Morgunblaðið - 11.03.2001, Blaðsíða 32

32 SUNNUDAGUR 11. MARS 2001 MORGUNBLAÐIÐ
11. marz 1971: „Þótt sam-
komulag hafi ekki tekizt um
að endurnýja vopnahléð milli
Ísraels og Egyptalands í
byrjun þessa mánaðar, eru
þó friðarvonir mun meiri en
verið hafa síðustu tvo ára-
tugina. Það, sem fyrst og
fremst veldur auknum von-
um um samkomulag milli
deiluaðila, er sveigjanlegri
afstaða Egypta en nokkru
sinni fyrr.
Fram til þessa hefur það
verið yfirlýst stefna
egypzkra leiðtoga að heyja
heilagt stríð á hendur Ísra-
elsmönnum og þeir hafa ekki
verið til viðtals um að við-
urkenna Ísraelsríki og semja
frið. Raunar á þetta ekki að-
eins við um stjórnmálamenn
í Egyptalandi heldur við
hinn arabíska heim yfirleitt.
Sadat, forseti Egypta-
lands, sem við tók eftir lát
Nassers, hefur komið um-
heiminum þægilega á óvart
með því að taka upp mun
friðsamlegri afstöðu til Ísra-
els en áður hefur þekkst
meðal arabískra stjórnmála-
manna. Hann hefur lýst sig
reiðubúinn til þess að við-
urkenna Ísrael sem fullvalda
ríki og til þess að undirrita
friðarsamninga við Ísrael. Að
sjálfsögðu gerir hann ýmsar
kröfur á móti svo sem um
brotthvarf Ísraelsmanna frá
hinum hernumdu svæðum.
Þessi breytta afstaða
Egypta hefur vakið heims-
athygli og átt verulegan þátt
í að breyta almenningsálitinu
í heiminum, sem hefur nú
meiri skilning á afstöðu
Egypta og Araba yfirleitt en
verið hefur. Því miður sjást
þess enn ekki merki, að Ísra-
elsmenn hafi brugðizt nægi-
lega jákvætt við hinni
breyttu stefnu Egypta. Sú
staðreynd hefur gert það að
verkum, að í augum þeirra,
sem utan við standa, er nú
komið að Ísraelsmönnum að
sýna meiri sveigjanleika og
sáttfýsi en þeir hafa gert um
skeið. Einn mesti styrkur
Ísraelsmanna í deilum þeirra
við Araba, hefur jafnan verið
stuðningur almennings-
álitsins á Vesturlöndum. Sá
stuðningur er bersýnilega í
hættu, ef Ísraelsmenn grípa
nú ekki tækifærið og ganga
til heiðarlegra samninga við
Egypta.“
Fory s tugre inar Morgunb lað s ins
Hallgrímur B. Geirsson.
Styrmir Gunnarsson.
Framkvæmdastjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjórar:
Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
SKYNSAMLEGAR
TILLÖGUR
Starfshópur, sem Sólveig Pét-ursdóttir, dómsmálaráðherra,setti á fót til þess að fjalla
um breytingar á umferðarlögum,
hefur skilað tillögum, sem í öllum
meginatriðum virðast vera skyn-
samlegar og líklegar til þess að
auka öryggi í umferðinni. Tíð og al-
varleg umferðarslys á undanförn-
um misserum og árum hafa valdið
þungum áhyggjum meðal almenn-
ings, enda enginn óhultur, ekki
einu sinni þeir, sem fylgja umferð-
arreglum út í yztu æsar.
Starfshópurinn leggur til að
áfram verði hægt að fá bílpróf við
17 ára aldur en að ökuskírteini
verði þá gefin út til tveggja ára og
færri punkta þurfi til að missa öku-
réttindi. Þótt augljóst sé, að það
eru ekki sízt hinir yngstu ökumenn,
sem valda mestu tjóni í umferðinni
er hægt að fallast á þær röksemdir
starfshópsins, að ekki verði sýnt
fram á, að hækkun úr 17 árum í 18
ár mundi hafa veruleg áhrif að
þessu leyti.
Önnur tillaga starfshópsins, sem
virðist skynsamleg er sú, að stór-
hækka sektir vegna umferðarlaga-
brota. Það er áreiðanlega rétt að
háar sektir hafi meiri áhrif á öku-
menn en flest annað. Lagt er til að
sektir verði hækkaðar um a.m.k.
100% og verður fróðlegt að sjá
hvaða áhrif það hefur, þegar þessar
tillögur verða komnar til fram-
kvæmda, sem telja má líklegt að
verði.
