Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.1984, Blaðsíða 35

Tímarit Máls og menningar - 01.12.1984, Blaðsíða 35
Nútímaskáldskapur í lausu máli sjónarmiði einhverrar meginhugsunar, um leið og beitt er samblandi af nýjustu og elstu rittækni í senn. Hægt er að geta sér til um að þetta sé undirstaða og leyndarmál sérhvers skáldskapar, frumlegrar hugsunar og uppfinninganna eða hugvitsins. Efnisval bókanna varð margbrotnara en áður, skáldin leituðu að ólíkum sögusviðum, ekki aðeins innan stétta og einstaklinga heldur gerðust sög- urnar á hinum ólíklegustu stöðum. I þeim var að finna allt, frá rómantík afdalanna til rómantískra viðhorfa til fátæktar í öreigahverfum borganna: öreigarnir voru jafn ágætir og fjárhirðar í sakleysi sínu. Af þessum sökum gerðust sögurnar fremur í viðhorfum skáldanna en beinlínis á sögusviðinu, sem þau þekktu oft ekki af reynslu. Bókmenntirnar voru og eru enn í höndum hinna upplýstu stétta en ekki hinna sem hafa öðlast fremur lífsreynslu en fræðslu, þeirra sem eiga allt undir handvitinu. Smám saman fór líka málið, hið opinbera tungumál skriftlærðra að breyt- ast. Hegðun tungunnar og notagildi fremur en geymsluþol benti til þess að innan tíðar yrði hún sem slík höfuðpersóna verkanna. Persónurnar voru nú ekki aðeins margbrotnar í hugsun heldur líka í tali. Fjölbreytnin var upp- reisn gegn hinum ríku andstæðum í einfaldri náttúruraunsæisgerð persón- anna í bókmenntum 19. aldar. Hnökrar á máli ruddu sér til rúms. Þeir voru sem fegurðarblettir á fríðu andliti, hluti af stílnum og málheiminum: persónur, atburðir og tungan voru færð út úr hinu sígilda landslagi fagur- bókmennta og sagnahefðar. I hinu sígilda landslagi hafði gjarna farið saman, í hugarflugi skáldsins, óveður í náttúrunni og óveður í huga söguhetjunnar. Ef hún þjáist, sem var ríkur þáttur í hetjuandanum, þá heyrði náttúran það og sendi þrumur og eldingar niður að iðrum jarðar. En nú fengu persónurnar sína eigin sál, óðar en skáldin leyfðu þeim að lifa í hversdagslegu umhverfi. Við aukið frelsi varð manneskjan ein að sjálfsögðu, slitin frá landslaginu sem hafði beislað hana áður með „anda“ sínum. Hinn frjálsi einmana maður fór að beisla náttúruna í anda iðnbyltingarinnar. I mesta lagi missti persónan bolla og brotin líktust sálinni eða brothljóðið vakti minningar, tíðum sárar, en það hlupu ekki flóð í ár og vötn. Oðar en manneskjan greindist frá náttúrunni glataði hún guði og byrjaði að reyna að komast í „persónulega snertingu“ við aðra. Jafn skjótt og guð hvarf úr himnunum birtust jafnokar hans í dýrðarlöndum á jörðinni. Maðurinn er ekki enn orðinn almennskur. Og við það heygarðshorn hafa bókmenntirnar verið á þessari öld. Þó er farið að sjá fyrir næsta heygarðs- horn á næstu öld: manninn í sinni almennsku mynd sem fyrirbrigði efnisins án upphafs og endis. Sjóndeildarhringur listamannsins víkkaði við framrás hinna fjölmörgu 505
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.