Fróðskaparrit - 01.01.1996, Side 20

24
SKALDSLIG SØGA ELLA SØGULIG SKALDSØGA
(1988), sum fer fram í seinnu helvt av 18.
øld væl áðrenn kvørkveggja varð vorðin
býarfuglur.1 Sannlíkindini valdast kenslur
lesarans. Tað eru verri enn so allir lesarar,
sum gáa um slík brek, og tá gera tey einki.
Lesarin má halda, at skaldsligi heimurin
»er rættur«, passar til heimin, sum skald-
søgan hermir eftir. Søguligi heimurin má
við øðrum orðum hóska til søguliga kunn-
leika lesarans um fortíðina. Eru tað søgulig
viðurskifti, sum lesararnir ivaleyst ikki vita
nakað um, má skaldsøgan lýsa tey soleiðis,
at lesarin trýr lýsingini. Søguliga skaldsøg-
an er tískil nær skyld við realistisku skald-
søguna; um hon er væl eydnað, gevur hon
eina trúliga mynd av lívinum, sum tað
»veruliga« var.
Nýtíðar søguliga skaldsøgan birtist, tá ið
fólk fingu ans fyri søgu. Kendi ungarnski
bókmentafrøðingurin Georg Lukács vil
vera við, at tað var umleið fronsku kollvelt-
ingina í 17892 Søgufrøðin sigur frá, at for-
tíðar samfeløg vóru øðrvísi skipað enn
samtíðar samfeløg. Ahugin fyri søgu er for-
vitni eftir at vita, hvussu fortíðin gjørdist
nútíð ,3 og á tann hátt grunda og skipa søgu-
vísindini minni okkara um fortíðina. Tey
gera av, hvat ið er vert at geva gætur.4 Ein
týdningarmikil munur millum søguvísindi
og søguligan skaldskap er, at skaldskapurin
kann leggja afturat, har ið søguligu keldur-
nar tiga ella eru ófullfíggjaðar.
Søguligt medvit í nútímans merking
gjørdist ein partur í mentanini í 18. øld, og
søgan var eftir hetta tøk hjá skaldskapinum.
Romantiska rákið í evropeiskum bókment-
um fekk fram nógvan søguligan skaldskap.
I føroyskum bókmentum er í hesum sam-
bandi vert at nevna, at Sjóvarbøndumir
báðir - Jens Chr. Djurhuus og Jens Hendrik
Djurhuus - tóku nýggj evni upp í kvæða-
yrkingini, Føroya søgu. Nýtolkingin hjá
Jens Hendriki Djurhuus av leiklutunum hjá
Sigmundi og Tróndi í Føringasøgu er har-
afturat eitt lýsandi dømi um áhugan fyri,
hvussu fortíðin gerst nútíð. Yrkjaramir
fyrst í tjúgundu øld yrktu um søgulig evni
Jóannes Patursson, Janus Djurhuus, Hans
A. Djurhuus og ikki at gloyma Jørgen-
Frantz Jacobsen.
Fyrsta føroyska skaldsøgan Bábelstornið
eftir Regin í Líð (1909) er ein persónlig og
mentanarlig búningarskaldsøga, sum lýsir
eina persónliga og tjóðskaparliga veking og
tað fall, sum síðani kom. Fyrri parturin í
skaldsøguni, »Ættarbregði«, er søguligur;
hann byrjar umleið 1850, og parturin hevur
til endamáls at vera baksýnið, sum greiðir
hví tað er trúligt, at tað gekk so illa í hond
at enda. Seinni partur skaldsøgunnar kemur
heilt fram í samtíðina. (For)Søgan greiðir
frá arvi, umhvørvi og øðrum fyritreytum
hjá samtíðini í besta samljóði við natural-
istisku skaldsøguna.
Det gode háb (1962) eftir William
Heinesen byggir beinleiðis á søgulig skjøl.
Peder Børresen prestur er skapaður eftir
Lucasi Debes, og gongdin byggir á frá-
greiðing hansara. Men William Heinesen
hevur ikki bara skrivað søguna hjá Lucasi
Debes eftir sínum høvdi. Hann hevur sett
prestin í miðdepilin, givið honum hug og
kenslur, sum sjálvandi ikki kunnu vera tær
somu sum Lucasar. Tí hevur hann fingið
skaldsligt navn. Det gode háb hevur Peter
Madsen lýst sum eina skaldsøgu um tann
intellektuella í okkara tíð.5 Hann hevur inn-
lit og kunnleika, ið gera hann føran fyri at