Það verður að teljast augljóst að
notkun síma í bílum getur haft
truflandi áhrif á akstur enda mörg
dæmi um það. Þess vegna er líka
hægt að taka undir það sjónarmið
að banna eigi notkun farsíma í bíl-
um án handfrjáls búnaðar.
Fjölmargar fleiri tillögur koma
fram í áliti starfshópsins svo sem
að fjölga refsipunktum fyrir hrað-
akstur og vanhöld á notkun bíl-
belta. Allt verður það að teljast
eðlilegt.
Ennfremur leggur starfshópur-
inn til að gerðar verði ráðstafanir
til að koma öryggisbeltum í alla
hópferðabíla. Fengin reynsla sýnir,
að það er ekkert álitamál.
Spyrja má, hvers vegna gera eigi
kröfu um 0 prómill áfengis hjá öku-
mönnum á aldrinum 17–20 ára en
aðrar reglur eigi þá væntanlega að
gilda um aðra aldursflokka. Hvers
vegna? Það er augljóst að breyttar
drykkjuvenjur þjóðarinnar auka
líkur á því, að fólk setjist undir
stýri eftir að hafa bragðað eitthvað
áfengi og enginn er dómari í eigin
sök í þeim efnum. Hvaða rök eru
fyrir því að gera eigi greinarmun á
ökumönnum eftir aldri í þessum
efnum?
Því miður er það svo, að umferð-
in á Íslandi hefur verið agalaus og
líkari því að lögmál frumskógarins
ráði ferðinni. Einstakar aðgerðir
lögreglu hafa skilað árangri en ein-
ungis í takmarkaðan tíma. Líklegt
verður að telja, að harðari viðurlög
og þá ekki sízt stórhækkun fjár-
sekta sé í raun og veru eina leiðin
til þess að ná tökum á þeim alvar-
lega þjóðfélagsvanda, sem agaleysi
í umferðinni er og hefur þegar
kostað alltof mörg mannslíf.
Viðbrögð Sólveigar Pétursdóttur,
dómsmálaráðherra, við tillögum
starfshópsins benda til þess, að
ráðherrann muni gera flestar
þeirra að sínum. Í samtali við
Morgunblaðið í gær um tillögurnar
sagði ráðherrann m.a.: „Þetta eru
athyglisverðar og vel unnar tillög-
ur, sem mér líst ágætlega á. Hér í
dómsmálaráðuneytinu verður strax
hafizt handa við að sníða frumvarp
til breytinga á lögum, þar sem til-
lögur starfshópsins verða hafðar til
hliðsjónar. Vonandi verður hægt að
leggja frumvarpið fram á þessu
þingi.“
Þ
AÐ ER heldur slælegur vitn-
isburður um hinn siðmennt-
aða mann að í upphafi 21.
aldar skuli mansal og þræla-
hald vera vaxandi vandamál.
Írskur fræðimaður, Kevin
Bales, gengur svo langt í
dagblaðinu Irish Times á
fimmtudag að segja að þrælar séu nú ódýrari en
þeir hafi nokkurn tímann verið í mannkynssög-
unni: „Þeir eru eins og Biro-pennar, það er hægt
að kaupa þá ódýrt, nota þá mikið í stuttan tíma
og losa sig við þá án vandræða.“ Bales er ráðgjafi
vinnuhóps Sameinuðu þjóðanna um þrælahald
og hann telur að um 27 milljónir manna séu í
ánauð um heim allan um þessar mundir. Stór
hópur þessa fólks er konur og börn, sem eru seld
í kynlífsþrælkun. Málefni þessara kvenna voru
til umræðu á kvennadaginn, 8. mars, og hvatti
meðal annars Alþjóðaþjóðaflutningastofnunin í
Genf ríkisstjórnir til þess að herða lög gegn kyn-
lífsþrælkun og sölu á fólki. Að mati stofnunar-
innar lenda um 700 þúsund konur og börn árlega
í klóm hringja, sem nánast er útilokað að sleppa
frá. Oft vita fórnarlömbin ekki hvað þau eiga í
vændum, en margir taka einfaldlega áhættuna af
því að þeir búa við svo kröpp kjör að þeir telja sig
ekki hafa neinu að tapa.
Sagt er að
þrælar séu nú
ódýrari en
nokkurn tímann
áður í mann-
kynssögunni
Kynlífsþrælkun var til
umræðu á Evrópu-
þinginu á fimmtudag
og sagði fram-
kvæmdastjórn Evr-
ópusambandsins að
tryggja þyrfti konum,
sem lentu í sívaxandi
kynlífsþrælkun í Evr-
ópu, aukna vernd ef
þær veittu upplýsingar um hórmangara og
smyglara, þar á meðal tímabundið dvalarleyfi.
