Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.03.1979, Síða 122

Tímarit Máls og menningar - 01.03.1979, Síða 122
Timarit Aláls og menningar svigrúmi, frjálsræði og lífsgleði Ameríku. Önnur skáldsaga hans, „The Subterraneans“ (1958), er lofsöngur til þess neðanjarðarlífs sem hreyfing- in ásmndaði, sunginn í ljóðrænum, upphöfnum og innblásnum prósa. En besta verk hans er sennilega „The Dharma Bums“ (1958) sem lofsyngur „bakpokabyltinguna“ svonefndu, austræn trúarbrögð og undur hins frjálsa lífs úti í guðsgrænni náttúru eða í ódýrum hótelherbergjum stórborga. Bækur Kerouacs tjá í senn dapurleik og lífsþrótt hinnar ungu Ameríku. Upp úr þessum jarðvegi vaxa ný viðhorf, miklu harðneskjulegri og hættulegri, þar sem eiturlyf, glæpir og úrkynjun taka höndum saman við algert stjórnleysi í hinni hamslausu hippa-hreyfingu fullkominnar afneit- unar. Þessi hreyfing gengur lengra en nokkur önnur og eignast sinn stærsta og snjallasta talsmann í William S. Burroughs (f. 1914), sem í besta og kunnasta skáldverki sínu, „Naked Lunch“ (1959), fer út á ysm nöf bæði í formi og málbeitingu. Ofbeldið í verkum hans er kaldrifjað og takmarka- laust: eimrlyf, kynvillt ofbeldishneigð, grimmilegt alveldi þeirra sem ráðin hafa verða einungis líkingar eða tákn í lýsingu hans á veröld sem er geng- in af göflunum. Þrátt fyrir kaldhamraðan og næstum vélrænan stíl á Bur- roughs samt til sérkennilega kímni og gefur sig smndum á vald ljóðrænum skáldsýnum. Lengra verður varla komist í lýsingu hins vélræna hryllings en hann gerir, enda segir hann á einum stað: „Að tala er að ljúga.“ Nokkrir aðrir höfundar nálgast Burroughs í hryllingslýsingum á úrkynj- uðu mannlífi, meðal þeirra John Rechy í „City of Night“ (1963), Burt Blechman í „Stations" (1964) og Hubert Selby í „Last Exit to Brooklyn“ (1964). En enginn þeirra kemst í hálfkvisti við Burroughs í djöfullegu skopi og fullkomnu vantrausti á mngunni sem tjáningarmiðli. Eftir Burroughs hlaut firringin að taka nýja stefnu og hafði raunar þegar gert það í skáldsögunni „The Ginger Man“ (1955) eftir J. P. Donleavy (f. 1926), írskættaðan orðhák sem skóp ógleymanlega söguhetju þar sem var Sebastian Dangerfield skjögrandi um Dublin um leið og hann semur ævi sína frá degi til dags eins og skáldsöguhöfundur, með öllum þeim lífsþorsta og örvæntingu sem hann hefur yfir að ráða, í því skyni að sigr- ast á sjálfum dauðanum sem bíður hans við hvert fótmál. Skop bókar- innar er óborganlegt, en það er jafnan í næsta nágrenni við algera örvænt- ingu. — Seinni skáldsögur Donleavys, svo sem „A Singular Man“ (1963) og „The Beastly Beatimdes of Balthazar B“ (1968), eru samdar í svipuðum anda, í senn gráthlægilegar, dapurlegar, berorðar og markaðar dauðabeyg. Firringin tekur aðra stefnu og miklu jákvæðari í stórfenglegri frumsmíð 112
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.