Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 1997, Blaðsíða 82

Náttúrufræðingurinn - 1997, Blaðsíða 82
10. mynd. Mikið ummyndaður hraunlagastafli í Lónsöræfum. Miðja hvers hraunlags myndar brík en í gjallkarganum á milli virðast allar frumsteindir svo gott sem horfnar og ummyndunarsteindir komnar í staðinn. Vatn, sem er aðalhvatinn að ummyndun, á mun betri aðgang að berginu í blöðróttum gjallkarganum en í heilsteyptum miðhluta hraunlaganna og skýrir það dreifingu ummyndunarinnar. Græni liturinn á ummyndaða berginu bendir til þess að það sé auðugt af klóríti. Mynd: Stefán Amórsson. epídót. Seólítar eru yfírleitt nefndir geisla- steinar. Það er óheppilegt nafn þar sem aðeins sumar tegundir seólíta mynda geislalaga kristalknippi. Því er erlenda orðið seólíti notað hér með íslenskri stafsetningu. Af kvarssteindum eru til mörg afbrigði sem greinast að á formi og lit, svo sem kvars, jaspis og ametýst. Sjáist kristallar er talað um kvars, annars um kalsedón eða ópal. Kvarskristallar eru stundum nefndir bergkristall. Það orð er óþarft. Litur í kvarssteindum stafar af ýmsum aðskota- efnum. Ef kísilsteindir eru ókristallaðar nefnast þær með réttu ópal. Lengi var talið að kalsedón (glerhallur) væri samsafn ör- smárra kvarskristalla, þ.e.a.s. kristallað efni þótt ekki mætti greina kristallana með berum augum eða lúpu, ekki einu sinni í smásjá. Nýlegar rannsóknir benda til þess að kalsedón sé blanda tveggja kísilsteinda, kvars annars vegar og móganíts hins vegar 192 (Flörke o.fl. 1976; Sigurður R. Gíslason o.fl. 1993). Á íslandi hefur fundist alls 21 mis- munandi tegund seólíta, en aðeins 7 þeirra geta talist algengar, þ.e. heulandít, stilbít, skólesít, mesólít, tomsónít, kabasít og analsím. Ef kristallarnir eru smáir verða þeir ekki greindir nema með röntgen- endurkastsmælingum. Oft eru kristallar seólíta þó nógu stórir til að greina þá með lúpu eða berum augum. Slík greining byggist fyrst og fremst á lögun kristalla en einnig á lit og gljáa. Seólítum hefur verið skipt í þrjá flokka eftir lögun, í þráðlaga, plötulaga og kubbs- laga kristalla. Af 7 algengustu seólítunum tilheyra 3 þráðlaga flokknum (skólesít, mesólít og tomsónít), 2 plötulaga flokkn- um (heulandít og stilbít) og 2 þeim kubbslaga (kabasít og analsím). Efnasamsetning seólíta er sambærileg við efnasamsetningu feldspata. Báðir þessir »
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.