Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 01.01.1962, Síða 52

34
TÍMARIT ÞJÓÐRÆKNISFÉLAGS ÍSLENDINGA
II
Eitt af því, sem sýnir einangrun
íslendinga við Dani og Þjóðverja
hvað átakanlegast, er fáfræði þeirra
um sögu utan Norðurlanda og
Þýzkalands. Þau fáu sögulegu rit,
sem fjalla um England eða Skot-
land, eru undantekningarlaust dreg-
in út úr dönskum eða þýzkum bók-
um, frumsömdum eða þýddum úr
ensku. Og það eru aðeins þrír menn,
sem vér vitum til, að hafi haft nokk-
urn áhuga á að þýða sagnarit eða
frásögur um England.
Einar Guðmundsson (1585—ca. 1650)
Einna merkast þeirra sagnrita,
sem á íslenzku hafa komizt um
enska sögu, er Skotlandsrímur eftir
séra Einar Guðmundsson á Stað á
Reykjanesi. Hann stundaði að sögn
nám við Hafnarháskóla, og hefur þá
verið þar fyrir 1611, því að ekki er
hann skráður í prófbókum skólans,
sem hefjast það ár.6) Um ævi hans
má vísa til Páls Eggerts Ólasonar.
Inngang að Skotlandsrímum skrif-
uðu þeir Sir William Cragie og Sig-
hvatur Grímsson Borgfirðingur.
Aftan við rímurnar hefur Sir Cragie
prentað „the Danish Version of ’The
Earle of Gowrie’s conspiracie against
the king’s Maiestie of Scotland’ “.
Þessi danska þýðing kom út í Kaup-
mannahöfn árið 1601, og hugsanlegt
væri, að Einar hefði kynnzt bókinni
eða að minnsta kosti haft spurnir af
henni á Hafnarárum sínum. Þó er
það vafasamt, því að varla hefur
hann farið 16 ára til Hafnar (1601).
Ef til vill hefur hann verið nær
tvítugu, er hann fór utan (1605).
Hins vegar ræður Cragie það af
mansöngvunum, að rímurnar séu ef
til vill gerðar eftir að galdramálin
hófust, þau er steyptu honum í ó-
gæfu, eða einhvern tíma eftir 1633.
Hann hefur að Mkindum ekki ort
þær fyrir 1620. Galdramálin sýna,
að trú hans hefur verið í samræmi
við aldarandann. Sama „hjátrú“
hefur að sögn Daða Níelssonar kom-
ið fram í týndu riti hans um álfa og
huldufólk. Söguáhugi hans kom eigi
aðeins fram í Skotlandsrímum, held-
ur einnig í því, að hann snöri á ís-
lenzku Exiracla Cosmographia eftir
Abraham Ortelius og á efri árum
Sögu Karls Siúaris I á Englandi eftir
hollenzkri sögubók. Hann orti og
rímur út af Færeyingasögu auk
sálma nokkurra.
Séra Guðmundur Erlendsson
(ca. 1595—1670)
Það er einkennilegt um öll þau rit,
sem hingað til hafa verið nefnd, og
einkum Skotlandsrímur, að svo virð-
ist sem þau hafi ekki náð neinni
hylli hjá almenningi, hvort sem það
hefur komið til af því, að almenn-
ingur hafði engan áhuga á því, sem
gerðist á Englandi, eða hvort sem
tilviljun hefur ráðið því. Skoilands-
rímur eru til í einu handriti aðeins:
það er handrit séra Jóns Finnssonar
í Flatey, sem var mágur höfundar-
ins, en séra Einar hafði átt systur
hans, Þóru. Þessu er öðruvísi farið
um Einvaldsóð, sem er eitt hið
merkasta rit úr ensku snúið á sið-
skiptatímunum: þetta kvæði, sem
fjallar um sögu veraldar, hefur ver-
ið mjög vinsælt, eins og sjá má af
því, að það er geymt í nálægt 50
handritum, sem öll eru í Lands-
bókasafni. Höfundur Einvaldsóðs er