Frjáls verslun - 01.05.2009, Side 98

98 F R J Á L S V E R S L U N • 5 . T B L . 2 0 0 9
s t j ó r n u n - s á l f r æ ð i
„Að spyrja fólk hversu hamingjusamt það er,“ segir Kahnem-
ann, „er eins og að spyrja það um ristilspeglunina að henni lokinni.
Það er margt sem það tekur ekki eftir.“ Þess vegna er Kahnemann
þeirrar skoðunar að fræðimenn sem rannsaka hamingju ættu að veita
raunverulegum upplifunum fólks athygli frekar en að kanna aðeins
tilfinningar þess eftir á. Hann er á því að þetta sé sérstaklega mik-
ilvægt ef rannsóknirnar eiga að aðstoða stjórnvöld við að móta stefnu
um það hversu miklu fé eigi t.d. að verja í útigarða og afþreyingu.
„Maður getur ekki virt að vettugi hvernig fólk ver sínum tíma,“ segir
Kahnemann, „þegar maður hugsar um vellíðan.“
Seligman leggur á hinn bóginn meiri áherslu á minningarsjálfið.
Hann er á því að við séum minningar okkar frekar en summa allra
upplifana okkar. Seligman finnst of mikil áhersla lögð á tímabundna
ánægju og óánægju þegar upplifanir eru skoðaðar frá mínútu til mín-
útu. „Hamingja gengur dýpra en það,“ heldur hann fram í bókinni
Authentic Happiness, sem kom út árið 2002. Í rannsóknum sínum
fann hann þrjá þætti hamingju: 1) nautnir (sportbíllinn, Pamela
Anderson, rjóminn á kökuna); 2) helgun (hversu mikið við helgum
okkur fjölskyldunni, starfinu, ástarsamböndum og áhugamálum); 3)
tilgangur (að nota styrkleika okkar í þágu annarra). Lítil tengsl eru á
milli nautna og hamingjusams, ánægjulegs lífs, sem er frásagnarvert
að mati Seligmans þar sem svo margir byggja líf sitt á leitinni að
nautnum. Síðustu tveir þættirnir og þá sérstaklega tilgangur þar á
móti hafi miklu meiri tengsl við lífsánægju.
Getum við haft áhrif á eigin hamingju?
Einn af lykilþáttum í hamingjurannsóknunum er spurningin hversu
mikil áhrif við getum haft á eigin hamingju. Árið 1996 birti fræði-
maðurinn David Lykken við háskólann í Minnesota gögn þar sem
hann skoðaði hversu mikil áhrif genin hafi á almenna lífsánægju.
Lykken safnaði upplýsingum frá um 4.000 tvíburum sem fæddust í
Minnesota á árunum 1936 til 1955. Eftir að hann bar saman upp-
lýsingar eineggja og tvíeggja tvíbura komst hann að þeirri niðurstöðu
að um 50% af lífsánægju er erfðafræðilegt. Genin hafa áhrif á þætti
eins og að hafa bjartan, léttlyndan persónuleika, að geta stjórnað
stressi og álagi, ásamt litlum kvíðatilfinningum og þunglyndi. David
Lykken fann að breytilegir þættir eins og tekjur, hjúskaparstaða, trú
og menntun stuðla aðeins um 8% að almennri vellíðan fólks. Afgang-
urinn er þau atriði sem lífið færir okkur í fang.
Erum öll með fast hamingjustig
Þar sem genin hafa mikil áhrif lagði Lykken fram þá hugmynd að
hvert og eitt okkar væri með fast hamingjustig, alveg eins og við
erum með ákveðið þyngdarstig. Sama hvað gerist í lífi okkar – góðir
atburðir, slæmir, tilkomumiklir, hræðilegir – þá eigum við það til að
fara til baka á okkar hamingjustig. Það er eins og við réttum okkur
af. Rannsókn á fólki sem vann mikla vinninga í lottóinu 1978 sýndi
til dæmis að það var ekki marktækt hamingjusamara en samanburð-
arhópurinn. Jafnvel fólk sem slasast í hræðilegu slysi á það til að fara
til baka, þó að það nái hugsanlega ekki alveg upp í sitt fyrra ham-
ingjustig. Ein rannsókn leiddi t.d. í ljós að þeir slösuðu voru ákaflega
reiðir og kvíðnir viku eftir slysið, en átta vikum seinna var hamingja
mikilvægasta tilfinningin þeirra, að sögn Dieners. Sálfræðingar kalla
þessa fínstillingu aðlögun að breyttum aðstæðum. „Það kemur öllum
á óvart hversu hamingjusamir lamaðir gera verið,“ segir Kahnemann.
„Ástæðan er að þeir eru ekki lamaðir allan tímann. Þeir gera aðra
hluti. Þeir njóta þess að borða og verja tíma með vinum og fjöl-
skyldu. Þeir fylgjast með fréttunum. Þetta snýst um það hvert þeir
beina athyglinni.“
Í rannsóknum sínum á aðlögun hefur Edward Diener fundið tvo
atburði í lífinu sem virðast hafa varanleg og neikvæð áhrif á fast ham-
ingjustig fólks: makamissir og starfsmissir. Það tekur þann sem missir
makann um 5 til 8 ár að ná fyrra stigi vellíðanar. Svipað er uppi á
teningnum þegar um starfsmissi er að ræða en áhrif þess vara lengi
jafnvel þó að viðkomandi sé kominn í annað starf.
Þegar Lykken setti fram kenningu sína um fast hamingjustig fyrir
átta árum síðan komst hann að harkalegri niðurstöðu. „Kannski er
það að verða hamingjusamari jafn vonlaust og það að reyna að verða
stærri.“ Hann hefur séð eftir að hafa látið þessi orð falla. „Það er ljóst
að við getum haft töluverð áhrif á hamingjustig okkar – bæði upp
og niður.“
leiðir til að auka hamingju
Seligman og fleiri fræðimenn jákvæðrar sálfræði eru sammála um
að hægt sé að auka eigið hamingjustig. Seligman hefur beint athygli
sinni að því að vinna með þá þrjá ofangreinda þætti hamingju: 1) að
fá meiri ánægju út úr lífinu (sem hægt er að gera með því að njóta
Það að vera góður gerir viðkomandi hamingjusaman. Gæska, þakk-
læti og hæfileikinn til að elska er málið