Morgunblaðið - 31.01.2004, Síða 41

UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 31. JANÚAR 2004 41
MIKILL vandi steðjar að heil-
brigðiskerfinu og óhætt er að segja
að það sé alvarlega sjúkt. Nauðsyn-
legt er að þeir sem um málin fjalla
greini orsakir vandans rétt, það
hlýtur að vera forsendan fyrir því að
sú lækning sem menn
telja rétt að beita komi
að gagni. Allir við-
urkenna að við eigum
mjög hæft fagfólk á
öllum sviðum þjónust-
unnar. Mörg afrek
hafa verið unnin að
undanförnu þrátt fyrir
að það virðist vera
meginmarkmið stjórn-
valda að koma í veg
fyrir að sjúklingar fái
bót meina sinna nema
að vissu marki. Sú að-
ferð sem beitt er nú,
þ.e. flatur niðurskurður innan fastra
fjárlaga, gengur einfaldlega ekki
upp. Ríkisvaldið verður að leysa
rekstrarvandamál heilbrigðiskerf-
isins í fullu samráði við lækna og
aðra starfsmenn.
Sóun í rekstri
Heilbrigðisþjónustan er illa rekin.
Bent hefur verið á að skortur á
hjúkrunarrými hefur í för með sér
biðlista hátt í 500 sjúklinga sem eru
í bráðri þörf fyrir slíka þjónustu.
Margir þeirra leggjast inn á bráða-
deildir Landspítala og komast ekki
þaðan út fyrr en seint og um síðir.
Þessi skortur á hjúkrunarrýmum
kostar ríkissjóð sennilega á annan
milljarð króna á hverju ári.
Langir biðlistar eru eftir ýmsum
skurðaðgerðum. Fyrirsjáanlegt er
að þeir munu ekki styttast á næst-
unni. Það kostar mikla peninga að
halda nokkrum þúsundum sjúklinga
veikum mánuðum saman. Rann-
sóknir sem gerðar hafa verið hér á
landi sýna að þessi kostnaður geti
numið allt að milljarði króna á ári.
Sameining spítalanna var ákveðin
að hætti kúrekanna, skjóttu fyrst,
spurðu svo. Undirbúningur nánast
enginn og beinn kostnaður er sam-
kvæmt Ríkisendurskoðun talinn
hafa verið 800–900 milljónir króna
sem teknar voru af rekstrarfé. Auk
þess þurfti ríkið að greiða Reykja-
víkurborg tæpa tvo milljarða króna
fyrir húsnæði í eigu Reykjavík-
urborgar. Óbeinn kostnaður, þ.e.
mjög mikil vinna fjölda starfsmanna
spítalans, er þá ótalinn en ekki er
vafi á að sá kostnaður nemur mörg
hundruð milljónum króna.
Þar sem rekstur bráðaþjónust-
unnar fer fram á tveimur stöðum
hefur engin hagræðing í rekstri
náðst eins og alltaf var vitað. Ráð-
herra stjórnaði þessu ferli, kostn-
aður hefur orðið mun meiri en
reiknað var með og engar sérstakar
fjárveitingar úr ríkissjóði hafa kom-
ið á móti.
Hlutur stjórnmálamanna
Rekstur heilbrigðiskerfisins er al-
gerlega miðstýrður hér á landi.
Ákvarðanir undanfar-
inna ára og afleiðingar
þeirra eru því á ábyrgð
þeirra sem farið hafa
með völdin undanfar-
inn áratug.
Framsóknarflokk-
urinn hefur farið með
ráðuneytið en Sjálf-
stæðisflokkurinn ber
ekki minni ábyrgð á
stöðu mála. Sá síð-
arnefndi hefur ekki
viljað koma nálægt
þessum málaflokki og
ekki hlustað á ítrek-
aðar samþykktir landsfunda um
málin.
Hlutur stjórnarandstöðunnar er
lélegur. Heilbrigðisstarfsmenn og
sjúklingar virðast eiga takmarkaðan
stuðning þar á bæ. Eftirtektarverð
voru ummæli varaformanns Sam-
fylkingar þess efnis að það hefði
verið þegjandi samkomulag milli
allra stjórnmálaflokkanna í síðustu
kosningabaráttu að ræða ekki um
heilbrigðismál!
Margir stjórnmálamenn virðast
eiga erfitt með að átta sig á rétti
sjúklinga til eðlilegrar þjónustu.