Samtök kvenna krefjast hins vegar meiri rétt-
inda handa fórnarlömbum þessara ógeðfelldu
viðskipta og segja að þeim eigi að tryggja hæli
veiti þau upplýsingar um þá, sem standa í því að
smygla fólki milli landa. Talið er að árlega sé 120
þúsund konum og börnum smyglað til Vestur-
Evrópu og þau neydd til að stunda vændi. Anna
Diamantopoulou, sem fer með félagsmál í fram-
kvæmdastjórn Evrópusambandsins, sagði á
fundi Evrópuþingsins að smyglararnir gætu
auðgast um allt að 250 þúsund dollara eða 21
milljón króna með því að selja og endurselja eina
konu. Fyrir sumar konur væri dauðinn eina und-
ankomuleiðin. Þessi verslun með fólk fæli í sér
minni áhættu en eiturlyfjasmygl. Hins vegar
biðu margar konur bana vegna þessarar starf-
semi.
„Árlega finnast lík nokkur hundruð kvenna [í
Vestur-Evrópu],“ sagði Diamantopoulou. „Og
Europol telur að það séu mjög mörg lík til við-
bótar, sem aldrei finnist.“
„Gildi kvenna er talið vera minna,“ sagði
Margareta Winberg, ráðherra jafnréttismála í
Svíþjóð, á kvennadaginn. „Sumir menn geta
meira að segja leyft sér að kaupa konur eins og
þær væru skóreimar.“
Í Evrópu koma fórnarlömb kynlífsþrælkunar
aðallega frá Mið- og Austur-Evrópu, einkum
Tékklandi, Póllandi, Úkraínu og Rússlandi. Evr-
ópusambandið segir að fórnarlömbin séu beitt
ofbeldi, nauðgunum, barsmíðum og öfgakenndri
grimmd. Flest eru þau milli 15 og 18 ára gömul
og ginnt með fyrirheitum um peninga og þægindi
í hinum auðugu ríkjum Vestur-Evrópu þar sem
þau muni fá vinnu við barnagæslu, á veitinga-
stöðum eða snyrtistofum. Annað hlutskipti og
ömurlegra tekur hins vegar við.
Winberg gagnrýndi önnur aðildarríki Evrópu-
sambandsins fyrir að beina ekki spjótum sínum
að þeim, sem kaupa þjónustu kynlífsþræla. Hún
sagði að menn virtust ekki sjá samhengið milli
mansalsins og vændisins þótt öll aðildarríkin
bönnuðu flutninga á fólki og því væri ekkert gert
til að kveða niður eftirspurnina. Í Svíþjóð var á
síðasta ári sett í lög að sækja mætti til saka
menn, sem greiddu fyrir kynlíf, og segja sænsk
yfirvöld að vændi á götum úti hafi minnkað um
70 prósent fyrir vikið. Kolbrún Halldórsdóttir og
fleiri þingmenn Vinstri hreyfingarinnar - græns
framboðs lögðu í vikunni fram frumvarp á Al-
þingi um að þyngja refsingar vegna kláms og
kynlífsþjónustu og segir þar að hver sá, sem
greiði fyrir kynlífsþjónustu af einhverju tagi,
skuli sæta fangelsi allt að fjórum árum.
Talið er að um 40 þúsund erlendar vændiskon-
ur bjóði blíðu sína á Ítalíu og þeim fer fjölgandi.
Oft og tíðum er þar um að ræða vændiskonur frá
Albaníu eða öðrum fyrrverandi kommúnistaríkj-
um og flestar þeirra eru í klóm albönsku maf-
íunnar. Ein þessara kvenna rakti sögu sína í við-
tali við breska útvarpið BBC: „Ég kom með báti.
Mér var smyglað til landsins. Ég hafði reynt í
fjögur skipti. Ferðin var hræðileg. Það var vetur,
kuldi og rigning. Áhættan var skelfileg. Ég sá
látið fólk með eigin augum. Dauð eða lifandi,
þetta var minn eini kostur.“
Fátæktin í Albaníu getur verið sligandi. Þetta
gamla lögregluríki er nú löglaust. Fólk er at-
vinnulaust og margir ná aðeins að draga fram líf-
ið af því að þeir fá peninga senda frá ættingjum
að utan, til dæmis vændiskonunum á Ítalíu. Það
er auðvelt fyrir fólk sem býr við allsnægtir á
Vesturlöndum að láta sem það sé hægðarleikur
að velja og hafna þegar vændi er annars vegar,
en þegar örbirgðin blasir við og stúlku á ung-
lingsaldri eru settir þeir afarkostir að ef hún fari
ekki út í óvissuna sé úti um fjölskyldu hennar er
erfitt að tala um frjálsan vilja.
