Læknaneminn - 01.04.2016, Page 42

Læknaneminn - 01.04.2016, Page 42
Ri trý nt e fn i 42 (Protopic®) miðlungs eða sterkum stera. Þessum lyfjum fylgir ekki húðþynning og þau eru því góður kostur þegar þörf er á lengri meðferð en hægt er að beita með sterakremum2,11. Ljósameðferð með UVB NB (Ultraviolet B, Narrow Band) er beitt þegar um er að ræða dreift exem eða þegar önnur meðferð hefur ekki verið fullnægjandi. Í alvarlegum tilfellum getur þurft að gefa stera í töfluformi eða jafnvel ónæmisbælandi lyf, svo sem azatíóprín, metótrexat eða cýklósporín en slík meðferð ætti að vera í höndum sérfræðinga í húðlækningum2,4,11. Þrymlabólur Þrymlabólur (e. acne vulgaris), oft nefndar unglingabólur, er nokkuð sem hrjáir meirihluta einstaklinga einhvern tímann á lífsleiðinni12-16. Sökum algengis þeirra eru þrymlabólur almennt ekki álitnar sjúkdómur nema þær hafi í för með sér líkamleg einkenni á borð við örvefsmyndun og/eða andlega vanlíðan en algengt er að þær skerði lífsgæði þeirra sem eiga í hlut. Til að mynda geta þrymlabólur stuðlað að lélegri sjálfsmynd, vanda í félagslegum samskiptum og jafnvel kvíða og þunglyndi17,18. Þrymlabólur koma oftast fram á unglingsárum og hverfa um eða eftir tvítugt en þó kemur fyrir að þær séu enn til staðar á fullorðinsaldri13,19,20. Flestir hafa vægt form sjúkdómsins en um 15-20% fá miðlungs eða alvarlegan sjúkdóm12,16. Þrymlabólur eru sjúkdómur í fitukirtlum sem liggja við hársekki húðarinnar (e. pilosebaceous units) og kemur því helst fram þar sem þéttleiki slíkra hársekkja er mestur, það er í andliti og á hálsi, öxlum, bringu og baki12,13. Bólurnar koma oftast fram snemma á kynþroskaskeiði og byrja gjarnan með aukinni fituframleiðslu í húðinni og myndun fílapensla (e. comedones), ýmist svartra (opinna) eða hvítra (lokaðra). Með tímanum myndast svo rauðleitar, upphækkaðar bólur (e. papules) og graftarbólur (e. pustules) en myndun beggja byggir á bólgumiðluðum ferlum (mynd 2). Í alvarlegri tilfellum geta jafnvel myndast hnúðar (e. nodules) eða blöðrur (e. cysts). Oftast verður einnig örvefsmyndun í einhverjum mæli12,21. Greining sjúkdómsins byggir á sjúkrasögu og skoðun og þó oft sé auðvelt að greina hann er gott að þekkja helstu mismunagreiningarnar22. Ein mikilvægasta mismunagreiningin er rósroði (e. rosacea) sem er algengari ástæða sambærilegra einkenna hjá fullorðnum. Háræðaslit (e. telangiectasis) eru einkennandi fyrir rósroða en fílapenslar eru ekki til staðar. Algengt er að einstaklingar með rósroða fái skyndilegan roða í andlitið, svokallað „flushing“, í tengslum við ákveðna þætti eins og neyslu á áfengi eða mikið krydduðum mat23,24. Sem dæmi um aðrar mismunagreiningar má nefna hársekkjabólgu (e. folliculitis) og húðbólgu umhverfis munn (e. perioral dermatitis)25. Algengasta ástæða hársekkjabólgu er bakteríusýking en hún getur einnig verið af öðrum toga, þá oftast vegna einhvers konar skemmda á hársekknum, til dæmis eftir rakstur. Hársekkjabólga lýsir sér oftast sem litlar, upphækkaðar bólur og graftarbólur og dæmigert er að hár sé í miðju þeirra26. Húðbólga umhverfis munn einkennist af litlum, upphækkuðum bólum og stundum graftarbólum sem oftast eru staðsettar eingöngu umhverfis munninn en svæðið næst vörunum er þó eðlilegt25. Einnig þarf að hafa í huga að þrymlabólur geta orsakast af lyfjameðferð, einna helst sterameðferð og geta þá sést í öllum aldurshópum22. Orsakir þrymlabóla eru ekki að fullu þekktar en líklega er um samspil margra þátta að ræða. Talið er að aukning á fituframleiðslu húðar stafi af aukinni framleiðslu andrógena á kynþroskaskeiði. Fílapenslar eru taldir orsakast af óeðlilega mikilli fjölgun hornfrumna (e. keratinocytes) sem loða saman á afbrigðilegan hátt. Fitukirtillinn getur þá stíflast þannig að úrgangsefni komast ekki upp á yfirborðið og bólguferlar ræsast. Fyrir tilstilli aukinnar fituframleiðslu og fjölgunar óeðlilegra hornfrumna verður til hagstætt umhverfi fyrir bakteríur, einna helst Proprionibacterium Mynd 2. Þrymlabólur (acne vulgaris). Myndin sýnir svarta (opna) og hvíta (lokaða) fílapensla ásamt rauðum, upphækkuðum bólum (e. papules) og graftarbólum (e. pustules)2. Útvortis meðferð Sérlyfjaheiti Virkni Notkunarleiðbeiningar Aukaverkanir Benzóýl peroxíð Ásamt clindamýcín Duac® Sýkladrepandi Minni hætta á þróun ónæmra bakteríustofna Borið á að kvöldi á hreina og þurra húð Roði Flögnun Þurr húð Ásamt adapalen Epiduo® Sýkladrepandi Virkni gegn bæði bólgumiðluðum ferlum og fílapenslum Borið á að kvöldi á hreina og þurra húð Þurr húð Útbrot Sviðatilfinning Húðerting Roði Flögnun A­vítamínafleiður Adapalen Differin® Mest virkni gegn fílapenslum, minni gegn bólgutengdum ferlum Borið á að kvöldi á hreina og þurra húð Þurr húð Erting í húð Bruna- tilfinning Roði Sýklalyf Clindamýcín Dalacin® Sýkladrepandi Borið á kvölds og morgna á hreina og þurra húð Þurr húð Kláði Erting Roði Annað Azelainsýra Skinoren® Finacea® Bakteríudrepandi Virkni gegn fílapenslum Borið á kvölds og morgna á hreina og þurra húð Sviði Kláði Roði Tafla 2. Helstu útvortis meðferðarúrræði við þrymlabólum.
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144

x

Læknaneminn

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Læknaneminn
https://timarit.is/publication/1885

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.