Læknablaðið

Årgang

Læknablaðið - 15.07.1997, Side 41

Læknablaðið - 15.07.1997, Side 41
LÆKNABLAÐIÐ 1997; 83 507 fyrir að þetta endurspegli í stórum dráttum störf eftir kyni. I áðurnefndri óbirtri hérlendri könnun, þar sem skoðaðir voru brunasjúklingar sem lágu á Landspítalanum á árunum 1970-1984, kom fram svipað hlutfall brunavalda og í rannsókn- inni nú. í þeirri athugun urðu 62,0% brunasára vegna heitra vökva og var hitaveituvatn or- sakavaldur í 32,6% þeirra tilvika (14). Niðurstöður frá árunum 1988-1992 eru svip- aðar nema ef vera skyldi talsvert hærra hlutfall brunaslysa af völdum hitaveituvatns eða 41,0%. í eldri rannsókn á sjúklingum með brunasár á Landspítalanum kom fram að heitir vökvar voru algengasta orsök brunaslysa hjá börnum (75,3%) og einnig hjá fullorðnum (28,9%) (6). Hlutfall brunaslysa vegna heitra vökva í þeirri rannsókn var mun hærra hjá börnum en í núverandi rannsókn en ekki var gerður greinarmunur á brunaslysum af völdum hitaveituvatns eða vegna annarra heitra vökva. Gagnrýna má skiptingu barna og fullorðinna í þeirri rannsókn en þar var fyrst og fremst farið eftir deildaskiptingu á sjúkrahúsinu og því allir yngri en 16 ára flokkaðir sem börn. Sá hópur er langt frá því að vera einsleitur en ekki eru allir á eitt sáttir um hvernig skipting gefur besta mynd. í erlendum uppgjörum á faraldsfræði bruna- slysa er oft miðað við börn yngri en fimrn ára (7,12). I þeim rannsóknum hefur yfirleitt kom- ið fram að börn yngri en fimm ára brenna sig oftast á heitum vökvum (scald burns) en eftir þann aldur brenna börn sig frekar á eldi (7-9). í einni rannsókn þar sem skoðaðar voru komur á slysadeild kom fram að 90% barna fimm ára og yngri brenndust á heitum vökvum en aðeins 64% einstaklinga fimm ára og eldri. í þeirri rannsókn lögðust þó einungis 5% sjúklinganna á sjúkrahús (3). Svipað hlutfall kemur fram í okkar niðurstöðum og áttu þessar tölur að vera sambærilegar þar sem ekki virðist vera ntunur á hve alvarlegur brunaáverkinn er eftir orsaka- valdi. Önnur erlend rannsókn á inniliggjandi sjúk- lingum sýndi að af þeim sem brenndust á heit- um vökvum brenndust 24,7% á kranavatni. Nýgengi brunaáverka af völdum kranavatns var 1,9 á 100.000 íbúa á ári (16). Svipaðar tölur hafa komið fram í öðrum slíkum uppgjörum (12). í þessari rannsókn brenndust mun fleiri á hitaveituvatni og var hlutfallið svipað hjá börn- um og fullorðnum. Rúmlega 9% brunaáverka af völdum heitra vökva voru vegna hveravatns. Áberandi var að í 10 af 14 þessara tilvika var um að ræða erlenda ferðamenn en 10 (76,9%) þeirra brenndust á heitum hverum. Um helmingur þeirra fékk framhaldsmeðferð í sínu heimalandi sem skýrir hvers vegna fáir þeirra þurftu húðflutning og hve stutt þeir lágu að meðaltali á sjúkrahúsi miðað við aðra, þrátt fyrir að alvarleiki brunaáverka þeirra væri ekki minni en hjá öðr- um. Það sem mestu máli skiptir í þessum niður- stöðum er þáttur brunaslysa af völdum heitra vökva og þá sérstaklega hitaveituvatns og hveravatns. Rúmlega helmingur allra bruna- sjúklinga sem þurftu sjúkrahúsmeðferð á þessu tímabili brenndust á heitum vökvum. Bruna- áverkar af völdum hveravatns eru að miklu leyti séríslenskt fyrirbrigði og auk þess reynist tíðni brunaáverka af völdurn hitaveituvatns vera hærri hér á landi en erlendis. Niðurstöður þessarar rannsóknar benda til þess að ferða- ntenn geri sér oft ekki grein fyrir hættunni sem af hveravatni stafar. Tiltölulega auðvelt ætti að vera að minnka tíðni brunaslysa við ferða- mannastaði með auknum leiðbeiningum. Afleiðingar brunaáverka: Utbreiðsla og dýpt brunasára sem og aldur brunasjúklinga eru þeir þættir sem mest áhrif hafa á lifun þeirra (17-20). Aðrir áhrifaþættir eru reykeitr- un, vökvaþörf og fylgikvillar, aðallega sýking- ar (21,22). Það er þó mjög erfitt að meta horfur í hverju tilviki fyrir sig. Brunasár getur reynst dýpra en metið var við komu og fylgikvillar geta sett strik í reikninginn. I íslenskri rann- sókn kom fram að brunasár vegna eldsvoða leiddu frekar til dauða en aðrir brunaáverkar (23). Ekki var hægt að sýna fram á að munur væri á alvarleika brunasára eftir orsakavaldi í okkar rannsókn. Það kann þó að skýrast af því að það virtist vera hendingu háð hvort við skráningu stærðar og dýptar brunasársins væri notuð stöðluð blöð sem voru hönnuð með þann til- gang í huga (24). Yfirleitt var þó útbreiðslu brunasársins lýst af talsverðir nákvæmni í sjúkraskýrslum en það gat farist fyrir að hnykkt væri á mati vakthafandi læknis á dýpt sársins, til dæmis eftir aðgerð þar sem best er að meta dýpt. Þessi skráning þarf að vera eins nákvæm og hægt er og á að nota til þess staðl- aðar aðferðir. Dauðsföll vegna brunasára eru að meðaltali

x

Læknablaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Læknablaðið
https://timarit.is/publication/986

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.