Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 01.01.1962, Side 31

SKÁLD ATHAFNANNA
13
liðs Norðvesturlandsins um vetrar-
dvöl, en hann hafði lagt í þessa
norðurför til þess sem mannfræð-
ingur að rannsaka líf og hætti Eski-
móanna á þessum slóðum, og nú
ákvað hann „að dveljast meðal Eski-
móa sem einn af þeim, til þess að
læra mál þeirra og siði og kynnast
þeim eins vel og auðið væri.“ Með
þessari djörfu ákvörðun steig hann
það spor, sem gjörbreytti æviferli
hans um ókomin ár, og varð um allt
hið ávaxtaríkasta í framtíðarstarfi
hans. Hann dvaldi nú mánuðum
saman meðal Eskimóa, lærði tungu
þeirra og lifði lífi þeirra. Varð hon-
um þessi vetrardvöl (1906—1907) í
hópi þeirra um allt hin lærdómsrík-
asta, í rauninni ómetanlegur skóli
fyrir seinni ferðir hans og rannsókn-
ir í heimskautalöndunum, en frá því
árið 1906 og fram til ársins 1918
dvaldi hann hvorki meira né minna
an 10 vetur og 13 sumur norðan
heimskautsbaugs, lengur en nokkur
annar landkönnuður í þeim hluta
heimsins.
f næsta leiðangur sinn á Norður-
slóðir fór Vilhjálmur 1908, ásamt
uieð kanadíska náttúrufræðingnum
dr. Rudolph M. Anderson, gömlum
skólabróður sínum frá Iowa-háskóla.
Var ferðin farin til rannsókna norð-
ur í heimskautslönd Kanada, en var
kostuð af Ameríska náttúrufræði-
safninu (The American Museum of
Natural History). Voru þeir félagar
fjögur ár í ferðinni. Dvaldi Vil-
hjáknur langvistum meðal Eskimóa
°g kynntist enn betur en áður lífi
þeirra og háttum. Annars fóru þeir
félagar víða um á þessum árum,
könnuðu óþekkt landsvæði og
hynntust Eskimóum, sem enn voru
a steinaldar stigi.
í þessum leiðangri fann Vilhjálm-
ur norður á Viktoríueyju menn af
kynstofni Eir-Eskimóa (þeir nefnast
svo, af því þeir nota eir í verkfæri
sín), sem voru miklu ljósari að hör-
undslit heldur en aðrir Eskimóar,
og að ýmsu leyti frábrugðnir þeim
um lifnaðarhætti.
Vilhjálmur hafði, eins og þegar er
gefið í skyn, frá því á skólaárum
sínum kynnt sér gaumgæfilega
heimildir og frásagnir um landnám
íslendinga á Grænlandi og um Vín-
landsfund og ferðir þeirra, og hafði
mikið um það hugsað, hver orðið
hefðu endalok íslendinga á Græn-
landi. Kom honum nú í hug, að hér
kynni að vera fundin lausn þeirrar
torráðnu gátu, að menn úr íslenzku
byggðunum í Grænlandi kynnu að
hafa flutzt vestur á bóginn, bland-
azt þar Eskimóum, og væru þessir
„björtu“ (hvítu) Eskimóar afkom-
endur þeirra. Fyrstu kynnum sínum
af þessum frumstæða kynstofni lýsir
Vilhjálmur á þessa leið í bók sinni
Meöal Eskimóa (þýðing Ársæls
Árnasonar):
„Með því að komast til þessa
fólks, hafði ég náð því marki, sem
ég hafði þráð heitast í lífi mínu og
barizt fyrir árum saman. Og minn-
ingin um fyrsta daginn meðal þess
er mér ljúfari en nokkuð annað og
mun ég minnast hans með fögnuði
meðan ég lifi. Þetta voru ekki skáld-
legir draumórar, heldur veruleikinn
sjálfur. Við höfðum horfið, vakandi
og með fulla skynjun, frá tuttugustu
öldinni og inn í frumöldina. Milli
menningar þessara Eskimóa og New
York-búa var að minnsta kosti tíu
þúsund ára millibil, þó að hvorir-
tveggja ættu heima á sama megin-
landinu. Hér voru ekki leifar frá