Hann er skýrt tekinn fram í lögum
um heilbrigðisþjónustu og almanna-
tryggingar. Evrópudómstóllinn hef-
ur kveðið upp marga úrskurði þar
sem niðurstaðan er sú að fái sjúk-
lingar ekki þjónustu í heimalandi
sínu innan eðlilegs tíma eigi þeir
rétt á að leita þjónustu í öðrum lönd-
um sambandsins á kostnað heima-
landsins. Alþingismenn telja sig
geta afnumið þessi réttindi með fjár-
lögum á hverju ári. Afstaða ráð-
herra í nýlegri kjaradeilu við sér-
fræðinga þess efnis að sjúklingar
eigi ekki rétt á endurgreiðslu TR er
annað dæmi um skilningsleysi ráða-
manna á réttindum sjúklinga.
Hvað þarf að gera?
Forsendur fyrir hagræðingu í
rekstri eru að líkamleg bráðaþjón-
usta verði flutt á einn stað. Kostn-
aður við þessa þjónustu í dag er um
18–20 milljarðar króna. Líklegur
sparnaður gæti orðið 800–1000 millj-
ónir króna. Sú hugmynd sem nú er
verið að vinna með samkvæmt
ákvörðunum núverandi og fyrrver-
andi heilbrigðisráðherra er að
byggja nýjan spítala við Hringbraut.
Sú lausn er alltof dýr og mun aldrei
koma til framkvæmda. Því er í raun
ekki verið að vinna að neinni lausn.
Tillögur ráðgjafa Ementor í Dan-
mörku um sameiningu þessarar
þjónustu í Fossvogi fyrir mun minni
kostnað þarf að skoða betur.
Ráðamenn verða að viðurkenna
réttindi sjúklinga og átta sig á að
ódýrast er að sinna þörfum þeirra
strax.
Þessum þörfum á að sinna á sem
ódýrastan hátt fyrir kerfið.
Þeir sem geta verið heima eiga að
fá stuðning til þess.
Þeir sem geta verið í dagdeild-
arþjónustu eiga að vera þar.
Þeir sem þurfa á hjúkrunarrými
að halda eiga að fá aðgang þar fljót-
lega.
Þeir sem þurfa að komast í að-
gerðir til lækninga eiga að komast í
þær innan 6–8 vikna og sem fyrst út
í lífið á ný.
Þeir sem þurfa á bráðaþjónustu
að halda eiga ekki að þurfa að liggja
á göngum.
Það verður að vera hægt að út-
skrifa sjúklinga af bráðadeildum
eins fljótt og hægt er í ódýrari þjón-
ustu við hæfi.
Til þess að ná þessum mark-
miðum þarf að breyta rekstri og
fjármögnun þjónustunnar. Föst
fjárlög eru úrelt.
Það þarf að greina á milli tveggja
meginþátta kerfisins, þ.e. sjúkra-
trygginga og rekstrar.
Það þarf að sameina allar sjúkra-
tryggingar undir einn hatt og skapa
þannig kaupanda þjónustunnar.
Allir landsmenn og stjórn-
málaflokkar eru sammála um að
fjármagna eigi heilbrigðiskerfið á
þann hátt sem nú er gert og tryggja
þannig jafnan rétt allra til þjónust-
unnar.
Reksturinn er hægt að fela ýms-
um aðilum.
Heilsugæslan á hiklaust að fara til
sveitarfélaganna. Þau geta svo sam-
ið við einkaaðila um reksturinn ef
þau telja það heppilegt.
Hjúkrunarþjónusta getur verið í
höndum einkaaðila og sjálfseign-
arstofnana og sveitarfélög ættu að
koma meira að þeirri þjónustu.
Rekstur spítalanna á að fela
stofnunum í eigu ríkisins eða einka-
aðila sem þurfa að hafa mun meira
sjálfstæði en nú er. Þetta er mögu-
legt með breyttu fjármögnunarkerfi
þar sem greiðslur eru afkastatengd-
ar.
Stjórnmálamenn og
heilbrigðiskerfið
Ólafur Örn Arnarson skrifar
um heilbrigðismál ’Sameining spítalannavar ákveðin að hætti
kúrekanna, skjóttu
fyrst, spurðu svo.‘
Ólafur Örn Arnarson
Höfundur er læknir.
HÉR er mín trúarjátning. Skal
viðurkennt, að margt er fengið
annars staðar frá, f.o.f. úr snot-
urri innrammaðri blaðagrein í
Mbl. 19. jan. sl. Hef
ég lappað svolítið
upp á hana en gæsa-
lappað dyggilega
frumtexta.
„Ég styð frelsi í
viðskiptum“ í jafn-
ræðislegu og opnu
umhverfi, sem gerir
öllum jafnhátt undir
höfði.
