Morgunblaðið - 21.10.2007, Qupperneq 20

20 SUNNUDAGUR 21. OKTÓBER 2007 MORGUNBLAÐIÐ
Út í loftið
því að tappa því sjálf á glös eða flösk-
ur sem við kippum með okkur í stað
þess að kaupa drykk, spörum við
miklar auðlindir, bæði olíu, rafmagn
og vatn og minnkum mengun,“ segir
hún.
Loftur og Ísafold halda áfram að
ganga í gildrur. Þau eru vön að kaupa
ost í sneiðum á þar til gerðum plast-
bakka.
Abbababb.
Líf bendir þeim á að kaupa heilt
oststykki og helst sem stærst, þannig
að það endist betur.
Þau festa kaup á hrásalati í bakka.
Abbababb.
Líf leggur til að þau kaupi ferskt
salat, tómata, salat og papriku.
Krakkarnir næla sér í fína kex-
pakka í pappakössum og bökkum.
Abbababb.
„Kaupið frekar kex í einföldum
umbúðum. Það er líka gott úrval af
lífrænt ræktuðu kexi. Mjög góðu.
Sonur minn mokaði einu sinni í sig
heilum pakka af lífrænt ræktuðu kexi
án þess að vita það. Fólk heldur oft að
allar lífrænt ræktaðar vörur séu
vondar. Í dag vill hann ekki sjá neitt
annað,“ segir Líf og brosir.
Stærri einingar, takk!
Hjónin eru vön að fá sér ávaxtasafa
í litlum einingum, nokkrar flöskur
saman í pakkningu. Þá þykir fjöl-
skyldunni ísblóm voðalega gott.
Abbababb.
Stærri einingar, takk fyrir!
Þau setja ofan í vagninn erlent re-
múlaði og tómatsósu, erlendar kart-
öfluskífur og maískorn. Erlent kaffi.
Abbababb.
Spörum orku, veljum íslenskt!
„Það stendur ekki steinn yfir steini
hjá okkur,“ segir Loftur mæðulega.
Fyrst kastar þó tólfunum þegar
m.ö.o. ekki að halda aftur af fólki.“
„Þurfa verslanir ekki að hafa frum-
kvæði í þessum efnum?“ spyr Ísafold.
„Ekki endilega. Það eru neytendur
sem skapa eftirspurnina. Ég veit til
þess að ákveðinn stórmarkaður
reyndi fyrir skemmstu að selja
Svansmerkt þvottaefni sem komið
hefur vel út í gæðakönnunum. Það
datt hins vegar fljótt út af mark-
aðnum þar sem enginn vildi kaupa
það. Þetta er alveg skiljanlegt. Eftir
ákveðinn tíma hætta verslanir að
eyða hilluplássi undir vörur sem eng-
inn lítur við. Á hinum Norðurlönd-
unum er þessu þveröfugt farið. Í Sví-
þjóð þýðir t.d. varla að setja
hreingerningarvöru á markað nema
hún sé unmhverfismerkt.“
„Það hlýtur að vera hægt að gera
fleira en kaupa umhverfisvænar
vörur. Hvað með að draga úr neysl-
unni?“ spyr Loftur.
„Það er góður punktur. Það ættu
allir að spyrja sig reglulega: Þarf ég á
þessu að halda? Svo getum við alltaf
notað minna í hvert skipti. Íslend-
ingar eru upp til hópa bruðlarar.
Þurfum við að nota svona mikið
þvottaefni í hvert skipti? Klósett-
pappír? Svona get ég haldið áfram.
Ég ráðlegg fólki í þessu sambandi að
taka skammtastærðum sem framleið-
andi leggur til með fyrirvara. Auðvit-
að vill framleiðandinn bara að ég eyði
sem mestu.“
Of mikið fer til spillis
„Fer ekki líka alltof mikið af mat-
vælum til spillis á Íslandi?“ heldur
Ísafold áfram að spyrja.
