Dagblaðið Vísir - DV - 05.12.1987, Blaðsíða 15

LAUGARDAGUR 5. DESEMBER 1987.
15
j^TfiBOOIO
&PÆ! BETRA
immrn

lýnda kynslóðin
Ég sé það stundum auglýst í
skemmtibransanum að haldin eru
dansiböll fyrir týndu kynslóðina.
Það hefur leitað á mig stöku sinn-
um hver þessi týnda kynslóö er.
Sumir hafa sagt við mig aö þetta
sé kynslóðin sem núna er komin á
miðjan aldur og sér mest eftir því
að vera ekki ennþá ung og fógur.
Það er nefnilega merkileg árátta
hvað fólk heldur dauðahaldi í æsk-
una. Jafnvel löngu eftir að karl-
menn eru komnir með skalla og
ístru og kvenfólkið af léttasta
skeiðinu er enn verið aö telja sér
trú um að útlitið sé tímaskekkja.
Þetta fólk hvarf á sínum tíma of-
an í hjúskapinn og húsakaupin í tíu
ár eða svo og hefur ekki mátt vera
að því að eldast innan um aðra,
hefur einfaldlega týnst í dagsins
önn. En svo birtist það aftur einum
eða tveimur hjónaböndum síöar,
varar sig ekki á breytingaskeiðinu
og kann sér ekki læti þegar þeir í
skemmtibransanum pússa af því
rykið.
Ég er af þessari kynslóö sem
saknar sjálfrar sín og hefur týnt
jafnöldrunum. Maður sér kannski
gamlar skólasystur á nokkurra ára
fresti. Þeim bregður fyrir í fram-
sætinu á rauðu ljósi eða þá með
innkaupatöskur í stórmörkuöun-
um og maður segir: sæl og blessuð
og hvernig hefurðu það? Eða þá að
maður hittir gamlan skólabróður,
sem lítur út eins og pabbi hans, og
kinkar til hans kolli upp á gamalt.
Segir jafnvel: gaman að sjá þig -
og meinar það.
En svo uppgötvar maður að
tíminn hefur shtið í sundur sam-
ræðuna og ekkert skilið eftir nema
minninguna um skólasystkin sem
einu sinni voru ung en eru það
ekki lengur. Við eigum eiginlega
ekkert sameiginlegt nema hafa hist
í skólanum forðum daga og hittast
aftur við jarðarfarir þegar sameig-
inlegir samferðamenn skilja viö.
Við horfum í gegnum hvort annað
og spyrjum aftur hvernig hefurðu
það? og segjum kannski: áttu þenn-
an? og bendum á lítinn hnokka sem
hangir í kápufaldinum. Nei, þetta
er barnabarnið mitt, er svarið og
þá man maður aftur hvað stundin
flýgur hratt og má ekki vera að því
lengur að tala við þessa ókunnugu
manneskju sem hefur stokkið aftan
úr minningunni að óvörum.
Að heilsast og kveðjast
Einn af mínmn gömlu skólafélög-
um flutti til Ástralíu fyrir sautján
árum og heimsótti föðurlandið í
sumar sem leið. Þá þótti ekki hjá
því komist að kalla saman klíku-
bræðurna og kunningjana frá þeim
glöðu dögum þegar allt lék í lyndi
og framtíðin beið okkar og menn
sórust í ævarandi vináttu. Ifópur-
inn hittist, hópur ráðsettra, elsku-
legra manna á miðjum aldri sem
vissu reyndar hver af öðrum ein-
hvers staðar þarna úti í bæ. En
þeir hefðu eins getað verið í Ástral-
íu, flestir hverjir, vegna þess að
fæstir höfðu mátt vera að því að
hittast í öll þessi sautján ár fyrr en
tækifærið gafst til að heilsa upp á
þann okkar sem fjærst bjó. Mikið
var það heppilegt að hann skyldi
ekki búa í næsta nágrenni! Þá hefði
samkoman aldrei verið haldin og
þá hefðu menn eflaust þurft að bíða
1 önnur sautján ár til að heilsast
og kveðjast eina kvöldstund.
Já, við megum ekki vera að því
að hittast. Þaö er lóðið. Hver um
annan þveran einblínum við á
tærnar á okkur, sökkvum okkur
ofan i einkamálin, lokum okkur af
í amstri hversdagsins. Ökum á
vinnustað, ökum heim frá vinnu-
stað, glápum á sjónvarpið, hverfum
inn í litla kassa, litla kassa, hver
um sig. Enginn má vera að neinu,
allir svo uppteknir af sjálfum sér.
