Morgunblaðið - 22.03.2001, Blaðsíða 33

ERLENT
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 22. MARS 2001 33
STÆRSTI olíuborpallur í heimi, á hæð við
40 hæða hús og í eigu brasilíska ríkisolíu-
félagsins Petrobras, sökk í sæ í fyrradag eft-
ir miklar sprengingar í honum nokkrum dög-
um áður. Týndu tíu manns lífi og nú er talið
víst, að um 1,5 milljónir lítra af olíu muni
berast í sjóinn.
Er það mikið áfall og ekki síst álitshnekkir
fyrir Petrobras en að undanförnu hefur það
valdið hverju umhverfisslysinu á fætur öðru.
Við rannsókn á þeim hefur verið flett ofan af
ótrúlegu getuleysi í allri starfsemi fyrirtæk-
isins.
Bandarísk fyrirtæki sáu um alla olíuleit og
olíuvinnslu í Brasilíu fram til miðrar síðustu
aldar en þá vaknaði mikill áhugi á að þjóð-
nýta olíuiðnaðinn. Petrobras var stofnað
1950 og á síðustu 30 árum hefur það fundið
auðugar olíulindir undan ströndum landsins.
Annar það nú innanlandsþörfinni að 65% og
rekur auk þess annað fyrirtæki, Braspetro,
sem er í olíuvinnslu í Miðausturlöndum og
annars staðar í Rómönsku Ameríku.
Forráðamenn Petrobras hafa unnið að því
að undanförnu að koma því á bekk með
stóru, alþjóðlegu olíurisunum og tengist það
meðal annars því, að nú hefur brasilíski ol-
íuiðnaðurinn verið opnaður fyrir fjárfesting-
um innlendra og erlendra einkaaðila. Til að
búa sig undir væntanlega samkeppni hefur
Petrobras verið að hagræða í starfseminni
og meðal annars fækkað starfsmönnum úr
70.000 í 33.000 á sjö árum. Það hefur verið
gert á sama tíma og framleiðslan hefur verið
aukin.
Dauðaslys og
umhverfisslys
Á yfirborðinu lítur þetta allt mjög vel út
og fyrir skömmu var fyrirtækið meira að
segja sæmt sérstökum umhverfisverðlaun-
um. Að vísu er nú verið að kanna hvernig á
þeim stóð enda er ferillinn ekki fallegur þeg-
ar að er gáð. Á síðustu þremur árum hefur
91 starfsmaður þess látist af slysförum við
vinnu sína og brasilísk verkalýðsfélög hafa
gripið til aðgerða vegna óviðunandi vinnu-
álags, slæmra aðstæðna og lítilla öryggisráð-
stafana.
Fyrir utan slysið nú, þegar borpallurinn
sökk, olli starfsemi Petrobras sex umhverfis-
slysum í Brasilíu aðeins á síðasta ári. Þar af
voru tvö stærst, mikill olíuleki frá olíuhreins-
unarstöð í Parana-ríki og þegar um milljón
olíulítrar láku út í hinn fagra Guanabara-
flóa, sem Rio de Janeiro stendur við.
Hættulegt náttúrunni
Rannsókn á því slysi hefur leitt í ljós, að
innan fyrirtækisins er ríkjandi ótrúlegt
kæruleysi gagnvart umhverfinu og sjálfsögð-
um öryggiskröfum. Það var olíuleiðsla, sem
gaf sig, en það dróst hins vegar nokkuð, að
það uppgötvaðist, vegna þess, að á 23 ára
gamalli leiðslunni voru engir olíuþrýstimæl-
ar. Olían barst út í nálæga á og þar var reynt
að hemja hana með girðingum, sem eru að-
eins gerðar fyrir olíumengun í sjó. Það bar
því lítinn sem engan árangur og óttast er, að
mengunin hafi og eigi eftir að valda miklum
skaða á dýralífi á þessum slóðum.
Jose Sarney Filho, umhverfisráðherra
Brasilíu, hefur hótað að sekta Petrobras um
hundruð milljóna króna og margir landa
hans eru farnir að líta svo á, að fyrirtækið sé
beint tilræði við náttúruna hvar sem það
kemur sér fyrir.
Missir olíuborpallsins enn eitt áfallið fyrir brasilíska ríkisolíufélagið
Sex umhverfisslys
aðeins á síðasta ári
Rio de Janeiro. Reuters, AFP.
AP
Olíuborpallur brasilíska olíufélagsins Petrobras skömmu áður en hann hvarf alveg í hafið.