„Svo sannarlega. Það er angi á vel-
meguninni sem við búum við. Við fyll-
um ísskápinn reglulega af allskonar
mat og svo endar margt í ruslinu ein-
hverjum dögum eða vikum síðar –
jafnvel óopnað. Hvað ætli maður
hendi mörgum hálffullum krukkum á
mánuði sem maður man ekki hvenær
voru opnaðar. Kannski ættum við að
venja okkur á að skrifa hjá okkur
hvenær þær voru opnaðar? Hugsið
ykkur hve mikið rusl fellur til með
þessum hætti á íslenskum heim-
ilum?“
Fjölskyldan kinkar kolli.
Lokalexíu sína lærir hún við kass-
ann. Þegar Loftur er í óða önn að
raða vörum ofan í hvern plastpokann
af öðrum dregur Líf úr pússi sínu for-
láta taupoka með áletruninni „Vist-
vernd í verki“. Hún þarf ekki að gera
grein fyrir því háttalagi sínu.
Á innan við klukkutíma hefur fjöl-
skyldan okkar drukkið í sig meiri
fróðleik um vistvæn innkaup en á allri
samanlagðri ævi sinni fram til þessa.
Þökk sé Líf. Þau þakka leiðbeinanda
sínum með virktum fyrir hjálpina
þegar þau halda heim á leið úr búð-
inni.
„Svo er bara að fara eftir þessu,“
segir Líf og blikkar þau.
„Engar áhyggjur, það munum við
gera!“ 
Ó
hagkvæmi smæðarinnar hefur oft verið
nefnd til sögunnar þegar framboð lífrænna
og umhverfisvottaðra vara ber á góma. Hér
sé erfitt að koma upp góðum markaði fyrir
slíkt þar sem Íslendingar eru það fáir að eftirspurnin
verði aldrei nægilega mikil.
Þar geta stjórnvöld þó hjálpað til, einfaldlega með
því að velja sjálf loftslagsvænar vörur. Samkvæmt
evrópskum tölum eru innkaup opinberra aðila, þ.e.
ríkis og sveitarfélaga, um 16% af vergri landsfram-
leiðslu. Út frá því má áætla að opinberir aðilar kaupi
inn fyrir u.þ.b. 160 milljarða á ári, sé miðað við tölur
frá Hagstofunni en ríkið býður út vöru og þjónustu
fyrir um 90 milljarða árlega skv. Útvistunarstefnu rík-
isins.
„Fyrirtæki eru enga stund að átta sig á því ef
markaðurinn biður um eitthvað því þau vilja selja,“
segir Hulda. „Það sem stjórnvöld biðja um skiptir því
heilmiklu máli, hvort sem það eru umhverfismerktar
vörur, lífrænt ræktaðar eða íslenskar að hluta.“
Stefán bendir á að eftirspurn almennings eftir
þessum vörum sé þegar til staðar. „Á Íslandi virðast
menn ekki sjá tækifærin sem bíða þarna,“ segir
hann og stynur þungan. „Menn þurfa ekkert að vera
neinir umhverfisnördar til að sjá þau – bara bein-
harðir bissnessmenn. Og þetta hefur ekkert með
stærð markaðarins að gera. Þótt við séum bara
nokkur hundruð þúsund hræður þá er hér fjöldinn all-
ur af verslunum sem er í samkeppni hver við aðra.
Ein leið til að standa sig í þeirri samkeppni er að
vera á undan hinum að greina í hvaða átt eft-
irspurnin þróast.“
Úr innkaupastefnu íslensku ríkisstjórnarinnar
„Við innkaup skal tekið tillit til umhverfissjón-
armiða jafnt sem kostnaðar og gæða. Ef vörur eru
sambærilegar að öðru leyti ber að velja þá tegund
sem telst síður skaðleg umhverfinu. Hafa verður í
huga að vara sem er dýrari í innkaupum kann að
leiða til beins sparnaðar þegar til lengri tíma er litið.