Og fyrir vikið missa menn af öllu
öðru. Þeir mega ekki einu sinni
vera að því að slappa af. Ef og þeg-
ar þeir taka sér tíma í að slappa
af þá er það gert með því að slappa
svo rækilega af að ekkert annað
kemst að á meðan. Það heitir að
slappa af aö gera ekki neitt!
Fjárfest í lérefti
Sumir taka sér að vísu frí til að
mála húsið eða skipta um eldhús-
innréttingu eöa grafa fyrir bílskúr
og eru svo aðframkomnir af þreytu,
þegar fríinu lýkur, að þeir veröa
að slappa af í vinnunni. Svo eru
það þeir sem geta aldrei um frjálst
höfuð strokið vegna kappseminnar
og gróðavonarinnar og efnast svo
að þeir vita ekki aura sinna tal.
Fæstir þeirra mega vera að því að
eyða þessum nýfengna gróða og
láta sér líða vel en standa í staðinn
í biðröðum, þegar þeim er sagt að
fínir málarar haldi sýningu, og!
íjárfesta upp á hálfa milljón.
Hún var heppin, hún Louisa, um
daginn hvað Islendingar eiga mikla
peninga, vegna þess að þeir mega
ekki vera að því að eyða þeim nema
þá í fín málverk. Á fslandi er það
langtum vinsælli fjárfesting að
kaupa málverk eftir málara sem
eru frægir í útlöndum heldur en
að fjárfesta í þeirri auðlegð sem
felst í andanum, lífsgleðinni eöa
nautninni. Engum dettur í hug að
fjárfesta í sjálfum sér, þroskanum
eða tímanum. Það er víst ekki á
dagskrá að fjárfesta í svo ómerki-
legu viðfangsefni að rækta ham-
ingjuna og lífið með sér og sínum.
Núlifandi kynslóð íslendinga er
nefnilega ekki aðeins búin að týna
sjálfri sér, hún er líka búin aö týna
sínum nánustu og tilfinningunni
fyrir að vera til.
Tapað, fundið
Ég datt í það eina helgina í haust
og fór að leita að týndu kynslóðinni
á vertshúsunum. Bjóst við að hitta
gamla gengið á fleygiferð. Ég sá að
vísu fullt af fólki sem gat flokkast
undir tapað, fundið. Sumir höfðu
fundið ástina sína, að minnsta kosti
þessa kvöldstund, enda er það ekki
tilviljun að hingaö koma heilir
skipsfarmar af sænskum karlpen-
ingi í helgarferðir til að leita slíkra
náttlangra ævintýra. En aðallega
var þetta fólk sem hafði tapað sjálfu
sér í ölæðinu og vissi hvorki í þenn-
an heim né annan. Ekki þar fyrir
að ég hafi skorið mig úr en þar sem
þetta er ekki syndaregistur kemur
það ekki þessari frásögn við - held-
ur hitt, að ég fann fullt af fálmandi
fólki sem leitaði í örvæntingu á
dansstaðnum eins og það hefði týnt
fjöregginu sínu. Tónlistin skar
merg og bein, kliðurinn af innan-
tómu hjali áfengisins og firringin í
andrúmsloftinu var eins og allir
óskilamunir þjóðarinnar hefðu
fengi málið á einum og sama staðn-
um.
En ég sá engan af týndu kynslóð-
inni minni. Þarna var aðallega
samankomið fólk sem átti framtíð-
ina ennþá fyrir sér, ekki búið að
týna henni eins og við hin sem eig-
um hana aö baki en erum þó enn
aö leita aö henni.
Það kom sem sagt í ljós að týnda
kynslóðin var týnd, fannst ekki þar
sem auglýst hafði verið eftir henni.
