Morgunblaðið - 18.12.2005, Blaðsíða 63

ÞVÍ verður seint neitað, að David Attenbourgh er
meistari á sínu sviði. Hann er afar fundvís á hinar
mestu furður náttúrunnar og honum er einkar lagið
að haga orðum sínum á þann veg að menn leggja við
hlustir. David er þekktastur fyrir sjónvarpsþætti úr
lífríki náttúrunnar, sem njóta mikilla vinsælda, en
samhliða þáttagerð hefur hann skrifað bækur, sem
eru ekki síður forvitnilegar.
Í þessari bók tekur hann fyrir stærsta og fjöl-
skrúðugasta hóp dýraríkisins, hryggleysingja, og er
þar sannarlega um auðugan garð að gresja. Efnið er
gríðarlega umfangsmikið og því hefur höfundur val-
ið þá leið að bregða upp einstökum myndum af þess-
um sérstæða heimi. Það sem er mest áberandi í
þessari frásögn höfundar, er hve hryggleysingjar
eru listavel lagaðir að ytri aðstæðum. Þetta kemur
reyndar engum á óvart en öll þau dæmi, sem hann
tínir til, eru með hreinum ólíkindum. Lýsingar eru
listavel samdar og ná jafnt til forsögulegra viðburða
sem nútíðar. Oft furðar maður sig á því, hvernig
maðurinn veit að þetta er nákvæmlega svona en ekki
á annan veg. En þegar gætt er að því, að hann hefur
fjölda sérfræðinga á sínum snærum, sem hafa grafið
upp þessi fyrirbrigði, leyfir maður sér ekki að efast
um að hann hafi rétt fyrir sér. Hann á það þó til að
gæða lýsingar svo miklu lífi, að hlutirnir sýnast ljós-
lifandi, og á stundum gengur hann mun lengra í því
efni heldur en sérfræðingar á þessu sviði kunna að
leyfa sér. Áratuga reynsla hans í gerð sjónvarps-
þátta og bóka hefur kennt honum, hvernig setja á
fram efni á fræðandi en jafnframt spennandi hátt.
Það er sameiginlegt með öllum bókum höfundar,
að þær byggjast á einstökum at-
riðum, en oft skortir heildarsýn
yfir lífríkið. Þær eru því alls eng-
ar kennslubækur í þessum fræð-
um og leggja lítinn sem engan
grunn að víðtækri fræðilegri
þekkingu, meðal annars vegna
þess, að meiri áherzla er lögð á
ýmis furðufyrirbæri en það, sem
er algengast. En þær geta verið
jafnheillandi fyrir það og vissu-
lega eru fróðleiksmolarnir marg-
ir og upplýsandi.
Bókin er á margan hátt lipurlega þýdd og
skemmtileg aflestrar. Á hinn bóginn eru þýðingar á
fræðiorðum og ýmsum hugtökum býsna bágbornar.
Þó að þýðandi beri að sjálfsögðu ábyrgð á verki sínu,
verður það að teljast útgáfufyrirtækinu til mikillar
vansæmdar að láta slíkt verk frá sér. Ætli fyrirtækið
að halda stöðu sinni á sviði fræðibóka, verður að
standa betur að verki. Þýðandi virðist hvorki hafa
innsýn í skipulagsstig flokkunarfræðinnar né tví-
nafnakerfið. Fjölbreyttasti flokkur liðdýra, skordýr-
in, er talinn sem ætt og ættbálkurinn bjöllur innan
þess flokks sömuleiðis. Ótal dæmi eru um það, að
ættkvíslir séu taldar ættir og viðurnöfnin ein eru lát-
in duga sem latnesk tegundarheiti. Það verður að
segjast sem er, að hirðuleysi sem þetta er af-
skaplega hvimleitt, svo að ekki sé sterkar að orði
kveðið. Þá eru loftæðar skordýra kallaðar lungu,
þörungar sagðir festa rætur og talað um fóarn í ána-
möðkum; og eru þá aðeins örfá atriði af alltof mörg-
um upp talin. Ekki þykir það heldur góð latína að
kalla stoðgrind skordýra, sem er gerð úr kítíni,
beinagrind.
Að lokum skal þess getið, að fjölmargar litmyndir
prýða þessa annars ágætu bók. Þær eru allar með
tölu hreinasta afbragð.
