Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.07.1980, Page 94

Tímarit Máls og menningar - 01.07.1980, Page 94
Tímarit Máls og menningar I þessari sögu er sú lífsreynsla sem I verum segir frá gerð miklu grimmari og átakanlegri, en þó ekki í nafni réttlátrar reiði, heldur í klökkum anda sjálfs- vorkunnar og svo þeirrar fyrirgefningarspeki sem Einar H. Kvaran boðaði í sögum sínum. Nú líður fram tíminn og tólf árum síðar gefur Theódór Friðriksson út skáldsögu sem heitir Ltf og blóð (1928). Þar segir frá Brandi kaupmanni á Osnum, hinum versta harðstjóra og svíðingi, sem hefur orðið ríkur á alls kyns klækjum, m. a. því sígilda ráði að selja brennivín á okurverði í landlegum. En aðalpersóna sögunnar er Hallgrímur, verkamaður sem býr við sult og seyru og mikla ómegð í skúrræfli upp á náð kaupmanns. Hann hefur rifist við prestinn um trúmál, vekur tortryggni granna sinna með skriftum og á það til að „rjúka upp með stórmennsku“ (29) og úthúða mönnum og málefnum. En þegar sagan hefst er mjög af honum dregið. Hann er orðinn svo háður Brandi kaupmanni að hann þorir ekki að ganga í verkamannafélag, sem hjarir þar á Osnum við lítinn orðstir. Hann hefur gefist upp, er „beygður og niðurbrotinn . . . Buxnadrusl- unum hélt hann uppi með snærisspotta . . . Tærnar stóðu jafnvel fram úr skóm og sokkum og voru sokkarnir signir niður og göndluðust í hrukkum um mjóaleggina eins og beyglaðir járnhólkar“ (39). — En þess er að geta, að Theódór leggur jafnan mikla áherslu á að þrifnaður og sæmilegur útgangur sé ein höfuðforsenda fyrir því að menn geti haldið höfði uppréttu. En nú kemur í plássið rikur og dularfullur Vestur-Islendingur Stevenson að nafni, hinn vaskasti maður og hefur á leiðinni gert sér lítið fyrir og bjargað einkadóttur Brands kaupmanns, Þrúði, frá drukknun. Stevenson er reyndar að vitja æskuslóðanna þar á Ósnum, og það vill svo vel til að hann er æskuvinur Hallgríms og á harma að hefna á Brandi kaupmanni. Stevenson getur auðveld- lega slegið tvær flugur í einu höggi. Hann ákveður að reisa Hallgrím á fætur, kemur óvænt inn í hreysi hans og réttir honum „þykkan seðlabunka" til að greiða með gamla þakklætisskuld og til þess að efla Hallgrím til dáða gegn valdi kaupmanns: „Haltu áfram með lífsskoðanir þinar eins og innri rödd þín segir þér, og svo hagar þú göngu þinni með fullri djörfung og karlmannslund. Úr þessu ættir þú ekkert að vera upp á Brand kaupmann kominn" (52). Það er ekki að því að spyrja: nú hressist Hallgrimur allur við. Það er sem hann „hefði stigið upp úr einhverskonar endurfæðingarlaug" (53). Skuldlaus maður og kýreigandi gengur hann á fund Brands kaupmanns og segir honum til syndanna fyrir hans ránsskap, falsað bókhald og fleira þessháttar: „Þér hafið skopast að öllu mínu stríði og hafið haft mig í þjónustu yðar eins 216
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136

x

Tímarit Máls og menningar

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.