„Ég er andvígur
ríkisrekstri.“
„Ég er andvígur
styrkjum ríkisins við
atvinnurekstur“, svo
sem gjöfum til útval-
inna í líki fiskikvóta
eða annarra fríðinda
og fyrirgreiðslna og
því að einstaka aðilar
þurfi að sæta
skömmóttum reiði-
lestri af hálfu op-
inberra stjórnarherra
og nánast ofsóknum
ef þeim tekst vel upp
í frumskógarslagsmálum mark-
aðarins íslenzkri alþýðu til kjara-
bóta en eru ekki sá aðili sem
skyldi hljóta hnossið í augum yf-
irvalds.
Af þeim orsökum er „ég andvíg-
ur lagareglum, sem gera hlut eins
aðila, sem stundar samkeppn-
isrekstur betri en annarra, sem
við hann keppa“.
„Mér finnst jákvætt, ef fram-
takssamir einstaklingar verða rík-
ir,“ en tel að fáránlegum ofsa-
gróða sé betur fyrirkomið ef hann
dreifist meðal sem flestra þjóð-
félagsþegna sem bæta myndi hag
fjölmargra og jafnframt færa slíka
búbót aftur inn í viðskiptalífið
fremur en að það sé flutt úr landi
til Lúxemborgar, Karíbahafs eða
jafnvel, segjum bara t.d. Serbíu. Í
þeim efnum eru mín hneyksl-
anamörk nokkuð á annan veg en
margra vel metinna manna, sem
kalla stundum gagnrýni á af-
brigðilega græðgi öfund, en fyllast
í annan stað stundum heilagri
hneykslun ef gróðagaurinn kemur
úr annarra röðum en þeirra sem
e.t.v. hafa greitt ríflega í ákveðna
flokksjóði og ekki má upplýsa.
„Mér finnst jákvætt ef íslenzk
fyrirtæki verða stór og öflug, m.a.
til að geta stundað samkeppni við
erlend fyrirtæki hér á landi og er-
lendis“.
Ég er á móti þeim, sem eru „á
móti löggjöf, sem bannar sama
manni (eða mönnum) að eiga
mörg fyrirtæki í ótakmörkuðum
mæli, hvort sem þau fást við
rekstur fjölmiðla eða stunda aðra
starfsemi“. Það er klaufalegt að
ætla að ýmsar trúarsetningar at-
hafnalífsins, sem smíðaðar voru
fyrir hundrað milljóna
markaði, geti flutzt
inn í okkar litla sam-
félag frekar en Gúll-
íver inn í Putaland án
þess að verða fyrir
skakkaföllum. Dæmin
tala. Ef fjölmiðlar
eiga í hlut gæti slíkt
leitt til skoðanaein-
okunar, rétt einsog
um stjórnmálaflokk
væri að ræða.
„Ég vil að aðgangur
nýrra fyrirtækja til að
hefja starfsemi á
markaði, m.a. til að
keppa við þá, sem fyr-
ir eru, sé frjáls“, svo
fremi sem rétt er gef-
ið í póker athafnalífs-
ins í stað þess að viss-
um greinum sé lokað
öllum utanaðkomandi
nýjum og galvöskum
athafnamönnum, eins-
og við upplifðum í
kvótaveislu sjávarútvegsins forð-
um daga.
„Ég er andvígur háum sköttum,
en tel samt að háir skattar rétt-
læti ekki skattsvik“ frekar en að
það þjóni réttlætinu að skatta-
lækkanir séu fyrst og fremst til
hagsbóta auðmönnum.
Ég er, einsog þorri allra lands-
manna, á móti skattsvikum og
með því að þess sé gætt með öllu
ráðum að enginn komist upp með
slíkt. Þykir þetta líklega ekki til-
takanlega frumlegt viðhorf.
Ég styð alvörulýðræði þar sem
einstaklingar fá að njóta sín á eig-
in forsendum, láta reyna á kraft
sinn og þor til sjálfstæðra hugs-
ana og athafna og tjá skoðanir
sínar frjálst án ógnar og ótta um
velferð sína og félagsstöðu ef þær
hugnast ekki valdhöfum; þar sem
ekki ríkir flokksræðisleg hóp-
hugsun svo ekki sé talandi um
persónudýrkandi múgmennsku að
hætti fótboltabullna gagnvart
þeim sem hugsa sjálfstætt gegn
meginstraumi Flokksins; þar sem
álitamál eru marglit og umræðan
frjó og fjallar um málefni en ekki
persónur, um hugsjónir en ekki
hagsmuni og um „leiðtoga fyrir
vegferð en ekki vald“.
„Ég styð“ ekki „Sjálfstæð-
isflokkinn“ (eða Framsókn.)
Ég styð
frelsið, líka
Ólafur Mixa skrifar
um lífsviðhorf
Ólafur Mixa
’ Ég styð al-vörulýðræði,
þar sem ein-
staklingar fá að
njóta sín á eigin
forsendum …‘
Höfundur er læknir.