Læknaneminn


Læknaneminn - 01.04.1995, Síða 56

Læknaneminn - 01.04.1995, Síða 56
ÆÐAÞEL HVAÐ MEÐ ÞAÐ? Oskar Jónsson Inngangur. „Endothelial cells...[are]... more than a sheat of nucleated cellophane..." Lord Florey , 1966 (1) Hjarta og æðasjúkdómar eru ríkjandi dánarorsök í hinum vestræna heimi í dag. Sameiginlegt þessum sjúkdómum eru breytingar í æðum sem skerða hæfileika þeirra til þess að viðhalda eðlilegu blóðflæði um líkamann. Æðaþelið myndar innsta lag æðanna og er því í beinni snertingu við blóðið og milli þess og vefjanna. Það gegnir lykilhlutverki í starfsemi æðanna og þekking á eiginleikum þess hlýtur að teljast mikilvæg til þess að skilja og meðhöndla sjúkdóma í hjarta- og æðakerfinu. Það er ekki langt síðan æðaþelið var aðeins talið vera slétt lag innan á æðum með sértækt gegndræpi fyrir vatn og sölt. En annað átti eftir að koma á daginn. Nú er vitað að æðaþelið gegnir m.a. veiga- miklu hlutverki í stjórnun á blóðflæði, blóðþrýstingi og hindrun á blóðstorknun. Þetta gerir æðaþelið m.a. með myndun og losun á æðavíkkandi og æða- þrengjandi efnum og með yfirborði sem hindrar myndun blóðsega (anticoagulant, antithrombotic) og leysir þá upp ef þeir myndast (fibrinolytic). I þessari grein verður fjallað um eiginleika æðaþelsins og hiutverk þess í heilbrigðu og sjúku æðakerfi. Eðlilegt æðaþel. Æðaþelið sem samanstendur af einföldu lagi þunnra flöguþekjufruma er sennilega stærsta líffæri líkamans. Það er álíka þungt og 5 heilbrigð hjörtu og flatarmál þess í 70 kg manni jafngildir 6 BlÓð Æðaþel Sléttar vöðvafr. í æðum Frumur -Neutrophilar -Monocytar -Blóðflögur Alagskraftur -Núningskraftur -Þrýstingur Æðavirk efni -Peptíð (thrombín; SP; VP) -Kínín (Bk) -Amín (5-HT) -Núkleotíð (ATP; ADP) -AA afleiður (LTCa) Mynd 1. Stjórnun œðaþels á starfsemi sléttra vöðvafruma. Æðaþelsfrumur búa yftr þeim hœfileika að skynja breytingar áflœðisaðstœðum (hemodynamic) og bregðast við hormónum og þáttum sem seytt er af blóðflögum ogfrumum í blóði. Þœr svara með því að mynda og losa þœtti sem m.a. stjórna samdrœtti og starfsemi sléttra vöðvafruma í œðum. Með þessum hœtti taka þœr þátt í stjórnun blóðþrýstings ogflœðis. SP, substance-P; VP, vasopressin; Bk, bradykínín; 5-HT, serótónín; ATP, adenósín trfosfat; ADP, adenósín difosfat; LTC4, leukótríen C4. Höfundur er lœknanemi við Háskóla Islands 54 LÆKNANEMINN 1. tbl. 1995 48. árg.
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140

x

Læknaneminn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Læknaneminn
https://timarit.is/publication/1885

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.