Fróðskaparrit - 01.01.1996, Side 22

26
SKALDSLIG SØGA ELLA SØGULIG SKALDSØGA
fremmanda samsvarar við viðurskifti í nú-
tíðini. Hinvegin órógvast sannlíkindini, tí
at lesarin fær ikki skil á nær skaldsøgan fer
fram - um tað mundið, tá ið Føroyar vórðu
kristnaðar, tá ið svarti deyði gjørdi um seg
ella seinni, tá ið sjórænarar herjaðu? Tíðar-
myndin er ógreið, og tað ger tað torført at
bera saman nútíðina við søgutíðina.9
Kjetil Flatin skiftir søguligu skaldsøgur-
nar í tríggjar bólkar.10 Ein er ræðuskaldsøg-
an, har søguligi sannleikin hevur lítlan ella
ongan týdning. Hesar skaldsøgur blómaðu í
18. og 19. øld. Annar bólkur leggur dent á
persónslýsingina - á sálarfrøðiligu lýsing-
ina. I teimum gerst tað søguliga búni hjá
listfrøðini. Triðja og veruliga søguliga
skald søgan er hon, ið otar seg inn í ment-
anarligu, sosialu og sálarfrøðiligu viður-
skiftini í einum ávísum tíðarskeiði. Stendur
persónslýsingin í miðdepli í skaldsøguni,
eigur hon at lýsa persónamar í søguligu
samtíð teirra, heldur Kjetil Flatin.Tískil er
stórur kunnleiki um tíðina og kunnleiki um
teir minstu staklutir alneyðugur.11
Nágreiniligasta frágreiðingin um søgu-
ligu skaldsøguna er tann hjá Harry E.
Shaw.12 Han skilur eisini millum trý sløg av
søguligum skaldsøgum, og tey samsvara
væl við tey hjá Kjetli Flatin.
I tí fyrsta søguliga skaldsøguslagnum hjá
Shaw er søgan pastorala, hirðaskaldskapar-
lig bakgrund. Henda lýsingin samsvarar við
hana hjá Kjetli Flatin, sum sigur at søguligi
sannleikin hevur lítlan ella ongan týdning. í
føroyskum bókmentum eru hetta skald-
søgur sum Rannvá (1971) eftir Dagmar
Joensen-Næs, Adalin (1978) eftir Odu H.
Pedersen og Vívil (1992) eftir Marionnu
Debes Dahl. I hesum skaldsøgunum fær
søgan til vega tann hugmyndafrøðiliga pall-
in, har mál í nútíðini verða sett upp, greidd
og loyst.13
Annað søguliga skaldsøguslagið hjá
Shaw hevur søguna sum dramatiska orku-
keldu, nýtir tað litfagra og dramatiska í søg-
uni at geva skaldsøguni lív. Tað er munur á,
at brúka søguna sum ein pall at seta gongd-
ina uppá og at nýta søguna til at styrkja
ímyndingarevnini í skaldsøguni. Men lívið
lær (1972) eftir Heðin Brú er eitt dømi um
hetta seinna. Tann søgan fer fram í 1790’-
unum og lýsir umstøður og kor soleiðis, at
lesarin kann góðtaka at tey eru 18. aldar kor
(at høvuðspersónurin Duruta er í so røsk er
ikki eitt søguligt mál, men eitt »bók-
mentasálarligt« mál). Høvuðsmálið í søg-
uni er, at Duruta er ognarleys arbeiðskona
og fær barn við einum fremmandum, sjó-
rænara ivaleyst. At fáa bam uttan at um-
støðurnar eru í lagi hevur verið eitt vanda-
mál í langa tíð. Tað var stórt umrøðuevni í
1960 og 70’árunum, men fær serligt ljós á
seg, tá ið tað er flutt aftur í 1790’árini, tá ið
skaldsøgan vil vera við at giftingarbann og
bátsband skipaðu samlívið millum menn og
konur.
Triðja slagið hjá Shaw er søguliga skald-
søgan, har søgan sjálv er evnið - tann veru-
liga søguliga skaldsøgan eftir Kjetil Flatin.
Søguligar skaldsøgur, sum hava søguna
sjálva sum høvuðsevni royna at ímynda,
skilja og meta tað, tær lýsa. Viðhvørt gera
tær upp við tað lýsta, viðhvørt lata tær sær
lynda. Slíkar søguligar skaldsøgur geva
søguni skap og meining. Tað ber til at seta
brøv, dagbókabrot og onnur skjøl inn í
skaldsøguna, men flestøllum høvundum
dámar betur at hendingargongdin og søgu-