Tímarit hjúkrunarfræðinga - 2020, Page 112

Tímarit hjúkrunarfræðinga - 2020, Page 112
Útdráttur Inngangur: Tilgangur þessarar greinar er að endurskoða hugmyndir um heimilið sem umhverfi sem mótar vellíðan og möguleika hrumra eldri borgara til að líða vel. Greinin byggist á fjölfaglegri umfjöllun um heimili þar sem hugmyndir, hugtök og skilningur sem mótað hafa umfjöllun um heimili fólks, sérstaklega hrumra eldri borgara, voru greindar og skýrðar. Gerð var leit í eftirtöldum gagnasöfnum: Google Scholar, Scopus, PubMed, CINAHL og Leitir.is á árinu 2019 og að auki voru heimildalistar og tilvitnanir í lykilgreinar kannaðar. Fram komu 1052 titlar sem voru skoðaðir nánar, en alls voru notuð 40 ritverk sem endurspegluðu lykilhugmyndir og hugtök sem tengd- ust tilgangi greinarinnar. Gögn voru greind með hliðsjón af hug- tökum sem tengjast þessu fræðasviði, umhverfi, rými, stað, „að eiga heima“ og verndun einkalífs. Niðurstöður: Tvær meginhugmyndir voru greindar. Hin fyrri end- urspeglar heimilið sem efnislegt og manngert umhverfi og hin síðari fjallar um það hvernig fólk tengist og skynjar heimili sitt sem stað með ríka merkingu. Rannsóknir um heimili fólks sem nýtur heil- brigðisþjónustu heima mótast annars vegar af skoðun rýmis, hönn- unar og skipulags og því hve vel hið efnislega umhverfi fellur að þörfum og óskum einstaklingsins. Hins vegar fjalla rannsóknir sem beinast að tengslum fólks við heimilið og merkingu, um áhrif þess að „eiga heima“ á sjálfsmynd og líðan. Lokaorð: Þessi rannsókn samþættir fjölfaglegan skilning, kenningar og rannsóknir um áhrif hönnunar heimila, og tilfinninga og reynslu heimilismanna á möguleika fólks til að lifa góðu lífi heima. Niður - stöðurnar geta nýst til að skipuleggja og veita hjúkrun á einkaheim- ilum. Lykilorð: umhverfi, heimili, rými, staður, „að eiga heima“, heima- hjúkrun Inngangur Allt frá dögum Florence Nightingale hafa hjúkrunarfræðingar leitast við að skilja áhrif umhverfisins á líðan fólks (Andrews, 2016; Kristín Björnsdóttir, 2005). Nightingale taldi að um- hverfið og aðstæður fólks skiptu mestu máli fyrir heilbrigði og í bókinni Notes on Nursing fjallaði hún ítarlega um áhrif aðstæðna á heimilum til að stuðla að vellíðan og bata og koma í veg fyrir heilsutjón (Nightingale, 1860/1946). Líkt og margir samtíðarmanna hennar taldi hún að hreint loft, góð lýsing og hlýlegt umhverfi væri forsenda heilbrigðis. Þessar hugmyndir komu einnig skýrt fram í umfjöllun hennar um heimahjúkrun sem beindist að hennar mati ekki einungis að hjúkrun hins veika, heldur einnig að sjúkraherberginu og samfélagslegum umbótum (Nigtingale, 1876). Hugmyndir Nightingale áttu rætur að rekja til hreinlætishugmynda (e. sanitary ideas) nítj- ándu aldar og höfðu mikil áhrif á aðra frumkvöðla á sviði hjúkrunar víða í heiminum. Því var mótun heilsusamlegs um- hverfis ríkur þáttur í hjúkrunarstarfinu um árabil. Hugtakið umhverfi hefur verið skilgreint sem eitt af meginhugtökum (e. metaparadigm) hjúkrunar þó því hafi ekki verið gefinn mikill gaumur hin síðari ár. Í þessari grein verða hugmyndir um áhrif umhverfis á heimilum endurskoðaðar í ljósi þess að nú fer heilbrigðisþjónusta í auknum mæli fram innan þeirra. Í hinum vestræna heimi eða í löndum sem talin hafa verið til þróaðra landa átti á síðustu öld sér stað mikil uppbygging opinberrar heilbrigðisþjónustu innan stofnana, sjúkrahúsa, hjúkrunarheimila og endurhæfingarmiðstöðva. Er leið að lokum aldarinnar höfðu áherslur hins vegar breyst og í mörg - um löndum er hvatt til þess að fólk búi sem lengst á heimili sínum þrátt fyrir veikindi eða fötlun og fái notið heilbrigðis - þjónustu þar, á heilsugæslustöðvum, á göngudeildum, dag- deildum eða á stofum sérfræðinga (Heilbrigðisráðuneytið, 2019). Þessi stefna hefur haft í för með sér veigamiklar breyt- ingar á hjúkrunarstarfinu sem fer í auknum mæli fram á heim- ili fólks. Oft er vísað til þessarar stefnu með orðunum „að eldast heima“ og er hún yfirleitt tengd hugmyndum um sjálf - stæði og að viðhalda sjálfræði heimilismanna (Wiles o.fl., 2012). Hún endurspeglar jafnframt tilraunir stjórnvalda til að draga úr útgjöldum til heilbrigðisþjónustu samfara hlutfalls- legri fjölgun eldra fólks. Það er ósk margra að geta búið sem lengst á sínu heimili með viðeigandi aðstoð og því má segja að stefna stjórnvalda og óskir þegnanna fari saman. Í þessari grein verður athyglinni beint að heimilinu sem vettvangi heil- brigðisþjónustu með áherslu á heimahjúkrun, þó efnið tengist vissulega fjölmörgum öðrum starfstéttum. Lykilhugtök tengd fræðilegri umfjöllun um heimili Í þessari fræðilegu umfjöllun um heimilið, umhverfið og þær aðstæður sem við búum við er stuðst við hugtökin rými og staður. Bæði hugtökin eru flókin og fræðimenn hafa skilgreint þau á ólíkan hátt (Malpas, 2012; Massey, 2005). Í hinum hefðbundna skilningi tengist hugtakið rými hinu hlutlæga og óhlutbundna og mótast oft af raunhyggjunálgun. Það má hugsa um rými sem það sem rúmast innan ákveðinnar um - gjarðar, til dæmis þess sem er innan híbýla (Koops og Galič, 2017). Malpas (2012) leggur í útleggingu sinni áherslu á að í hugtakinu rými felist víðsýni og útvíkkun en jafnframt ákveðið skipulag og bygging. Rými geta þó líka vísað til huglægrar skynjunar sem mótast af menningu og hefðum þar sem félags- leg hugsmíðahyggja er lögð til grundvallar. Má þar nefna að hugtakið rými er notað til að lýsa tækifærum sem fólk hefur til athafna og tjáningar og vísar til þess sem er leyfilegt. Dæmi 112 tímarit hjúkrunarfræðinga • 3. tbl. 96. árg. 2020 Kristín Björnsdóttir, Hjúkrunarfræðideild Háskóla Íslands Heimili hrumra eldri borgara sem þiggja heilbrigðisþjónustu: yfirlitsgrein
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120

x

Tímarit hjúkrunarfræðinga

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tímarit hjúkrunarfræðinga
https://timarit.is/publication/1159

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.