Morgunblaðið - 22.03.2001, Side 52

UMRÆÐAN
52 FIMMTUDAGUR 22. MARS 2001 MORGUNBLAÐIÐ
Draumur
kaffiunnenda!
Veitum faglega ráðgjöf um val á kaffivélum.
Fjölbreytt úrval í mörgum litum og gerðum.
SAECO er stærsti framleiðandi
expresso-kaffivéla á Ítalíu.
Expresso-
Cappuccino
kaffivélar
Verð frá kr.
13.965 stgr.
ENN hefur staða
mála á Balkanskaga
orðið tilefni til frétta-
flutnings og nú vegna
ástandsins á landa-
mærum Júgóslavíu
(Kosovo) og Makedón-
íu. Albanskir skæru-
liðar frá Kosovo hafa
herjað bæði inn í
Presevodal í Serbíu og
á vesturhluta Maked-
óníu undanfarnar vik-
ur. Þetta hefur valdið
gæsluliði og landa-
mæravörðum Maked-
óníumanna vandræð-
um og skapað ótta
meðal almennings.
Einmitt þessa dagana virðist
ástandið enn fara versnandi og
bardagar nær stanslausir. Sem
stundum fyrr eru fréttir af þessum
slóðum dapurlegar og minna okkur
á að lítið má út af bera til að upp
úr sjóði enn á ný í þessum mikla
gerjunarpotti kynþátta, trúar-
bragða, sögu og stjórnmála sem
Balkanskaginn er. Ekki bætir úr
skák þegar stórveldi, eitt eða fleiri,
eru með puttana í hlutunum og
reka þar sína kaldrifjuðu og oftar
en ekki heimskulegu heimsvalda-
pólitík.
Vondir, góðir og
svo aftur vondir
Eitt vekur sérstaka athygli nú
og það er að albanskir vígamenn á
svæðinu heita nú allt í einu skæru-
liðar aftur í vestrænum fjölmiðlum.
Sæmdarheitið „Frelsisher Kosovo“
sem áróðursmaskína bandarísku
hernaðar- og heimsvaldavélarinnar
fann upp í aðdraganda loftárás-
anna á Júgóslavíu er nú gleymt og
skæruliðar á svæðinu eru allt í
einu bara skæruliðar á nýjan leik.
Fjölmiðlar á Íslandi láta að sjálf-
sögðu ekki sitt eftir liggja og birta
línuna gagnrýnislaust. Albanskir
og Kosovo-albanskir skæruliðar
voru ekki hátt skrifaðir á árunum
fyrir loftárásir Nató á Júgóslavíu.
Algengt var að sjá um þá fjallað í
vestrænum fjölmiðlum sem ekki
bara skæruliða heldur beinlínis
hryðjuverkamenn og hluta af al-
bönsku mafíunni. Framan af var
ekki dregin dul á að þeir áttu sinn
þátt í vaxandi spennu og ofbeldi í
Kosovo. Einn af yfirmönnum
Flóttamannahjálpar Sameinuðu
þjóðanna í Korsar við albönsku
landamærin að Kosovo hefur full-
yrt í mín eyru að enginn vafi sé á
að hinir svokölluðu Kosovo-Albanir
í skæruliðasveitum eða -herjum
hafi að verulegu leyti verið komnir
frá Albaníu sjálfri og gerðir út það-
an. Nú hefur einnig komið á dag-
inn að bandaríska leyniþjónustan,
CIA, fjármagnaði og gerði út
margar þessar sveitir í aðdraganda
ófriðarins í Kosovo.
Harmleikur í 5 þáttum
Leikritið eða réttara sagt harm-
leikurinn er sem sagt í grófum
þáttum þannig:
1. Spenna fer vaxandi í Kosovo
vegna þess að skæruliðar, að hluta
til mannaðir, vopnaðir og gerðir út
frá Albaníu, taka að herja á ser-
bneska íbúa Kosovo og lenda í
átökum við serbneska lögreglu og
her. Talað er um átök serbneskra
yfirvalda og skæruliða eða hryðju-
verkamanna á Vesturlöndum.
