Tímarit lögfræðinga - 01.06.1990, Síða 55

þjóðréttarsamninga sem ísland kann að gerast aðili að í framtíðinni verða því
aðfararhæfir hér á landi. Að vísu þarf að kanna hvort tiltekinn gerðardómur sé
kveðinn upp í samræmi við þau ákvæði sem sett eru í viðkomandi þjóðréttar-
samningi og jafnframt hvort hann sé í samræmi við íslensk lög. Mun dómari
verða að kanna þetta við aðför og þó sérstaklega ef mótmæli koma fram.
Hugsanlegt er einnig að sá aðili sem tapað hefur gerðarmáli stefni málinu til
ógildingar fyrir hinum almennu héraðsdómstólum og á sama hátt og innlendum
gerðardómsúrlausnum. Er þá við það miðað að varnarþing sé fyrir hendi hér á
landi. Getur hann þá borið fyrir sig til ógildingar öll þau sömu atriði og unnt er
að bera fram gegn innlendum gerðardómsúrlausnum.
Hafi þjóðréttarsamningur verið lögtekinn hér á landi ber einungis að fara eftir
ákvæðum hans og það eru þau sem ráða um það hvort ógilding er möguleg og að
hvaða marki.
6.2. Aðrir gerðardómar
f gerðardómslögunum er ekki skilgreint hvað sé alþjóðlegur gerðardómur.
Svo sem er með alþjóðleg varnarþing er rætt um alþjóðlega gerðardóma þegar
aðilar máls eða sakarefni tengjast fleiri ríkjum en einu. Unnt er að semja um
varnarþing gerðarmáls þótt svona standi á. Að jafnaði geta því aðilar samið um
meðferð gerðarmáls hér á landi þó að ágreiningur ætti annars að sæta alþjóðlegri
gerðarmeðferð. Á sama hátt geta aðilar í tilteknu landi samið um alþjóðlega
gerðarmeðferð þó að deiluefnið ætti þar í raun ekki heima.
Alþjóðlegir gerðardómar sem ekki hafa stoð í þjóðréttarsamningi sem ísland
er aðili að skulu öðlast viðurkenningu og aðfararhæfi ef þeir fullnægja fyrirmæl-
um íslenskra laga um gerðardóma, sbr. 2. mgr. 14. gr. gerðardómslaganna.
íslensku gerðardómslögin eru þannig úr garði gerð að ekki er líklegt að þau fari í
bága við “Uncitral” rammalögin um gerðardóma sem samin voru á vegum
Sameinuðu þjóðanna. Fyrirfram er því líklegt að alþjóðlegir gerðardómar
fullnægi skilyrðum íslenskra laga a.m.k. ef þeir hafa sjálfir starfað eftir reglum
sem eru í samræmi við fyrrnefnd rammalög.
Munurinn á 1. og 2. mgr. 14. gr. gerðardómslaganna er e.t.v. einkum sá að
það eru líkur á því fyrirfram að gerðardómur kveðinn upp í samræmi við
þjóðréttarsamning sem ísland er aðili að fullnægi kröfum íslenskra laga um
gerðardóma. Þetta á auðvitað sérstaklega við ef þjóðréttarsamningurinn hefur
verið lögtekinn hér á landi. Það sama á hins vegar ekki við að öllu leyti varðandi
2. mgr. 14. gr. Það má því segja að gerðarbeiðandi þurfi í því tilviki nánast að
sýna fram á að gerðardómurinn og sú málsmeðferð sem liggur að baki sé í
samræmi við íslensk lög.
49