Dagblaðið Vísir - DV - 05.12.1987, Blaðsíða 31

LAUGARDAGUR 5. DESEMBER 1987.
31
Kvikmyndir
Á kvikmyndahátíðinni í Cannes
síðastliðið vor fékk nýjasta mynd
Wim Wenders, sem ber heitið Der
Himmel uber Berlin, verðlaun fyrir
besta kvikmyndahandritið.
Wim Wenders hefur alltaf átt eitt-
hvað í okkur íslendingum eftir að
hann kom hingað sem heiðurs-
gestur á fyrstu kvikmyndahátíð
Listahátíðar. Hann hafði þá sent
frá sér myndina Der Amerikanisc-
he freund (1977) sem hafði vakið
mikla og verðskuldaða eftirtekt.
Var kvikmyndahátiðin opnuö með
þessari mynd. Wenders hitti einnig
fjölmarga íslenska kvikmynda-
gerðarmenn og lýsti áhuga á því
að gera kvikmynd á íslandi síðar
meir. Það hefur þó ekki orðið neitt
úr því ennþá.
Wim Wenders verður enn í dag
að teljast einn af framsæknari
þýskum kvikmyndagerðarmönn-
um. Það sem hann hefur fram yfir
flesta þýska starfsbræður sína er
aö honum hefur gefist tækifæri til
að starfa að kvikmyndagerð úti um
allan heim og kynnst þannig nýjum
straumum og viöhorfum.
Upphafið
Wenders lærði kvikmyndagerð
sína við „Hochschule fur Fernseh-
en und Film“ í Munchen þar sem
hann gerði ýmsar stuttar myndir.
Það var svo ekki fyrr en 1972 að
Wenders gerði sína fyrstu mynd í
fullri lengd eða Die Angst der Tor-
manns beim Elfmeter, eftir sögu
Peter Handke. Síðan fylgdu aðrar
myndir eftir eins og á færibandi og
má nefna þar nokkrar af hans betri
myndum eins og Falsche Beweg-
ung (1975), Im Lauf der Zeit (1976),
Der Amerikanische Freund (1977),
Hammet (1982) og svo State of
Things (1983).
Þótt myndir Wenders væru vin-
sælar í Þýskalandi og sumum
löndum Evrópu þá voru þær taldar
of listrænar til að höfða til Banda-
ríkjamanna nema í kvikmynda-
húsum sem sérhæfðu sig í
listrænum myndum. Bandarískur
kvikmyndaframleiðandi sá sér leik
á borði og bauð Wenders að koma
til Bandaríkjanna og gera kvik-
mynd þar. Útkoman varð hin
stórgóða mynd Paris Texas þar sem
Wenders fór á kostum.
Áheimaslóðum
En nú er Wenders kominn á
heimaslóöir aftur því nýjasta mynd
hans, Der Himmel uber Berlin, er
með þýsku tali og tekin upp í Berl-
ín eins og nafn hennar raunar
gefur til kynna. „Vissulega er ég
Kvikmyndir
Baldur Hjaltason
ekki ættaður frá Berlín,“ var haft
eftir Wenders nýlega í blaðaviðtah.
„En undanfarin 20 ár hafa reglu-
bundnar heimsóknir mínar þangað
verið grunnurinn að þeirri reynslu
sem ég hef upplifað og öðlast í
þýsku þjóðfélagi. Ég get bara upp-
lifað Þýskaland þarna því þetta er
eini staðurinn í Þýskalandi þar sem
mannkynssögunni hefur verið
leyft að lifa. Það er ekki búið að
afmá verksummerki stríðsins því
að enn má finna holur í húsveggj-
um eftir byssukúlur. Berlín ber
enn ör sín meöan alls staðar ann-
ars staðar í Þýskalandi er reynt að
hylja og gleyma hinu liðna. Frá
mínum bæjardyrum séð er Berlín
hjarta Þýskalands - og á ég þá
bæði við Vestur- og Austur-Berlín.
Mannlegir englar
Der Himmel úber Berlin verður
að teljast rómantísk mynd. Hún
íjallar um engla sem hafa það hlut-
verk að vakta íbúa Berlínarborgar.
Myndin dregur dám af eldri mynd-
um sem fjalla um líkt efni, eins og
It’s a Wonderful Life og Here Co-
mes Mr. Jordan sem raunar var
endurgerð síðar undir nafninu
Heaven Can Wait með þeim Warr-
en Beatty og Julie Christie. Þó er
þetta Wim Wenders-mynd því eng-
um tekst að sýna sama handbragð
þótt efniviðurinn sé líkur.
Bruno Ganz og Otto Sanders leika
englana Damiel og Cassiel sem hafa
það vandasama hlutverk að gæta
íbúa Berlínar. Þeirra hlutverk er
að heimsækja jörðina og hlusta á
hugsanir hinna einmana, syrgjandi
og allra sem þurfa á hjálp að halda.
Fyrsti hluti myndarinar kynnir
áhorfendum þennan sérstaka heim
og byggist tónninn í myndinni á
hugsunum fólks sem englarnir eru
að hlera.