2. Serbar ráðast gegn Kosovo-
Albönum af vaxandi hörku en þeir
höfðu reyndar þjarmað að al-
banska minnihlutanum um árabil
og gert hann áhrifa-
lausan um stjórn mála
á svæðinu. Umræða
um grimmd á báða
bóga fer vaxandi á
Vesturlöndum.
3. Leyniþjónusta
Bandaríkjanna kemur
auga á heppileg peð í
tafl sitt á svæðinu.
Farið er að styðja við
bakið á albönskum
skæruliðum í Kosovo
bak við tjöldin til að
efla þá í baráttu gegn
Serbum og Milosevic.
4. Ofbeldi og
grimmd vex á báða
bóga. Á Vesturlöndum
er farið að kenna Serbum einum
um. Samningaviðræðum er viljandi
siglt í strand (Rambouillet). Al-
banskir hryðjuverkamenn og
skæruliðar nefnast nú „frelsisher“
og loftárásir Nató á Júgóslavíu
hefjast. Í þær var ráðist að sögn til
að koma í veg fyrir þjóðernis-
hreinsanir Milosevic en þær hófust
hins vegar fyrst fyrir alvöru eftir
að loftárásirnar voru byrjaðar.
Önnur fullyrðing sem notuð er til
að réttlæta loftárásirnar er að
Serbar hafi verið búnir að myrða
allt að 100 þúsund manns, sbr.
frægt viðtal við Cyrus Vance. Síðar
kom í ljós að fjöldi fallinna í Kos-
ovo fyrir daga loftárásanna var
sennilega nálægt 2 þúsund manns
og þar af allt að helmingur Serbar.
5. Loftárásir Nató, með stuðn-
ingi ríkisstjórnar Davíðs Oddsson-
ar og Halldórs Ásgrímssonar,
standa í 77 daga í stað viku og
valda gífurlegu eignatjóni, falli
óbreyttra borgara, umhverfis-
slysum og hörmungum. Framund-
an eru miklar þrengingar og ára-
tuga starf við að byggja landið úr
rústum. Skæruliðar Kosovo-Alb-
ana, afsakið frelsisher Kosovo,
kemst upp með að halda vopnum
sínum þvert á gefin loforð. Þeir
taka að herja á serbneska íbúa
Kosovo (þá sem eftir eru), því næst
suðurhluta Serbíu og loks Maked-
óníu. Uppvakningur bandarísku
leyniþjónustunnar lætur ekki að
stjórn (man nokkur eftir hlið-
stæðu?). Þar kemur að Nató fellst
á að serbnesk lögregla og her fái
aukið svigrúm til að athafna sig á
hlutlausa beltinu og það gegn
hverjum? Jú, frelsisher sem er bú-
inn að þjóna hlutverki sínu og
áróðursvélin með málpípum sínum
telur nú réttast að kalla skæruliða
á nýjan leik.
Frelsisher
Kosovo aftur
orðinn að
skæruliðum
Steingrímur J.
Sigfússon
Höfundur er formaður Vinstrihreyf-
ingarinnar – græns framboðs og sit-
ur í utanríkismálanefnd Alþingis.
Fréttaflutningur
Þessa dagana virðist
ástandið á Balkanskaga
fara versnandi, segir
Steingrímur J. Sigfús-
son, og ekki bætir úr
skák þegar stórveldin
reka þar einnig
heimskulega heims-
valdapólitík sína.