Og ég fór að hugsa að verið gæti
að menn hefðu ruglast á kynslóð-
um sem hafa glatast. Sem er vel
skiljanlegt því þegar allt kemur til
alls eru hóparnir margir í þjóð-
félaginu sem eru týndir og tröllum
gefnir. Hvað um gamla fólkið sem
enginn má vera að því aö sinna og
hefur týnst einhvers staðar aftar-
lega á biðlistunum eftir dvalarstað
á öldrunarheimili? Hvað um hús-
byggjendurna sem hafa gleymst í
rifrildinu um hvort húsnæðislög-
gjöfin eigi að vera svona eða
hinsegin? Hvað um unga fólkið sem
leggur út í þá áhættu að ganga í
hjónaband þegar statistikin segir
okkur að annað hvert hjónaband
fari í hundana? Og hvað um ungl-
ingana sem eru hin eina og sanna
týnda kynslóð því að þeir eru of
gamlir til að vera börn og of ungir
til að vera fullorðnir?
Unglingarnir ráfa um milli tektar
)g tvítugs, leita að fótfestu í lífinu,
ráðvilltir í kynlífi, ruglaðir í ríminu
og reikandi í leit sinni að forboðn-
um ávöxtum sem fulloröna fólkiö
bannar þeim að bragða á um leið
og það hámar sjálft í sig freisting-
una. Bannað innan sextán og
barnapíurnar leigja sér spólu til að
sökkva sér í siðleysið sem skin-
helgin bannar þeim að horfa á.
Óskilamunir
Já, þær eru margar, týndu kyn-
slóðirnar. Ein er að týna Tjöminni
sinni, önnur að koma sér upp ráð-
húsi í staðinn. Hópur manna er
búinn að týna flokknum sínum,
annar að búa til nýjan. Fjöldinn
allur hefur glatað ærunni, aðrir að
reyta hana af hinum. Alltaf eru ein-
hveijir að missa ástina sína, aðrir
að fá sér nýja. Til eru þeir sem tapa
aleigunni en aðrir hafa vit á því að
fara á hausinn til að geta haldið
henni. Lánardrottnarnir tapa
skuldunum en skuldarinn losnar
við lánin. Sumir missa vitið en
miklu fleiri hafa aldrei haft það.
Þá er ekki minnstur sá hópurinn
sem er óðum að glata íslenskunni.
Svo er sjónvarpinu og myndbönd-
um og enskum áhrifum fyrir að
þakka. En ljósvakamiðlárnir ganga
líka á undan með góðu fordæmi og
hafa landamæralausan metnað til
aö afbaka íslenska tungu. Móður-
máliö er einn allsherjar smellur,
en smellur er samheiti yfir hugtök
sem plötusnúðar muna ekki hvað
heita. Og svo er bítið tjúnað upp
og flippað meö stæl. Bubbi Morth-
ens segist þó vera dáldið stressaður
yfir lágum standard á textunum
hjá sér og ætlar að græja þetta bet-
ur í framtíðinni. Á nýju plötunni
segir hann að textinn sé næstum
því ókei. Átrúnaðargoðiö hefur
með öðrum oröum ákveðið að
halda sig við móðurmáhð og það
verður að teljast stærsti sigur ís-
lenskunnar frá því Rasmus Kristj-
án Rask var uppi.
Langsamlega flestir hafa samt
lent í því tjóni aö tapa sjálfum sér
og þaö sem verra er: gera enga til-
raun til að finna sig aftur, reika
um í sinnuleysi og stefnuleysi, láta
hverjum degi nægja sína þjáningu,
fortíð og framtíð falla saman í eina
endalausa undanrennu svefns,
vinnu og vöku, þar sem ekkert ger-
ist. Ekki einu sinni draumarnir
gera vart við sig til aö skapa til-
breytingu.
Tómlætiö er versti þjófur, mesti
skaðvaldur allra þeirra týndu kyn-
slóða sem ganga um göturnar til
að drepa timann.
Það er þó bót í máli að eitt hefur
"orðið týndri þjóð til björgunar. Það
eru afruglararnir. Afruglarar með
afslætti, afruglarar með greiðslu-
kjörum, þótt ég viti aldrei hvort
afrugla eigi sjónvarpið eöa fólkið
sem horfir á það. Skiptir heldur
ekki öllu máli því ekki má á milli
sjá. Bæði eru upptekin viö að drepa
tímann sem er nú um stundir
helsta tómstundaiðja íslendinga.
Og það var týnda kynslóðin sem
fann upp afruglarann, kynslóðin
sem hefur tekið sér bólfestu í stofu-
sófanum, kynslóðin sem verður að
slappa af með því að gera ekki
neitt, kynslóðin sem týndist. Það
er óþarfi að leita langt yfir skammt.
EUert B. Schram