GEORGE W. Bush Bandaríkjafor-
seti fullvissaði Ariel Sharon, for-
sætisráðherra Ísraels, á þriðjudag
um að Bandaríkjastjórn væri
reiðubúin að veita aðstoð við að
draga úr spennu í Mið-Austurlönd-
um, en „myndi ekki reyna að
þröngva friði“ upp á Ísraela og Pal-
estínumenn. Tveggja daga opinberri
heimsókn Sharons til Washington
lauk á þriðjudagskvöld.
Bush virtist með ummælum sínum
gefa til kynna að hann hygðist ekki
reyna að gegna jafn áberandi
hlutverki í friðarumleitunum milli
Ísraela og Palestínumanna og for-
veri hans, Bill Clinton.
Sharon sagði að loknum fundi
þeirra að Bush hefði sannfært hann
um að Bandaríkjastjórn styddi það
sjónarmið Ísraela að ekki væri unnt
að taka upp friðarviðræður á ný fyrr
en bundinn hefði verið endi á átökin
á sjálfstjórnarsvæðum Palestínu-
manna. „Við [Ísraelar og Banda-
ríkjamenn] erum bandamenn í bar-
áttunni gegn hryðjuverkum,“ sagði
Sharon og lét í það skína að samtök
herskárra Palestínumanna bæru
fulla ábyrgð á átökunum, sem staðið
hafa frá lokum septembermánaðar.
Ísraelar fá yfir 3 milljarða dollara
á ári í hernaðar- og borgaralega að-
stoð frá Bandaríkjunum og hafa far-
ið fram á að hún verði aukin.
Sharon tókst þó ekki að fá Bush til
að hvika frá drögum að fjárlögum
fyrir næsta ár, þar sem gert er ráð
fyrir að dregið verði úr aðstoðinni
um 60 milljónir dollara.
Hvatti Bandaríkin til að hætta
hernaðaraðstoð við Egypta
Útvarp ísraelska hersins skýrði
frá því í gær að Sharon hefði á fundi
með leiðtogum á Bandaríkjaþingi
hvatt Bandaríkjastjórn til að hætta
hernaðarlegum stuðningi við
Egypta. Sharon mun jafnframt hafa
sakað Egypta um að hafa haft nei-
kvæð áhrif á friðarumleitanir Ísraela
og Palestínumanna.
Sharon átti sem herforingi stóran
þátt í sigrinum á innrásarher
Egypta í Yom Kippur-stríðinu árið
1973 og ef frétt ísraelska útvarpsins
á við rök að styðjast væri hann fyrsti
forsætisráðherra Ísraels til að láta
slík ummæli falla frá því Ísraelar og
Egyptar undirrituðu friðarsamninga
árið 1979.
Sharon telst til harðlínumanna í
ísraelskum stjórnmálum og hann
hefur mætt töluverðu vantrausti á
alþjóðavettvangi.
Í tilefni heimsóknar ísraelska for-
sætisráðherrans til Washington hafa
ýmsir rifjað upp að í forsetatíð Ge-
orge Bush eldri hafi verið haft eftir
háttsettum embættismönnum í
Hvíta húsinu að Sharon væri „hindr-
un í vegi friðar“.
Bush Bandaríkjaforseti ræðir við Ariel Sharon
Reuters
George W. Bush býður Ariel Sharon velkominn til fundar í Hvíta húsinu
í Washington á þriðjudag.
Washington. AFP, AP.
Ætlar ekki að feta
í fótspor Clintons
PÁFAGARÐUR hefur staðfest að ásak-
anir um að nunnur hafi víða orðið fyrir
kynferðislegri misnotkun af hálfu presta
eigi við rök að styðjast.
Málið komst í hámæli eftir að banda-
ríska tímaritið National Catholic Report-
er birti grein þar sem fjallað er um kyn-
ferðislega misnotkun presta á nunnum,
einkum í Afríkuríkjum. Fram kemur að á
síðasta áratug hafi fjöldi skriflegra frá-
sagna nunna af slíkum atburðum borist til
Páfagarðs. Nunnurnar voru frá 23 lönd-
um, m.a. Bandaríkjunum, Írlandi, Fil-
ippseyjum, Indlandi og Brasilíu. Páfa-
garður fól Maura ÓDonohue, lækni og
nunnu frá Bandaríkjunum, að rannsaka
málið.
Í skýrslu ÓDonohue kemur fram að
misnotkun presta á nunnum sé algengust
í Afríkuríkjum, þar sem erfitt hafi reynst
að framfylgja reglum um skírlífi presta
og staða kvenna sé bágbornari en víðast
hvar. Í Afríku sé alnæmi einnig mjög út-
breitt og prestar forðist því að hafa mök
við vændiskonur, en líti á nunnur sem
„örugga“ rekkjunauta.
