Sagnir - 01.04.1990, Blaðsíða 80

Sagnir - 01.04.1990, Blaðsíða 80
Guðjón Friðriksson Kaupkonur og búðardömur Verslunarkonur í Reykjavík 1880-1917 Fram urtdir aldamótin 1900 einskorðaðist vinna kvenna mjög við hefðbundin heimil- isstörf í höfuðstað íslands. Flestar voru húsmæður eða vinnukonur. Margar þessara kvenna gripu þó í einhverja launavinnu þegar hún gafst, svo sem fiskvinnu. Nokkur hópur kvenna lifði í lausamennsku og voru það oft fyrrverandi vinnu- konur, útslitnar og gamlar, sem urðu að hafa ofan af fyrir sér með þvottum, saumaskap, kúarekstri, mótekju, vatnsburði, upp- og út- skipun eða annarri tilfallandi vinnu. Einu konurnar í embættis- mannastétt voru Ijósmæður en í verslunar- og iðnaðarstétt voru engar ef frá eru taldar nokkrar saumakonur. Sighvatur Bjarnason segir í fyrirlestri sínum um verslun- arlífið í Reykjavík um 1870 að eng- inn kvenmaður hafi þá verið fastur starfsmaður við verslun. Þær kom- ust ekki hærra en að bera vörupoka á bakinu eða á handbörum eða þegar best lét að „sortéra" eða flokka ull í pakkhúsi.1 Eftir 1880 fór smám saman að verða breyting á þessu og einkum eftir aldamót tóku reykvískar konur að stunda störf, sem einungis karlmenn höfðu sinnt áður, og var það til merkis um nýj- an hugsunarhátt og breytingar á at- 78 SAGNIR vinnuháttum þjóðarinnar. Konur í Reykjavík fóru að sinna félagsmál- um af fullum krafti upp úr 1870, fyrst með samtökum um kvenna- skóla og síðan Thorvaldsensfélag- inu sem stofnað var 1875. Pað voru þó einkum konur úr efri stéttum sem tóku þátt í þessum samtökum til að byrja með. Ekkjur og aðrar konur, sem voru sjálfs sín ráðandi, fengu kosningarétt til bæjarstjórnar 1882 en engin kona nýtti sér hann fyrr en 1888. Um þær mundir bárust til Islands hugmyndir John Stuart Mill og annarra hugmyndafræðinga og smám saman fóru þær að hafa áhrif meðal kvenna og karla. Bríet Bjarnhéðinsdóttir skrifaði fyrst um kvenfrelsi í Fjallkonuna 1885 og hélt opinberan fyrirlestur árið 1887. Á síðasta áratug 19. aldar fóru „femin- ískar" hreyfingar að hafa áhrif svo um munaði í höfuðstað íslands og má þar nefna stofnun Hins íslenska kvenfélags 1894 og Hvíta bandsins 1895. Þessar hræringar munu beint eða óbeint hafa haft þau áhrif að fá- einar konur, einkum úr efri stétt- um, fóru að stunda atvinnurekstur upp á eigin spýtur en aðrar réðu sig til starfa sem búðardömur og skrif- stofustúlkur. Próunin varð sérstak- lega ör eftir aldamót og hélst í hendur við upphaf iðnvæðingar, aukna sérhæfingu í stækkandi bæ og meiri einstaklingshyggju. Hið gamla og íhaldsama bændaþjóðfé- lag var að víkja í höfuðstaðnum. Hér verður gerð grein fyrir því hvernig konur í Reykjavík hösluðu sér völl í verslun á árunum 1880- 1917, bæði sem sjálfstæðar kaup- konur og búðardömur. Búðir ekki við kvenna hæfi Fyrir 1880 voru búðirnar í Reykjavík eins konar allsherjarkramvörubúðir þar sem öllu ægði saman. Þetta kemur vel fram í ferðabók kaþólska prestsins Baumgartners sem ferð- aðist um Island sumarið 1883: í búðunum fæst alt: olía og kerti, tóbak og pípur, flesk og andlits- duft, sælgæti og blikkvörur, ull- ardúkar og ljereft, hanskar og skór, gleraugu og kaffi, hest- skónaglar og múskathnetur, brennivín og önglar, úr og te- skeiðar, stólar og kartöflur — sem sagt alt sem nöfnum tjáir að nefna í einum hrærigraut. Hver þessara búða er bændamarkað- 2 ur. Og það sem meira var. Búðirnar voru jafnframt helstu krár bæjarins. Par hímdu karlamir hvenær sem
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100

x

Sagnir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Sagnir
https://timarit.is/publication/1025

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.