Ástin sigrar
Það eru þrjár mannlegar verur
sem englarnir telja hjálpar þuríi. í
fyrsta lagi er um að ræða gamlan
mann (leikinn af Curt Bois) sem
minnist hörmunganna sem dundu
á sínum tíma yfir borgina. Svo má
nefna bandarískan leikara (Peter
Falk) sem staddur er í Berlín til að
leika í kvikmynd um nasistatíma-
bilið. Að lokum er það gullfalleg
loftfimleikastúlka (Solveig Dom-
martin).
Það sem setur strik í reikninginn
fyrir einn englanna er að honum
finnst hann verða mannlegur þeg-
ar hann fylgist með loftfimleika-
stúlkunni. Til að undirstrika
þennan hátt breytir Wenders úr
svarthvítu yfir í lit í þessu atriði.
Þetta ástand heldur áfram og í einu
af áhrifaríkari atriðum myndar-
innar tekur hinn engillinn eftir því
að félagi hans skilur eftir sig fót-
spor í snjónum sem merkir að hann
sé alveg að verða mannlegur.
Síðasti fjórðungur myndarinnar,
sem er allur í lit, fjallar um engilinn
Damiel, sem nú er orðinn mennsk-
ur, er hann arkar um stræti Berlín-
arborgar. Þar hittir hann einnig
Peter Falk sem trúir honum fyrir
því að hann hafi eitt sinn verið
engill. Ekki má svo gleyma þvi að
Damiel hittir loftfimleikastúlkuna
sína svo í lokin.
Heillandi mynd
Þótt efnisþráðurinn virki stund-
um hlægilegur þá fjallar Wenders
af svo mikilli einlægni og alvöru
um efnið á svo hugljúfan máta að
hann hrífur áhorfendur með sér.
Áhorfendum virðist alveg sama
þótt efni myndarinnar virki hjákát-
legt og ótrúlegt.
Eins má segja að þessi mynd geri
það sama fyrir Berlín og Paris Tex-
as gerði fyrir Texas, og sumar eldri
myndir Wenders gerðu fyrir
þýskar sveitir. Kvikmyndatökuvél
Henri Alekan er iðin viö að þræða
gamlar götur ekki síður en breið-
götur og aðra sögufræga staði
Berlínar. Segja má að út frá mynd-
rænu sjóríarmiði sé yndi að horfa
á myndina.
Einnig er athyglisvert að Wend-
ers tekst að halda áhorfendum
nokkurn veginn við efnið þótt sýn-
ingartími myndarinnar sé yfir 130
mínútur.
Tónlistog handrit
Eins og í eldri myndum Wenders
Wim Wenders.
skiptir tónlistin miklu máh. Wend-
ers hefur alltaf haft gaman af
rokktónlist og kemur það vel fram
í Der Himmel úber Berlin. í atrið-
inu þegar Ganz og Dommartin
hittast er það t.d. á bar sem er við
hliðina á tónleikahöll þar sem þeir
Nick Cave og Bad Seeds eru aö
skemmta. Þannig kemur Wenders
tónhstinni á óbeinan máta fram í
myndinni.
Vegna þess hve Wenders hafði
dvahst lengi í Bandaríkjunum taldi
hann nauðsynlegt að gera þessa
mynd í Þýskalandi. Hann fékk
handritahöfundinn Peter Handke
til að hjálpa sér en eins og áður
sagði var fyrsta mynd Wenders
byggð á sögu Handke. Wenders
skrifaði niður stutta samantekt um
hvað myndin ætti að fjalla um og
lét í hendumar á Handke. Síðan
sendi Handke honum bréflega
handritið skref fyrir skref. Handke
tók ekki þátt í neinum breytingum
né var hann viðstaddur upptökur
á myndinni.
Samanburður
Aðspurður hvort það að vinna
með Handke hefði ekki verið hkt
og að vinna með Sam Shepard að
gerð Paris Texas, þegar Shepard las
handritið gegnum síma til Wend-
ers, hafði hann eftirfarandi athuga-
semdir:
„Jú, en aðalmunurinn er að við
Peter Handke höfðum góðan fyrir-
vara og vorum búnir að þessu áður
en kvikmyndatakan hófst. Shepard
skrifaði hins vegar handritið eftir
hendinni og var svo að hringja í
mig til að láta mig fá handritsbúta
meðan á kvikmyndatökunni stóö.“
Raunar hefur einnig verið bent á
að Wenders hafi ekki alveg sagt
skihð við bandarísk áhrif þegar
hann gerði þessa mynd. Dæmi um
það er hlutverk Peter Falk sem
bandarísks leikara.
Mynd Wenders um Berhn hefur
verið vel tekið alls staðar. Hann
sýnir hér að hann verður enn að
teljast einn merkilegasti núlifandi
þýski kvikmyndaleikstjórinn þótt
hann sé ungur að árum. Með sama
áframhaldi má enn vænta góðra
mynda frá honum. Hver veit nema
Wenders sé að stefna að því að
komast í flokk með þeim leikstjór-
um sem hann tileinkaði englana
þrjá, eða þeim Ozu, Truffaut og
Tarkovsky. Því getur timinn einn
skorið úr. Baldur Hjaltason
Það var fyrir þessari stúlku sem engillinn féli.
Hér er engillinn orðinn mannlegur ásamt ástmey sinni.