Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 01.01.1962, Page 49

DR. STEFÁN EINARSSON:
Sitthvað um íslenzkar
bókmenntir
fyrir og eftir siðaskiptin
I
Sjaldan hafa útlendar stefnur í
hugsun og bókmenntum knúið harð-
ara á hurðir íslendinga en þær
gerðu á siðskiptatímabilinu. En eins
og vænta mátti, þar sem mótmæl-
endastefnu Lúters var þröngvað
UPP á landslýðinn með styrk og
fulltingi dansks konungsvalds, þá
eru bókmenntaáhrifin fyrst og
fremst dönsk og þýzk. Um ensk
ahrif er tæplega að ræða nema þá
frá annarri hendi — frá dönskum
Þýðingum. Það studdi og að einangr-
un þessari, að verzlun sú, er lands-
menn höfðu rekið við Englendinga
°g Þjóðverja frá því um 1400, var
bönnuð við aðra en Dani um 1600 og
brátt ríkt eftir því gengið, að ekki
bæri út af. *)
Það má næstum telja á fingrum
Ser þau dæmi um samgöngur við
England eða enskar bókmenntir,
Sem Páll E. Ólason nefnir í hinu
naikla og ítarlega riti sínu um sið-
skiptaöldina. Tvo menn nefnir hann,
Sem numið hafi háskólalærdóm þar:
ögmund biskup Pálsson, er stundaði
Uám bæði í Englandi og á Niður-
föndum, og Martein biskup Einars-
s°n, sem var níu ár við nám í Eng-
landi, ögmundur var síðastur
kaþólskra biskupa í Skálholti, en
klarteinn annar í röð hinna lútersku
biskupa.
Ögmundur Pálsson í Englandi ca.
1500 og Marieinn Einarsson í
England ca. 1509—1518
Um vist Ögmundar í Englandi
vita menn ekkert. Hann var fæddur
um 1475, og hefur hann því verið
við nám sennilega fyrir aldamótin
1500. Marteinn var fæddur nálægt
aldamótunum, og var hann níu ára,
er systir hans Guðbjörg var gift
Róbert nokkrum, enskum manni,
sem verið hafði veturtökumaður tvö
ár hjá séra Einari á Staðastað, föður
þeirra.2) Var brúðkaup þeirra Ró-
berts og Guðbjargar haldið á Rifi á
Snæfellsnesi á kostnað Englendinga,
er þeir lágu þar níu skipum. Lagði
hvert skip til eina tunnu víns í
veizluna, er stóð í hálfan mánuð.
Tóku þau ungu hjónin Martein með
sér til Englands, og var hann þar
samfleytt níu ár, gekk þar á skóla
og nam latínu og önnur fræði. Þar
nam hann og málaralist og þótti
góður málari. Hann kom aftur til
Íslands átján ára að aldri og rak þá
verzlun fyrir Englendinga í Grinda-
vík í tvö ár.3) Þá fór hann til föður
síns og fékkst eftir það nokkuð við
að mála bæði hús og kirkjur í Skál-
holti og að Hólum. Kirkju föður
síns á Staðastað málaði hann einnig.
Löngu síðar, er hann hafði látið af
biskupsdómi, málaði hann kirkju á
Álftanesi á Mýrum. Þau handaverk
hans entust fram á síðari hluta