Ævintýraveröld
hryggleysingja
BÆKUR
Náttúrufræðirit
Höfundur: David Attenbourgh. Íslensk þýðing: Halla Sverr-
isdóttir. 288 bls. Útgefandi er Iðunn. – Reykjavík 2005
Heimur hryggleysingjanna
David
Attenborough
Ágúst H. Bjarnason
gamla er gefið tæki-
færi til að lifa sínu
lífi. Lesendur geta
síðan sungið saman
þjóðleg lög í bók-
arlok og rifjað upp
ljóðlínurnar við Nú
er frost á Fróni í
leiðinni.
Í bókinni Jólaleg
jól rifjar Sigrún upp
gamla helgisögu sem
allir þekkja, einnig hér fetar hún fim-
lega framhjá gryfju væmni, helgi-
slepju og ítroðslu. Málfríður og
mamma hennar hafa gleymt jólunum
þegar Kuggur kemur í heimsókn og
minnir þær á. Þær draga þó fram ým-
islegt þjóðlegt svo sem orabaunir og
skreyta svo mömmu gömlu í staðinn
fyrir jólatré svo hún gengur um með
jólakúlurnar bókina út. Málfríður
dregur fram kassa með gömlu dóti og
býr til gjafir úr því og Sigrún sleppur
hér fyrir horn því hún lætur Kugg
ekki dásama þetta kynlega dót heldur
lætur útkomuna liggja milli hluta.
Annað hefði verið vægast sagt ósann-
færandi í allsnægtasamfélagi Íslands í
dag. Í síðari hluta bókarinnar lifnar
svo helgisagan um unga parið sem
hvergi á í hús að venda og lítið barn
kemur í heiminn inni í svefnherbergi
Málfríðar. Þá er nú aldeilis orðið jóla-
legt og Kuggur heldur glaður heim,
lesandinn gleðst í hjarta og líklega sí-
ast einhver jólaboðskapur um sönn
lífsgildi inn í hugann. Þetta eru
skemmtilegar og hressilegar litlar
bækur sem henta nokkuð breiðum ald-
urshópi, Sigrún svíkur ekki frekar en
fyrri daginn.
TVÆR nýjar bækur eru komnar út í
litlu seríu Sigrúnar Eldjárn um Kugg
og vinkonur hans þær Málfríði og
mömmu hennar. Hér segir af þorra-
blóti og jólum. Sigrún Eldjárn hefur
löngu sannað hversu snjall barnabóka-
höfundur hún er og hún slær ekki feil-
nótur hér. Í bókinni um þorrablótið
sem Málfríður heldur, mömmu sinni til
ama en Kuggi til gleði, kynnir hún
þorramat fyrir lesendum á nútíma-
legan og gamansaman hátt. Myndir
Sigrúnar eru í stíl teiknimyndasagna,
ýktar og húmorinn er í fyrirrúmi.
Textinn er stuttur og lipur og kallast
skemmtilega á við myndirnar, er oftar
en ekki lagður persónum í munn eins
og í myndasögum. Sigrún nýtir heilar
opnur til að skapa heildarmynd og
birtir sterka mynd á hverri síðu. Hún
notfærir sér leturbreytingar til
áherslu og leikur sér með orð og
merkingu þeirra, t.a.m. er öllum Þorr-
um landsins boðið í Þorrablót en Sig-
rún fellur þó ekki í þá gryfju að fara
að fræða ungviðið um gömlu íslensku
mánaðaheitin enda eru aðrir fullfærir
um það. Að vanda er hún laus við alla
væmni og í lokin verður til heljarinnar
veisla úr þorramatnum, boðskapur
bókarinnar er einfaldlega sá að gott er
að halda við gömlum siðum en óþarfi
að gleyma sér í fastheldni. Ekki er
verra að leika sér með hefðina og
skapa eitthvað nýtt um leið og því
Grín og gamlar hefðir
BÆKUR
Börn
Myndir og texti eftir Sigrúnu Eldjárn
Mál og menning 2005
Kuggur 5
Þorrablót
Kuggur 6
Jólaleg jól
Sigrún
Eldjárn
Ragna Sigurðardóttir
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 18. DESEMBER 2005 63
MENNING
Spor›dreki
