Fróðskaparrit - 01.01.1996, Side 21

SKALDSLIG SØGA ELLA SØGULIG SKALDSØGA
25
hyggja út um gerandisdagin og eitt nú
síggja brek og lýti í samfelagsskipanini.
Hinvegin er tann intellektuelli ikki altíð væl
lýddur, hvørki av høgum ella lágum. Orætt-
vísið í skaldsøgutíðini líkist tí, sum ráddi á
tíð Lucasar Debes. Tað samfelagið er øðr-
vísi enn samfelagið á døgum Williams
Heinesens, men bæði í skaldsøgutíðini og í
okkara tíð eru órættvísi og sosialu korini
ójøvn og tollyndi lítið, tí ber til at lesa Det
gode háb sum eina mynd av nútíðini.6 Peter
Børresen kann harafturat vera ein mynd av
støðuni hjá høvundinum sjálvum.
Søgufrøði og skaldsøga
Hetta nemur við leiklutin hjá søgufrøðini,
søguligu umstøðunum og tíðini í skaldsøg-
uni. Fleiri bókmentafrøðingar hava umrøtt
spurningin.7
Mong halda søguligu skaldsøguna vera
nútíðar spegil. Søguliga tilfarið lýsir nútíð-
ina og nútímans menniskju. Eftir hesum ber
ikki til at skriva eina veruliga søguliga
skaldsøgu, tí allar søgur snúgva seg um
samtíðina og spretta úr tíðini, tá ið tær eru
skrivaðar. Men tá ið tað er sagt, ber eisini til
at skilja millum søguligar skaldsøgur alt
eftir, hvussu tær nýta søguna.
Summi skilja millum tvey og onnur mill-
um trý søgulig skaldsøgusløg. Summar
skilmarkingar leggja dent á, um søgan bara
er pallmynd ella um hon er veruliga evnið í
skaldsøguni, og sundurskiljingin er sam-
stundis meting. I teimum flestu søguligu
skaldsøgunum er søgufrøðiliga tilfarið ann-
aðhvørt týdningarleyst ella ein tilvildarlig-
ur pallur. Tær veruligu søguligu skaldsøg-
urnar eru tí tær, har søgan er aðalevni.
Bo Eldbrønd-Bek skilur millum tvey
høvuðssløg.8 Annað umfatar tær søguligu
skaldsøgur, har høvundurin hevur ætlað at
siga frá samsvari millum fortíð og nútíð.
Tað eru tær veruliga søguligu skaldsøgur-
nar, har høvundurin medvitað nýtir tað
strukturella sambandið millum fortíð og
nútíð. Undir hesum heiti eru savnaðar tjóð-
søguligar skaldsøgur, søguligar hugsjón-
arskaldsøgur, sosialar og mentasøguligar
skaldsøgur. Dømi um hesar er eitt nú Festen
for Cæcilie (1979) eftir Ebbe Kløvedal
Reich. Søguligu skaldsøgur hansara geva
allar søguni eina ávísa meining. Tær vísa á
samsvar millum hendingar í Evropa, serliga
evropeiskur felagsskapur hevur áhuga og
avleiðingar hansara fyri danskan hugburð
og donsk viðurskifti fyrr og nú.
Tær sálarlýsandi søguligu skaldsøgur-
nar, sum er vanligasta slagið, verða ikki
hildnar at vera góðar skaldsøgur. Vanda-
málið er sálarfrøðin. Sinnalag, sál, psyka
eru ikki óbroytilig, men tvørturímóti sera
bundin av tíð og stað; tí er tað um at vera
ógjørligt at ímynda sær sálarlívið hjá fólk-
ið, sum liva í øðrvísi umstøðum. Hitt slagið
av søguligari skaldsøgu eftir fatan Eld-
brønd-Beks er søguliga skaldsøgan, har
einki ætlað samsvar er millum fortíð og nú-
tíð. Tað eru spenningarskaldsøgur sum Den
røde Pimpernel og hans Bedrifter og aftur-
haldssinnaðar, veruleikaflýggjandi søgu-
ligar skaldsøgur, sum gera fortíðina glæsi-
liga.
Tað kann vera torført at skilja millum
ætlað og óætlað samsvar millum fortíð og
nútíð í verki. Eitt nú í Vívili eftir Marionnu
Debes Dahl er tað ivaleyst ætlað, at høvuðs-
temað óttin fyri tí øðrvísi, ókenda og