Ítalir hafa átt í miklum vandræðum vegna
kynlífsþrælkunar. Nokkrir melludólgar og
þrælasalar hafa verið handteknir, en þá blasir
við sá vandi hvað gera eigi við stúlkurnar, sem í
sumum tilfellum enda í fangelsi af því að yfirvöld
hafa ekki hugmynd um hvað gera eigi við þær.
Það er einnig erfitt að fá stúlkurnar til að bera
vitni gegn kvölurum sínum og það krefst hug-
rekkis. Á Ítalíu höfðu á liðnu ári 80 stúlkur borið
vitni gegn því að fá leyfi til að dvelja áfram á Ítal-
íu, en 500 höfðu neitað af ótta við glæpafor-
ingjana.
Albanska maf-
ían hefur tekið
yfir skipulagða
glæpastarfsemi
við Adríahafið
Albanska mafían er
atkvæðamest í því að
flytja fólk með ólög-
legum hætti við
Adríahafið og er raun-
ar að taka yfir skipu-
lagða glæpastarfsemi
á þessum slóðum.
Caldato Motta er saksóknari á Ítalíu og hreyfir
hann sig hvergi án fylgdar vopnaðra varða af
ótta við að albanska mafían reyni að ráða hann af
dögum. Hann segir að vestrænu samfélagi stafi
ógn af albönsku glæpaforingjunum. Allt fari í
gegnum þá, hvort sem það eru eiturlyf, vopn eða
fólk.
Bretar hafa verið að rannsaka mál, sem snýst
um hundruð stúlkna, sem smyglað hefur verið til
Bretlands frá Nígeríu og öðrum ríkjum Vestur-
Afríku og seldar í kynlífsþrælkun í Evrópu.
Ljóstrað var upp um þessa starfsemi þegar verið
var að rannsaka mannshvörf. Kom þá í ljós
mynstur, sem benti til að um væri að ræða
þrælasölu. Stúlkurnar komu til Bretlands og
báðu um hæli. Þar sem þær voru undir 18 ára
aldri var þeim annaðhvort komið fyrir á stofn-
unum eða heimilum. Nokkru síðar fengu þessar
stúlkur dularfulla upphringingu og innan
skamms voru þær horfnar. Við rannsóknina kom
fram að þær höfðu verið fluttar til ýmissa Evr-
ópulanda, allt suður til Ítalíu þar sem þær höfðu
verið þvingaðar til að stunda vændi. Martröð
þessara barna hófst í borginni Benin í Nígeríu
þar sem drengir og stúlkur eru lokkuð í kynlífs-
þrælkun með fagurgala og loforðum um gull og
græna skóga í fjarlægum löndum. Oft er vúdú-
galdur notaður til að neyða börnin til hlýðni.
Lífskjör í Nígeríu hafa versnað vegna óstjórn-
ar að undanförnu og fátæktin er slík að meðal-
árstekjur ná aðeins um 30 þúsund krónum. Við
slíkar aðstæður reynir á fjölskylduböndin og
glæpamennirnir eiga auðveldara með að athafna
sig. Þegar fórnarlömbin eru komin á áfangastað
eru þeim síðan gerðar upp svimandi háar skuldir
fyrir flutninginn og það getur tekið tvö til þrjú ár
að vinna þær af sér.
Stúlkur, sem neita að selja sig, geta átt pynt-
ingar yfir höfði sér. Í einu tilfelli voru tvær stúlk-
ur, önnur 13 og hin 14 ára, settar í svelti. Þeim
tókst að draga fram lífið með því að drekka þvag
hvor annarrar.
Yfirvöld á Ítalíu hafa hert eftirlit með farþeg-
um frá Vestur-Afríku og glæpamennirnir hafa
því gripið til þess ráðs að flytja fólkið til annarra
landa Evrópusambandsins. Minna eftirlit er með
ferðum fólks frá einu sambandslandi til annars
og auðveldara að þyrla ryki í augu landamæra-
varða.
Það getur verið auðvelt hér á landi þegar þessi
mál eru til umræðu að segja sem svo að vissulega
sé þetta vandamál, bara ekki okkar vandamál.
Það verður hins vegar að fara varlega áður en
slíkum fullyrðingum er slegið fram. Mörgum brá
í brún þegar í ljós kom fyrir fjórum árum að ým-
islegt benti til þess að kanadískt fyrirtæki, sem
tengist bifhjólasamtökunum Vítisenglum eða
Hell’s Angels í Kanada, hefði útvegað aðilum hér
á landi nektardansmeyjar til starfa. Í gögnum,
sem bárust lögreglu hér, kom fram að margar
þeirra stúlkna, sem hingað kæmu væru undir
vernd Vítisengla og margar á sakaskrá erlendis.