Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1989, Side 89

HALASTJÖRNUR, SÓLMYRKVAR, ELDGOS OG ÁREIÐANLEIKI ANNÁLA 93
Mynd 3: Myndin sýnir annálaðar halastjörnur, sólmyrkva, Heklugos, gos í Trölladyngjum og gos
fyrir Reykjanesi 1100-Í400. Halastjörnur og sólmyrkvar eru eins og fastmerki í tímatali annál-
anna sem nota má sem vísbendingar um áreiðanleika þeirra. í þessari grein er sýnt fram á að stjarn-
frœðilegar upplýsingar tniðaldaannála eru áreiðanlegar hvað tímasetningu varðar svo aldrei skakkar
meira en einu ári til eða frá. Af því er dregin sú ályktun að eldgosaskráningu þeirra sé einnig vel
treystandi. 1) Halastjarna. 2) Sólmyrkvi. 3) Heklugos. 4) Gos í Trölladyngjum og út af Reykja-
nesi.
The picture shows observed comets, eclipses of the sun, Hekla eruptions, Trölladyngjur eruptions
and eruptions offshore Reykjanes. Comets are a worldwide phenomena and in this article it is
shown that cometary and other astronomical observations in the chronicles are reliable and in good
agreement with European and Oriental chronicles. It is therefore concluded that the documentation
of eruptions is reliable too. 1) Comet. 2) Eclipse of the sun. 3) Hekla eruption. 4) Eruptions of
Trölladyngjur and offshore Reykjanes.
Sólmyrkvar
Einhver kynni að túlka þögn annálanna um halastjörnur milli 1150 og
1200 sem gat í skráningu þeirra. Tilfellið er þó að á þessum tíma virðist
hafa verið lítið um halastjörnur t.d. geyma stjörnuskrár aðeins óljósar
upplýsingar um eina einustu stjörnu (tafla 2). Þögn íslensku heimild-
anna undirstrikar þessa stjörnufæð og eykur fremur á trúverðugleika
þeirra en hitt.
Til öryggis skoðaði ég þó þetta tímabil með tilliti til sólmyrkva.
Sólmyrkvar hafa það fram yfir flestar halastjörnur að hægt er að reikna
með mikilli nákvæmni aftur í tímann hvenær þeir urðu og hvar. Sól-
myrkvi er staðbundið fyrirbrigði. Myrkvi sem sést á íslandi sést oft og
tíðum ekki í öðrum löndum. Ef íslenskir annálar nefna slíka sólmyrkva
er það innlend frétt og ekki tekin úr erlendum annál. Árið 1193 nefna