ÍSLENDINGAR
hafa í auknum mæli á
sl. l0 árum veitt er-
lendu fólki af ýmsum
þjóðernum búseturétt í
landinu. Langflestir
sækja um atvinnu- og
dvalarleyfi og hafa
margir fengið ríkis-
borgararétt, en 200–
300 hafa komið hingað
samkv. samkomulagi
við Flóttamannastofn-
un Sameinuðu þjóð-
anna. Ólík menning,
trúarbrögð og félags-
leg viðhorf innflytj-
enda eftir þjóðernum
er oft mikil og gjörólík okkar lífs-
háttum. Stjórnvöld og viðkomandi
stofnanir sem hafa með þessi mál að
gera hafa lagt ríka áherslu á fjöl-
þætta aðstoð við þessa erlendu ný-
búa. Ég hef áður í blaðagreinum
lýst þeirri skoðun minni, að landa-
mæri skilja aðeins að lönd en ekki
fólk og að okkur beri að rækta góð-
vilja og mannúð í garð innflytjenda.
Sjálfsagt eru allir sammála því
nema
ef vera skyldi fámennur hópur
rasisma. Fróðlegt væri að gera fag-
lega úttekt á stöðu nýbúa hér á
landi bæði er tekur til atvinnu- og
húsnæðismála, menntunar og
félagslegrar aðstöðu þeirra al-
mennt. Þannig getum við best metið
stöðu þeirra í okkar samfélagi og
hvaða breytinga er helst þörf.
Flóttafólk til
landsbyggðarinnar
Sú stefna ríkisstjórna að auglýsa
eftir byggðalögum út á landi, sem
vildu taka á móti flóttamönnum,
kallar fram ýmsar hugleiðingar um
stöðu þeirra í íslensku samfélagi.
Voru flóttamenn vel
upplýstir um áður en
þeir komu til landsins
hvernig atvinnumögu-
leikar, verðmæti fast-
eigna, menntunarskil-
yrði o.fl. væru í því
sveitafélagi sem þeim
væri ætluð búseta
a.m.k. fyrst um sinn?
Vissu þeir m.a. að
verðmæti húseigna á
þeim stað væri marg-
falt lægra en gerist á
höfuðborgarsvæðinu
og að um fólksflótta
væri að ræða frá
landsbyggðinni til höf-
uðborgarsvæðisins? Af hverju höfðu
þeir ekki strax frjálst staðarval um
búsetu á Íslandi eins og Íslendingar
sjálfir? Sjálfsagt geta stjórnvöld
skýrt afstöðu sína á þessu staðarvali
fyrir flóttamönnum, þar væri frið-
sælt og gott mannlíf og fjölskyldu-
vænt umhverfi. Ég efast ekki um að
félagsmálaráðherra, Páli Péturs-
syni, hafi gengið gott til er þessi
ákvörðun var tekin, hann hefur sýnt
flóttafólki mikinn velvilja í hvívetna
sem og heimamenn viðkomandi
byggðalaga, en í þessu viðkvæma
mannúðarstarfi er vandrötuð hin
rétta leið eins og öll önnur mann-
anna verk.
Ef við lítum hins vegar á lang-
stærstu hópa erlendra nýbúa sem
hér dvelja samkv. atvinnu- og dval-
arleyfum þá virðist þróunin vera
hér á landi hliðstæð því sem gerist í
Norður- og Mið-Evrópuríkjum.
Langflestir þeirra vinna við
láglaunaþjónustustörf og fæstir í
samræmi við þá menntun og starfs-
þjálfun sem þeir hafa hlotið í sínum
heimalöndum. Dæmigert í þessum
efnum er að þúsundir erlendra
manna vinna við fiskvinnslu víðs
vegar um landið og víða væri fisk-
vinnsla aflögð í smærri sjávar-
byggðum ef þessi erlendi starfs-
kraftur væri ekki til staðar. Á
þéttbýlissvæðum hér suðvestan-
lands vinna þúsundir erlendra
manna við hvers konar þjónustu-
störf, s.s. í veitinga- og gistihúsum,
sjúkrahúsum, ræstingastörf og önn-
ur almenn verkamannastörf. Þeir
hafa því bæst við hóp annara ísl.
