Fróðskaparrit - 01.01.1996, Síða 65

GRINDAPRISUR OG SKINNATAL 1584-1638
69
talan um prísmeting, tað kongsparturin átti
at verða seldur fyri. I sambandi við grind er
tað søluprísurin á kongspartinum, sum
verður uppgivin í hvalaroknskapunum.
I hvalaroknskapunum finst einki tekin til
eina serliga grindameting, eitt skinnatal,
sum ikki samstundis er dagsprísurin. Tað
sæst heldur einki til, at øll grindin er mett
undan skiftinum. Samlaða talið í grindini er
so at siga altíð nevnt, men ikki i einum ein-
asta føri er eitt samlað skinnatal fyri alla
grindina at finna. Niðurstøðan má tí í fyrstu
atløgu vera, at eingi prógv eru fyri, at grind
undan skiftinum hevur verið mett í skinna-
tal í hesum tíðarskeiði. Hóast mær lítið
dámar at nýta negativa próvførslu, meti eg
tó, at tilfarið, her er nýtt, er somikið stórt og
eintýðugt, at grundarlag er fyri teirri víðari
niðurstøðuni, at í tíðarskeiðinum 1584-
1638 varð eingin almenn meting gjørd und-
an skiftinum.
Hevði meting av allari grindini í eitt ser-
ligt skinnatal í grind verið til hetta tíðar-
skeiðið, hevði tað ætlandi onkunstaðni ver-
ið nevnt í hvalaroknskapunum, tí skinnatal-
ið hevði tá roknskaparliga havt størri áhuga
enn samlaða hvalatalið.
Serliga skinnatalið í grind, ólíkt prísin-
um, tykist tí vera eitt yngri fyribrygdi, sum
stavar frá, at menn seinri eru famir at meta
alla grindina sum grundarlag undir skiftin-
um. Hetta samsvarar við tað, sum Lucas
Debes seinri greiðir frá. Lucas Debes ger
nógv burtur úr grind og øðrum hvali
(1673:155-172). Um grindaskiftið sigur
hann (bls. 159): »Naar all Hvalen saaledis
er opført paa det tørre oc er talt: aftagis
først Tienden; demæst Findings-Hval for
den som først saae den; Resten delis udi to
Parter / den ene Part til Folket / den anden
til den som eyer Landet / enten det er Kon-
gen / Adel eller Odels-Mand«. Lucas Deb-
es sigur, at grindin verður tald, men einki
orð verður sagt um meting av allari grind-
ini, og tað mundi ein væntað, um nøkur
meting hevði verið gjørd tá.
Hvussu grindaskiftið í praksis er farið
fram, tá eingin meting er gjørd, ber illa til at
siga. Vit kunnu tó hugsa okkum, at roynt
hevur verið at skifta grindina so rættvíst
sum gjørligt, t.d. sum tá menn býta fiskin,
teir hava fingið ein dag á floti, stóran hval
móti stórum hvali og minni hval móti minni
hvali. Um teir beinleiðis hava mátað ein-
staku hvalirnar undir skiftinum, vita vit
ikki, men at hvalur varð mátaður, fáa vit at
vita undir sakarmálinum móti Olavi Larv-
assyni. Hvalirnir, hann skutlaði, verða
sagdir at vera 1 lítil, annar 4 alin og tann
triðji 6 alin.
Hvør, ið hevur staðið fyri skiftinum hetta
tíðarskeiðið, vita vit heldur ikki. Nú er tað
sýslumaðurin, og hann hevur eisini í hesum
tíðarskeiði kongsins vegna havt nógv við
grindina at gera. Uppgáva hansara hevur
verið at ansa eftir, at kongur fekk tað, hann
átti av grindini. Hann hevurtikið ímóti inn-
tøkum kongs av hvali, sum hann síðan hev-
ur sent fútanum, og sambært grannskoðara-
viðmerkingum á breddunum í hvalarokn-
skapunum hevur hann árliga latið fútanum
»bevis« yvir hesa inntøku kongs, sum hev-
ur verið hjálagt fútaroknskapinum sum
skjal, onkuntíð sagt at vera »forseglet«.
Eingi av hesum sýslumansskjølum tykjast
vera varðveitt.
í 1709 finna vit metingina umrødda fyri
fyrstu ferð. Kommissionsbetænkningen