Sagnir - 01.06.2004, Síða 10

Sagnir - 01.06.2004, Síða 10
inn göfugi UPPRUNI Islendínga Uppruni íslendinga hefur löngum verið mönnum íhugunarefni. Hér er œtlunin að skoða hug- myndir um „hinn göfuga uppruna íslendinga" sem komu fram ö fyrri hluta 20. aldar. Þessar hugmyndir mö tengja við þjóðernis- og kynþáttahyggju en einnig má finna ákveðnar sam- svaranir við kenningar mannfrœðinga um skyldleika þ.e.a.s. hvernig maðurinn skilgreinir sjálfan sig með tilliti til skyldleika við aðra. Fæddur áriö 1966. Hann útskrifaðist með BA próf í sagnfræði og mannfræði vorið 2003. ÍSLENSKUR AÐALL Björn Bjarnason, kennari við Kennaraskólann, birti í Skírni árið 1909 grein sem upp- haflega var ræða á samkomu Ungmennafélags Reykjavíkur það sama ár. Hann brýndi fyrir mönnum mikilvægi fþrótta og líkamlegs atgervis og tók dæmi af því hversu mjög iðkun íþrótta hafi á sínum tíma stuðlað að yfirburðarmenningu Forn-Grikkja: Næstir Grikkjum að almennri atgjörvisprýði ganga forfeður vorir á Norðurlöndum í fornöld, víkingakynslóðirnar ... En að líkamsmenningu og þeim sálareigindum, er öfl- ugri líkamsmentun fylgja að jafnaði: þreki, hugprýði og athyggjuviti, stóðu þeir svo framarlega, er fram á víkingaöldina kom, að þeir báru í því efni ægishjálm yfir öllum þjóðum álfunnar ... Þar stóðu þeir háir og beinvaxnir, bringubreiðir og fagurlokkaðir, bláeygir og snareygir, og svo hugprúðir að þeir hlógu við dauðanum og hugsuðu um það eitt, að sjá sæmdinni borgið og skila niðjunum óflekkuðum orðstír ættleggsins.1 Þetta dæmi sýnir svo ekki verður um villst að menn voru ekkert að spara stóru orðin á þessum tíma og hikuðu ekki við að vísa til glæsileika víkinganna þó svo að ekki væri með öllu ljóst hvernig þeir litu út í raun og veru. Víkingahetjurnar voru að sjálfsögðu hinir sönnu forfeður íslendinga þótt flestum mætti vera ljóst að útlit íslendinga árið 1909 jafnt sem nú væri ekki í fullu samræmi við þá ímynd eða hugmynd sem menn vildu gera sér um útlit þeirra og atgjörvi til forna. Annar þeirra manna sem hér skulu nefndir til sögunnar er sagnfræðingurinn Jón J. Aðils. Hann virtist jafn sannfærður um göfugan uppruna íslendinga en hann flutti í upphafi aldarinnar alþýðufyrirlestra sem voru síðan gefnir út í bókarformi: Islenskt þjóðerni árið 1903, Gullöld íslendinga árið 1906 og Dagrenning árið 1910. Þau rit urðu talsvert útbreidd og voru til á mörgum heimilum. Jón J. Aðils nýtti íslensk fornrit máli sínu til stuðnings. Hann rakti fyrst sögu Noregs til forna og sagði að eftir valdatöku Haraldar hárfagra „flýði flest stórmenni úr landi, sem enn þá stóð uppi. Þeir voru til- tölulega fáir af göfugri mönnum, sem gengu á hönd Haraldi konungi."2 Jón hélt síðan áfram í sama dúr og taldi upp helstu ættir landnámsmanna vestan hafs og austan: [E]r enn ótalið margt stórmenni ... Þess skal hér að eins getið, að flestir þessir ætt- leggir voru í tengdum og frændsemi hvor við annan innbyrðis, og á hina hliðina í mægðum við konunga og stórmenni á Irlandi og í eyjunum.3 Þar með eru stórhöfðingjarnir afgreiddir en hvernig var þá með allan þann fjölda ófrjálsra manna sem getið er um í fornsögunum? Um þá sagði Jón: Flestir af landnámsmönnum höfðu með sér fjölda af húskörlum og þrælum ... Það var oft af göfugum ættum, jafnvel jarlborið og konungborið, og það var víkingalífið, hnefarétturinn og óblíð örlög, sem gerðu það að verkum, að það var rifið út úr glæsi- legum lífskjörum og hnept í þrældóm.4 I huga Jóns Aðils voru það því ekki aðeins höfðingjarnir frá Noregi sem voru af göf- ugum ættum heldur einnig hinir keltnesku þrælar sem Norðmennirnir höfðu með sér. Uppruni íslendinga var sem sé göfugur hvar sem á var litið og „þjóðernið hér á landi á söguöldinni var hvorki norskt né keltneskt, heldur íslenskt, þ.e. blöndun af hvoru- tveggja."5 Islendingar höfðu því samkvæmt þessu ekki aðeins af einum göfugum upp- 8 SAGNIR 24 ÁRGANGUR '04 H I N N G Ö F U G U P P R U N SLENDINGA j
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108

x

Sagnir

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Sagnir
https://timarit.is/publication/1025

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.