láglaunamanna og verða væntan-
lega en sýnilegri í þessum þjónustu-
greinum í náinni framtíð eins og
þróunin hefur verið í öðrum vest-
rænum ríkjum. Sjálfsagt finnst at-
vinnurekendur hagstætt að eiga að-
gang að þessu ódýra vinnuafli á
sama tíma og Íslendingar gerast æ
fráhverfari þessum starfsgreinum
vegna lágra launa. Atvinnurekendur
og opinberar stofnanir munu því
nýta sér í stórauknum mæli þetta
ódýra vinnuafl. sem greitt er samkv.
lægstu launaflokkum ísl. kjara-
samninga, en er þó í flestum til-
vikum margfalt hærra en í þeim
löndum Austur-Evrópu og Asíu sem
meginþorri erlendra nýbúa koma
frá.
Samtakamáttur þessara nýbúa í
íslenskri kjarabaráttu fyrir bættum
kjörum er eðlilega mjög takmark-
aður enda um mörg þjóðerni með
ólíkan bakgrunn að ræða sem verða
að reiða sig á kjarabaráttu þeirra
stéttarfélaga sem þeir eiga nú að-
gang að. Er hugsanlegt að stórauk-
inn fjöldi nýbúa á komandi árum
geti verulega skert möguleika ísl.
láglaunastétta á kjarabótum í fram-
tíðinni? Er þetta kannski þegar far-
ið að gerast við fiskvinnsluna í land-
inu þar sem Íslendingum fækkar
stöðugt vegna lélegra launa en út-
lendingum fjölgar.
Eru hér að verða til störf sem er-
lendir nýbúar munu að mestu einir
annast vegna þeirra launa sem í
boði eru? Það er vissulega í mörg
horn að líta þegar við skoðum lífs-
afkomu, menningu og félagslega
stöðu erlendra nýbúa í okkar sam-
félagi. Það er vissulega tímabært að
horfa til framtíðar í þessum efnum
og reyna að læra af mistökum ríkja
víðs vegar í Evrópuríkjum. Það
yrðu sorgleg mistök stjórnvalda ef
hér mynduðust undirmálshópar er-
lendra innflytenda sem síðar ættu
eftir að breytast í óvild og jafnvel
hatur á íslensku samfélagi sem yrði
kynt undir af öfgafullum þjóðern-
issinnum eins og sagan sannar af
reynslu annarra þjóða. Við Íslend-
ingar höfum ríkar og sterkar þjóð-
erniskenndir og viljum varðveita
séreinkenni þjóðarinnar. Stoltir af
sögu, menningu og hreinu málfari í
aldaraðir. En heimsmyndin breytist
ört í hinum tæknivædda heimi,
landamæri aðskilja aðeins lönd en
ekki fólk og við verðum að haga um-
gengni okkar við alla jarðarbúa í
samræmi við það. Skilyrði friðar við
nýbúa er að sýna þeim skilning, um-
burðarlyndi og mannúð og láta þá
njóta jafnréttis á öllum sviðum þjóð-
félagsins. Þar liggur aflgjafinn til að
eyða ósætti og hatri milli ólíkra
þjóða og menningaheima. Þá getur
takmörkuð málakunnátta og skort-
ur á samfélagsþekkingu einnig tor-
veldað eðlileg samskipti ólíkra þjóð-
erna. Umfram allt er þó að þjóðin sé
vel meðvituð um að leysa fljótt og
örugglega þau vandamál sem upp
kunna að koma vegna aukins fjölda
nýbúa og takmarka áfram fjölda
þeirra til landsins til að tryggja sem
best lífsafkomu þeirra.
Hlutskipti ný-
búa á Íslandi
Kristján Pétursson
Nýbúar
Skilyrði friðar við nýbúa
er að sýna þeim skiln-
ing, umburðarlyndi og
mannúð, segir Kristján
Pétursson, og láta þá
njóta jafnréttis á öllum
sviðum þjóðfélagsins.
Höfundur er fyrrverandi
deildarstjóri.