Fróðskaparrit - 01.01.1996, Side 7

V ÁG AMÁLFØRI
11
Vokalisering av -v. /v/ verður í føroyskum
ofta til seinna part av einum tvfljóði eftir
reglini:
(2) /v/ > /u/ /V__C
C => /n, r, 1, s/ Wemer (1970:605). Heim-
ildir mínar hava dømi um slíka vokalisering
í -avn, -avl, -ovl. T.e. bara framman fyri /1/
og /n/, og bara aftan fyri nevndu sjálvljóð.
Dømi: [gaudt] (avl < -aml) gamli. Sbr. eis-
ini FAI 1891:445,28 [gauilan] gamlan',
[nau:n] navn, [goudcD] ( ovl < -oml )
gomlu. Stytt stendur ljóðið í javnt [jaund].
Urslitið er tvey nýggj fonem /au:/ og /ou:/.
Hetta seinna hevur sama ljóðkvalitet sum
/ou:/ í [fou:wa] fáa o.ø orðum við hesi dif-
tongering (Síggj 3.2.). Ljóðini kunnu
flokkast saman við tvfljóðum við høgum,
bakmæltum endaljóði.
Munur er millum framburðin av: [nau:n]
navn, [neun] nevn (boðsh. av nevna ),
[nøun]4nøvn\ vit hava ikki eitt [eu:] í nevn,
men [neun]. Sjálvljóðið [e] er trengri enn
vanligt [e]. Sama er við [0] í [nøun]. Borið
saman við [neu:n] nón og [nau:n], so verður
myndin henda:
Mynd 4.
[nau:n] navn
[neu:n] nón
[neun] nevn
[nøun] nøvn
Her verður neyðugt at tulka [e] og [0] sum
allofon av /e/ og /æ/ /_[un]. T.e. framm-
an fyri tveimum konsonantum.
Hiatusinnskot aftaná /e:, o:, ø:, ea:, oa:/
Undir tvfljóðunum lýstum í 2.4.1. og 2.4.2.
varð sagt, at tey høvdu ávíkavist [j] innskot
og [w] innskot framman fyri teimum herð-
ingaveiku sjálvljóðunum [t, <a. a] i, u, a í
aftanfyristandandi herðingarveika stavilsi.
Stavilsisbygnaðurin er t.d.: [jei:$joj reyð-
ur, buu:$wo]5 búðu. Hesi innskotini vórðu
mett sum virkin í VM, og er tað kvaliteturin
hjá teimum framman fyri standandi ljóð-
um, ið avger hiatusinnskotið. Aftan fyri
einljóðini og tvfljóðini /e:, o:, ø:, ea:, oa:/ e,
o, ø, a/æ, á v a r tað kvaliteturin hjá end-
ingasjálvljóðunum, ið avgjørdi hiatussinn-
skotið. Reglan er ikki virkin í VM, sbr. eitt
nú fleirt. [sø:vu] søgur, ikki * [sø:ju].
Framman fyri [i] í eftirfylgjandi herðinga-
veika stavilsi var hiatusinnskotið [j].
Framman fyri [o] í eftirfylgjandi herðinga-
veika stavilsi var hiatusinnskotið [v]. Ljóð-
ini hoyra við til stovnin hjá orðunum, sum
sæst í t.d. lýsingaorðabendingini av t.d.
gráur el. høgur og navnorðabendingini
dagur v.m.
Frammanfyri [a] í eftirfylgjandi herð-
ingaveika stavilsi hendireinki innskot aftan
fyri /e:/ og /o:/, t.d.: [gle:a| gleða, [jo:a]
roða. Ljóðini kunnu tó verða so mikið
trong, at framburðurin er [gli:ja, ju:wa].
Diftongeringar við hiatusinnskotum
Eitt sereyðkenni hjá VM eru diftongering-
amar við hiatusinnskotum í orðum sum
hagan, fáa, kvøða. Tær báðar fyrru verða
nevndar í Færøsk Anthologi (1891), hin
triðja ikki. (Sum bygdamálseyðkenni er
tvfljóðaður framburður eisini í Vestmanna,
Kvívík, Kollafirði og sporadiskt í Norður-