Að öllu þessu athuguðu er ekki vafi á, að lár hefur m. a. haft merkinguna brugðin karfa, og það mun vera sú merking, sem geymist í orðinu sílár, þ. e. leppur eða dúkur til að sía með, brugðinn úr hári. Orðið sílár finnst ekki í nútíma orðabókum, en er þó ekki aldauða í málinu. Ólína Magnúsdóttir á Kinnarstöðum í Barðastrandarsýslu skrifar mér óaðspurð (22. 11. 1958), að hún og móðursystir sín fjör- gömul kannist við orðið sílár, „sem notaður var til að sía á bæði mjólk og annað. Hann var ferköntuð grind (með endum allra hlið- fjalanna standandi út af hornunum, K. E.) og var sían, t. d. léreft, fest á trénagla á grindinni“. Hér merkir sílár fyrst og fremst grind- ina, enda er það ekki óeðlileg merkingarþróun. Og trúlegt er, að með bæði síll og sílár hafi stundum verið átt við báða hluta búsgagnsins, síuna og grindina, og þannig er orðið síill skýrt í orðabók Blöndals. En frummerkingin í báðum orðunum sían í þrengri merkingu, síu- dúkurinn sjálfur. 7) Mjólkursigtisbotn úr kýrhalahári var í Noregi kallaður silhár eða silár (sbr. Falk, Nynorsk etymologisk ordbok). Yfirleitt má segja, að í Noregi hafi þekkzt lík aðferð við að sauma síl og hér á landi (sjá t. d. E. Vegusdal Eriksen, Farne tider. Folke fra Beiarn II, Oslo 1958, bls. 52; Hilmar Stigum, Det gamle melkestellet, Den Norske Turistforenings Árbok 1956, bls. 143 o. áfr.). í sænsku þekkist orðið silshár aðeins sem nafn á sóldögg (Drosera rotundifolia). Annars er rétt að taka fram, að þessi ritgerð setur sér ekki það mark að gera samanburð á íslenzkum sílum og erlendum, og mundi þó slík rannsókn vera fróðleg.
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128
Qupperneq 129
Qupperneq 130
Qupperneq 131
Qupperneq 132
Qupperneq 133
Qupperneq 134
Qupperneq 135
Qupperneq 136
Qupperneq 137
Qupperneq 138
Qupperneq 139
Qupperneq 140
Qupperneq 141
Qupperneq 142
Qupperneq 143
Qupperneq 144
Qupperneq 145
Qupperneq 146
Qupperneq 147
Qupperneq 148
Qupperneq 149
Qupperneq 150
Qupperneq 151
Qupperneq 152

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.