Fróðskaparrit - 01.01.1996, Side 28

32
SKALDSLIG SØGA ELLA SØGULIG SKALDSØGA
í 150 ár og Lív og lutir eftir Janus Mohr
(1987 og 1974).
I skaldsøguni eru niðursetufólkini seks
hjún, sum øll koma norðaneftir á Streym-
oynni. Veruligu niðursetufólkini á Hvíta-
nesi vóru seks hjún, fimm úr Kollafirði og
eini úr Lamba.17
í summum førum samsvara søgan um
veruligu niðursetufólkini og skaldsøgan.
Ein av veruligu niðursetumonnunum æt
Dánjal. Einaferð hann hevði velt og sáað,
kom bóndin á Sundi og skar eitt torveygað
í veltuna, tí at hann hevði havt torvrættindi
á Hvítanesi. Málið var avgjørt í rættinum,
og Hvítanesmenn vunnu sakina.18 Skald-
søgan hevur drúgva lýsing av máli, sum
snýr seg um tað sama og maðurin eitur
eisini Dánjal (bls. 68-79). í skaldsøguni
stendst stríðið av, at Pløyen hevði gloymt
torvskurðarrættindini, tá ið hann skrivaði
sáttmálan við niðursetumenninar.
Ein annar av niðursetumonnunum á
Hvítanesi smíðaði sær eina byrsu19 eins og
Óli smiður í skaldsøguni (bls. 133). Upp-
aftur ein av niðursetumonnunum á Hvíta-
nesi skal hava verið serliga raskur at velta20
eins og Bartal. Páll í skaldsøguni tykist sett-
ur saman burtur úr fleiri. Um ein hvítanes-
mann sigst, at hann »plagdi ofta at vera úti
í Havn« og eins og aðrir Hvítanesmenn
gekk hann inn á Vertshúsið til Dia,21 og ein
annar dugdi at yrkja og var góður kvøðari22
júst sum Páll í skaldsøguni.
Skaldsøgupersónamir hava á henda hátt
fingið støk eyðkenni frá teimum veruligu
niðursetumonnunum. Mest beinleiðis tyk-
ist Dánjal vera avmyndaður eftir veruleik-
anum, bæði fornavnið og torvskurðarmálið
benda á tað. Óluva tosar einaferð við Páll
um »kirkjuna«, sum hann vitjar í Havn (bls.
118-19) - tað kann vera Vertshúsið, hon
sipar til. Húsabyggingin líkist eisini bara í
onkrum pørtum. I skaldsøguni byggja
Bartal og Dánjal, Óli og Hálvdan enda í
enda, men Jákup og Páll byggja hvør fyri
seg - har era tvær lonir og tvey hús. A
Hvítanesi vóru tey seks húsini undir tveim-
um lonum, trý og trý hús saman. Konurnar
eru púra íspunnar, tí eingi stórvegis spor eru
eftir tær í søguni um Hvítanes. Somuleiðis
eru tað lívliga prátið og hugaheimurin í
skaldsøguni íspunnin og afturljóð av hugs-
anum í okkara tíð.
Munur á monnum
Beinanvegin menninir koma á Nesi at arb-
eiða hómast ein skipan millum teir, og hon
gerst greiðari, sum tíðin líður.
Dánjal er talsmaður fyri niðursetumenn-
inar. Tá ið teir eru inni hjá Pløyen í Havn,
fer samrøðan eina mest fram millum teir
báðar (bls. 27,30). Prestur hevur bønarhald
inni hjá Dánjali og Onnu (bls. 88ff, 228 og
236). Dánjal er sangari í bygdini saman við
Hálvdani (bls. 94).
Bartal er hann, sum leggur inn undir seg.
Tá hann hevur velt alt hjá sær, vil hann
sleppa at seta eina kúgv við afturat (bls.
135). Tí fer hann til Siggu, konu Páll. Tey
hava fullan køst, og har er lítið og einki
velt. Bartal sleppur at tøma køstin og sláa
bøin, Sigga skal hoyggja og fáa mjólkina
undan kúnni. Harafturat droymir Bartal um
at sleppa at velta bøin hjá Pálli, tí
Mær dámar so væl at velta upp úr nýggjum.
Og okkurt skal vera at takast við um vetrar-
nar. (Bls. 135.)