Dæmi um þetta eru orkusparandi ljósaperur, sem
endast lengur og nota minna rafmagn. Við innkaup á
vöru er rétt að athuga hvort hún sé merkt með við-
urkenndu umhverfismerki, s.s. merki Evrópusam-
bandsins eða norræna umhverfismerkinu Svan-
inum.“ 
Þarf enga umhverfisnörda
Innkaup opinberra aðila, þ.e.
ríkis og sveitarfélaga, eru um 16%
af vergri landsframleiðslu.
» Dæmigert mataræði Íslendinga og annarra Vesturlandabúaveldur miklu álagi á náttúruna. Það er vistvænt að borða neð-
ar í fæðukeðjum, þ.e. meira af jurtafæði. Þannig gerum við líka
jörðinni kleift að metta fleiri.
» Neysla þarf ekki nauðsynlega að ganga á auðlindir jarðar ogmenga. Kaupum heldur þjónustu. Dýrmætustu gjafir sem við
getum gefið vinum okkar er tími og góðar upplifanir. Gefum t.d.
barnapössun, nuddtíma, tölvukennslu, snjómokstur, leik-
húsmiða eða sumarbústaðarferð.
» Endurnýtum eins og við mögulega getum.
» Spyrjumst fyrir um vörur sem eru framleiddar íokkar heimabyggð og kaupum þær frekar en
vörur sem eru aðfluttar, uppfylli þær kröfur okkar
um verð og gæði og eru jafn vistvænar.
» Verslum í heimabyggð og í verslun sem ernálægt heimilinu.
» Akstur í verslunarferðir er hægt að sam-nýta með nágrönnum eða vinum, það
minnkar útblástur gróðurhúsalofttegunda vegna innkaupa.
» Upplýsingar um íslenskar vörur sem erumerktar með norræna umhverfismerkinu Svaninum er að
finna á vef Umhverfisstofnunar, www.ust.is. Svansmerkið trygg-
ir einnig að varan sé gæðaprófuð.
» Stuttar bílferðir menga mest. Gakktu út í búð ef mögulegt ereða notaðu reiðhjól. Reiðhjólatöskur og aftanívagnar eru
gulls ígildi.
Úr brunni Heimsálfsins
Í næstu viku huga Loftur,
Ísafold og börnin að sorp-
málum og kynna sér hvern-
ig best er að snúa sér varð-
andi flokkun og fleira.
Út í loftið | 3. grein
„Einnota“ er bannorð
Ekki er allt búið enn.
Hreinlætisvörurnar eru næstar á
dagskrá. Líf ráðleggur hjónunum að
kaupa umhverfisvænar vörur og
sleppa einnota klútum. Þau hafa
raunar sannfærst um að orðið „ein-
nota“ er bannorð í þessum efnum.
„Við þurfum að birgja okkur upp af
fjölnota tuskum og klútum, Loftur,“
segir Ísafold. Hann brennur í skinn-
inu.
„Eru umhverfisvænar hreinlæt-
isvörur ekki miklu dýrari en aðrar
vörur?“ spyr Ísafold.
„Nei, yfirleitt ekki. En það er út-
breiddur misskilningur,“ segir Líf.
„Neytendasamtökin hafa kannað
þetta og verðmunurinn er á heildina
litið ekki mikill ef nokkur. Verðið ætti
hann sækir einnota grill upp í hillu.
„Hvað er nú þetta?“ spyr Líf og
rekur upp stór augu.
„Tja, mér finnst ágætt að grilla
svona og henda svo bara öllu draslinu
á eftir,“ afsakar Loftur.
„Easy livin’,“ segir Líf og vitnar í
tónbókmenntirnar.
„Ætli það ekki. Þægindi komast
fljótt í vana,“ segir hann í hálfum
hljóðum.
„Loftur, þægindi leiða til óþæg-
inda! Hugsaðu um gróðurhúsaáhrifin
af þessum litla skratta.“
„Já,“ segir Loftur skömmustu-
legur. „Ætli ég kaupi mér ekki al-
mennilegt grill. Það er auðvitað ekki
heil brú í þessu.“
„Jibbí,“ segja Hreinn og Snæfríður
Sól einum rómi.