Fróðskaparrit - 01.01.1996, Side 3

VÁGAMÁLFØRI
7
ar fonematiskar greiningar verða settar
fram.
2.1. Longd hjá einljóðum og tvíljóðum
VM hevur stytt einljóð/tvíljóð framman
fyri tveimum ella fleiri hjáljóðum.
Málførið víkir sostatt ikki frá øðrum
føroyskum málførum.
(1) V: > V/_C2
[+herðing]
Reglan geldur framman fyri øllum hjá-
ljóðabólkum uttan -pr-, -pl-, -tj-, -tr-, -kj-, -
kr-, -kl- /V_V sum í: [deafbiu] daprir ,
[e:‘blt] epli, [viyza] vitja, [g'ea:'djtn|
Katrin, |le:'jza] lekja, [bei'gla] bekla. Um
sj sum í [d'i:Ja] tysja. síggj 4.3. Sjálvljóðini
eru altíð stytt framman fyri -tl- í [a'dla]
ætla, (Rischel, 1961:XVII). Málførið í
Suðuroynni hevur stutt sjálvljóð framman
fyri nevndu hjáljóðabólkum.
Tey styttu sjálvljóðini verða mett sum
variantar av teimum longu fonemunum.
Hetta er bara ein arbeiðshypotesa, undir
4.8. og Viðmerking 2. er ein annar tulking-
arháttur nevndur.
Ljóðliga er munurin í VM og føroyskum
ímillum stutt og long sjálvljóð hesin:
Mynd 1.
[miijcoj] / [mtd:] miðjur, mitt
[gu:loj] / [gold] gulur, gult
[fje:'goj] / [fje'gd ] frekur, jrekt
[hørvoj] / [hæ'gd] høgur, høkt
[d'oda] / [d'oldt] tola, toldi
|sbea:‘goj] / [sba'gd] spakur, spakt
[voafdoj] / [vo'd:] vátur, vátt
| mjuu:goj] / [mjygd] mjúkur, mjúkt
[d'eu:moj] / [d'æmd] tómur, tómt
[dei:joj] / [de'dl deyður, deytt
[g'vokdoj] / [g'vojd:] hvítur, hvítt
[glokma] / [glojmdt] gloyma, gloymdi
[fakdoj] / [fajd:] feitur,feitt.
(Her frá Snædal, 1986:123, men við eini
aðrari ljóðskrift).
VM hevur 13 long og 10 stytt niðurarvað
sjálvljóð. Tá diftongeringin við hiatus sum
í [fou:wa] fáa, og vokaliseringin av -v sum
í [goudo] gomlu og [nau:n] navn, umframt
tey nýggju fonemini, sum eru lánt inn við
orðum sum [ha:vt] havi »urtagarður« og
[d'y:ba] typa , verða tald við, so eru tey
longu fonemini 17 í tali.
Av teimum fyrmevndu 13, felagsnýta
/eu:/ ó og /ø:/ ø tann stytta variantin [æ];
/ei:/ ey og /e:/ e felagsnýta tann stytta vari-
antin [e], og /oa:/ á og /o:/ o felagsnýta tann
stytta vamiantin [o]. Síggj Snædal (1986:
159, 160). Dømi eru eisini um ein styttan
variant av tí nýggja foneminum /au:/ í orða-
dømunum: [jau:noj] javnur og [jaund]
javnt.
Viðmerking 1.
Taka vit tey innlæntu fonemini /a:/ og /y:/ við
inn í myndina, so má tað fyrra felagsnýta
tann stytta variantin hjá /ea:/ atæ, og tað
seinna tann stytta variantin hjá /uu:/ ú, sum
ljóðini eru lík við. Ein onnur diskutión er, um
regla 1 er so virkin í nútíðarføroyskum. Sbr.
framburðin (møibku. juiblai, ju:bla] møblar,
rublar, jubla. Orðini hava eitt / -ljóð eins og
t.d. epli, so kanska er tað tað, sum valdar
longdini. Tað ber antin til at siga,at regla (1):
i) ikki er so virkin í nútíðarmálinum, ella: ii)