Risae›la
Sími 562 3050
www.spil.is
B‡fluga
Útsöluaðilar:
Penninn - Eymundson
BT - Mál og menning
Úrval - Samkaup
Nóatún Selfoss
Kjarval Klaustur-Vík
11-11 Vestm-Hella-Hvollsvöllur-Höfn
Leikbær
i
l i
l
l
j l l í
ll ll ll
i
H R E Y FAN L EG
D Ý R AMÓD E L
EIGINLEGA þarf eitthvað
annað en orð til að lýsa þeirri
reynslu að vera á tónleikum
hjá Eivøru Pálsdóttur. Hún
býr yfir ólýsanlegum þokka og
mögnuðum seiði sem læsir
áheyrandann í fjötra frá fyrsta
andartaki og allt til loka tón-
leika, og hann líður að lokum
burt undir áhrifum af þessari
undrastund. Fyrst varð ég fyr-
ir þessu á menningarnótt í
Reykjavík í hitteðfyrra á götu-
hæð gömlu Morgunblaðshall-
arinnar. Einlægni Eivarar,
hlýja og takmarkalaus list varð
til þess að þaðan fór fólk í
leiðslu. Strákur minn lokkaði
mig síðan til Kaupmannahafnar
í fyrrasumar með miða á tón-
leika Eivarar og Bill Bourne í
Vega. Það var ógleymanleg
stund. Í fyrrahaust kom svo
Eivør ein með gítarinn sinn og
fangaði huga Akureyringa, og
sumir trúðu því að svona yrði
ekki upplifað nema einu sinni
og þorðu ekki aftur. En nú á
aðventunni var ein svona helgi-
stund í Deiglunni. Enginn
gengur ósnortinn af slíkum
fundi og jafnvel hetjulegustu
karlmenni struku af og til úr
augnkrókunum. Þetta var bara
svo gott og fallegt.
Eyvör byrjaði á íslenskri
tónlist, söng Við gengum
tvö … og notaði Sveitina milli
sanda sem inngang. Listilega
gert. Síðar söng hún um Augun
mín … Vatnsenda-Rósu, og
allrasíðasta lagið var Ég veit
þú kemur … Oddgeirs úr Vest-
mannaeyjum. Það er reyndar
með ólíkindum hvað þessi
frændkona okkar úr Færeyjum
hefur náð að glæða íslensk
sönglög miklum töfrum. Ís-
lenskir listamenn mættu leggja
sig meira eftir því að taka ís-
lensk sönglög og gefa þeim
nýtt líf í stað þess að syngja
bara gömlu nóturnar með
gamla laginu eins og of oft vill
verða.
Leiðin lá heim til Færeyja
og Eivør söng Hjarta mitt og
nokkru síðar lagið sem hún
gerði einhvern tíma á flugi
milli landa um systur sínar
smáu, þær Elínborgu og El-
ísabetu Maríu. Í tilefni jólanna
endurnýjaði hún ameríska
slagarann Blue Christmas og
síðar eitthvert yndislegasta lag
Andrews Lloyd Webber, Pie
Jesu úr Sálumessu hans. Þetta
er lag sem Sarah Brightmann
hefur eiginlega átt, og sungið
með hljómsveitum og drengja-
sóprönum. Eivør söng það hér
ein við gítarinn sinn og gerði
það frábærlega vel. Ég hefði
ekki trúað að óreyndu að þetta
væri hægt. Eivør segir sænsk-
una fluglétta, og þannig hljóm-
uðu Om jag vågar og síðar Må
solen altid skina, sem hún
sagðist hafa gert handa móður
sinni. Og þetta var bara brot af
því sem gerðist.
Aðventustund með Eivøru
Pálsdóttur var góð kvöldstund
og blik í augum þeirra sem
gengu út í nóttina eftir að
hlýða á frábæran listamann,
sem við viljum eiga með heim-
inum. Gott framtak hjá Gil-
félaginu og Norrænu upplýs-
ingaskrifstofunni á Akureyri.
Helgistund í
Deiglunni
TÓNLIST
Deiglan, Akureyri
Tónleikar á vegum Gilfélagsins og Nor-
rænu upplýsingaskrifstofunnar á Ak-
ureyri. Eivør Pálsdóttir, söngur, gítar
og tromma.
Fimmtudaginn 8. desember 2005.
Eivør Pálsdóttir
Sverrir Páll Erlendsson