ÓDonohue rekur í skýrslunni dæmi af
nunnu, sem varð barnshafandi eftir að
prestur hafði nauðgað henni. Presturinn
lagði hart að nunnunni að gangast undir
fóstureyðingu, sem varð henni að bana.
Presturinn messaði síðan við jarðarför
nunnunnar. Fram kemur að nunnur sem
verða barnshafandi af völdum presta séu
oft neyddar til að yfirgefa regluna en
prestarnir fái iðulega að þjóna kirkjunni
áfram.
Páfagarður neitaði í fyrstu að tjá sig
um ásakanirnar, en staðfesti loks að þær
ættu við rök að styðjast eftir að ítalskir
fjölmiðlar höfðu haft hátt um málið. „Við
viðurkennum vandann og hann er mestur
á afmörkuðu landsvæði,“ sagði Joaquin
Navarro-Valls, talsmaður Páfagarðs.
Hann bætti við að Páfagarður hefði
brugðist við með því að auka fræðslu og
grípa til sérstakra ráðstafana í einstökum
tilfellum.
Nunnur
misnotaðar
af prestum
Páfagarður. AFP, AP.
MARGRÉT Þórhildur Danadrottn-
ing vísar því alfarið á bug að með
því að keðjureykja sé hún slæm
fyrirmynd kynsystra sinna og eigi
nokkra sök á hárri dánartíðni
danskra kvenna.
Í nýjasta tölublaði hins virta
læknatímarits The Lancet sakar
belgískur prófessor drottninguna
um að vera ein helsta ástæða þess
að danskar konur reykja meira en
flestar konur í Evrópu og deyja
fyrr. Þessi tilgáta prófessorsins
hefur ekki mælst vel fyrir, t.d.
hafa tveir danskir yfirlæknar
komið drottningu til varnar. Þeir
viðurkenna þó að ef til vill væri
betra ef drottning léti vera að
reykja opinberlega.
Dánartíðni danskra kvenna er
nær 50% yfir meðaltali í Evrópu
og prófessor Hugo Kesteloot furð-
ar sig í grein sinni í The Lancet á
því að svo sé, þrátt fyrir einar
hæstu meðaltekjur í Evrópu og
gott velferðar- og heilbrigðiskerfi.
Segir hann ástæðuna vera reyk-
ingar, en danskar konur reyki
mest allra í þeim Evrópulöndum
sem hann hafi kannað, 31 talsins.
Tilgáta Kesteloots er sú að
danskar konur eigi sér slæma fyr-
irmynd, drottninguna, sem reykir
hvar og hvenær sem henni sýnist
og sést iðulega með vindling í
hendi. Segir Kesteloot það til
marks um áhrif hennar að dán-
artíðni danskra kvenna hafi
hækkað skyndilega sex árum eftir
að drottning komst til valda. Tel-
ur hann það til marks um að reyk-
ingarnar hafi aukist og afleiðing-
arnar farið að koma í ljós sex
árum síðar.
„Spurningin er hvort hegðun
Margrétar drottningar kunni að
vera áhættuþáttur í heilbrigði
Dana, einkum á meðal kvenna,“
segir prófessorinn.
Tilgáta hans hefur vakið litla
hrifningu í Danmörku þar sem
læknar hafa sagt samanburðar-
fræðina álíka merkilega og ef
krýning drottningar væri borin
saman við barnsfæðingar í
ákveðnum landshluta. Það sé
fjarri öllu lagi að kenna drottn-
ingu um dauðsföll af völdum reyk-
inga. Yfirlæknir hjá dönsku
lungnasamtökunum viðurkenndi
þó í danska sjónvarpinu í fyrra-
kvöld að ef til vill væri betra að
drottningin léti vera að reykja op-
inberlega og að ekki væri útilokað
að það hefði áhrif.
Margrét vísaði fullyrðingum
Kesteloots á bug á fréttamanna-
fundi á þriðjudag. Sagði hún
greinina í The Lancet vera „sýnd-
armennskulega leið til að koma
því á framfæri sem flestir vita: að
margar danskar konur reykja.“
Drottningin, sem reykti tvær síg-
arettur meðan á fréttamannafund-
inum stóð, lýsti því ennfremur yfir
að henni þætti gott að reykja og
að hún væri ekki reiðubúin að
fara í felur með það.
Drottningu kennt
um dauðsföll
vegna reykinga
Kaupmannahöfn. Morgunblaðið.