Morgunblaðið - 07.04.1988, Blaðsíða 16

Morgunblaðið - 07.04.1988, Blaðsíða 16
16 MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 7. APRIL 1988 r\ Söngpstahátíð PÓLÝFÓNKÓRSINS UNDIRBÚNINGUR að Sönglistahátíð Pólýfónkófsins, sem haldin verður í i samtals um 220 manns undir stjórn Ingólfs Guðbrandssonar. Háskólabíói á laugardaginn kemur, stendur nú sem hæst, og hófust æfingar í afmælisriti, sem kórinn gaf út í vetur, birtust greinar um meriningarmál með Sinfóníuhljómsveit Islands stækkaðri í gær. Efnisskráin spannar 400 ár og ávörp þjóðkunnra manna, sem senda kórnum þakkir sínar, þ.á m. dr. í tónlistarsögunni frá Monteverdi til Carls Orff. Kór, hljómsveit og Sigurbjörn Einarsson, biskup og Jón Ásgeirsson, tónskáld, Með leyfi höfunda einsöngvarar flytja hina fjölbreyttu efnisskrá, | birti Morgunblaðið hér ávörp þeirra. Gestaleikarar Sinfóníuhljómsveitar íslanda frá útlöndum. Að lokinni æfingu í gær, fremri röð, sitjandi frá vinstri: Auður Hafsteinsdóttir, fiðluleikari, Gerður Gunnarsdóttir, fiðluleikarí. Aftari röð: Krístján Matthíasson, fiðluleikarí, Guðmundur Kristmundsson, víóluleikarí, Svava Bernharðsdóttir, vióluleikari, Dóra Björgvins- dóttir, fiðluleikarí, Eva Mjöll Ingólfsdóttir, fiðluleikarí, María Ingólfsdóttir, fiðluleikarí, Valur Pálsson, bassaleikari. Á myndina vantar Helgu Oddrúnu Guðmundsdóttir, víóluleikara og Gunnhildi Höllu Guðmundsdóttur, sellóleikara. 30 ára söngfestival Pólýfónkórinn á að baki þrjátíu ára starf og þó það sé ekki langur tími i sögu þjóðarinnar, er um að ræða svo viðburðaríka starfssögu að vel er við hæfi að hafa þar um nokk- ur orð. Þeir sem nú syngja í kór og telja sjálfsagt að hafa aflað sér þekkingar í nótnalestri og raddbeitingu, ættu til ffóðleiks að athuga þá þróun sem orðið hefur í söngmálum þjóðarinnar sl. 30-40 ár. Ekki er með neinu móti verið að gera lítið úr starfi þeirra ffumkvöðla er um og eftir aldamótin stóðu fyrir stofnun söng- flokka eða þeirri vakningu er fylkti mönnum saman til merkilegra átaka upp úr þjóðhátíðinni 1930, þó stofnun Pólýfónkórsins sé talin marka nokk- ur tímamót í sögu kórsöngs á ís- landi. Til skilnings á stöðu tómenntar í dag er samt rétt að hverfa ívið lengra aftur en nemur 40 árum. Atburðir eins og konungskoman 1874 og þjóðhátíðin 1930 hrifu menn upp úr amstri hversdagsins og þegar allt hafði verið tínt til sem tjalda mætti og einhver prýði gæti verið að, fundu margir sárt til þess, hversu mjög vantaði á um ýmsa þá hluti er þóttu sjálfsagðir erlendis. Við kon- ungskomuna heyrðu íslendingar fyrst í lúðrasveit er varð upphaf lúðrablásturs hér á landi. Nokkru áður, 1840, hafði verið sett upp org- el í dómkirkjuna, en um líkt leyti munu hafa verið til 6 píanó í Reykjavík og eitt í Hafnarfirði. Skólapiltar í Latfnuskólanum verða svo fyrstir til að standa fyrir opin- berum kórtónleikum árið 1854. Það er því um miðja öldina sem saga nútímatónmenntar á íslandi hefst, en fram að þeim tíma og frá þvi á miðöldum hafði tónlistariðkun staðið svo í stað að fræðimenn telja íslensk þjóðlög geyma elstu minjar alþýðusöngs, sem til er í heiminum. A meðan íslendingar kváðu rímur, lögðu stund á tvfsöng og latneskan sléttasöng, lærðu Evrópubúar að semja og syngja fjölrödduð tónverk og leika á hljóðfæri, en við lok 16. aldar var gullöld kórtónlistar að renna sitt skeið og saga óperunnar og konsertsins að hefjast. Það mekt- arfólk er átti pfanóin sjö, um miðja 19. öldina var uppi á sama tfma og Liszt og Chopin og þegar Tónlistar- skólinn í Reykjavík var stofnaður árið 1930, voru liðin rúm þtjú hundr- uð ár frá tilkomu óperunnar, eitt hundrað og áttatíu ár ffá dauða Bachs og upphafi sinfónískrar tón- listar en um líkt leyti var Arnold Schönberg að setja ffam kenningar sínar um tólftória tónsmíðakerfi sitt. Með stofnun Tónlistarskólans í Reykjavík gafst ungu tónlistarfólki í fýrsta sinn tækifæri til að stunda reglulegt tónlistarnám og þó nem- endur ættu fyrstu árin fárra kosta völ varðandi hljóðfæri, óx umfang kennslunnar í takt við vaxandi um- svif manna á sviði tónlistar. Jafn- framt því sem tónlistarmenn seildust til stærri og stærri tónlistarverkefna vaknaði áhugi á uppeldislegu gildi tónlistar. Snemma var farið að kenna „söng", en það var í raun ekki fyrr en Heinz Edelstein setti á laggirnar barnadeild við Tónlistarskólann og sfðar með stofnun Barnamúsíkskól- ans að menn tóku að lfta á tón- menritakennslu barna sem þýðingar- miklago sérfræðilega kennslugrein. Þrátt fyrir merkilega umsköpun tónlistarlffsins, sem þakka má að miklu leyti Tónlistarskólanum í Reykjavík, tókst ekki að koma á reglulegri kennslu í raddbeitingu og söngur oftast iðkaður af fólki sem trúði því sannast að góð rödd væri náðargáfa er lærdómur breytti litlu um, þó það þætti kostur að söngvari væri læs á nótur. Eftir að skólasvein- ar við Latfnuskólann stofnuðu til samsöngs um miðja 19. öldina urðu karlakórar mjög virkir í íslensku tón- listarlífi en blandaðir kórar nutu ekki eins mikilla vinsælda sem trúlega má rekja til þess að kvenraddir eru viðkvæmari en karla og má lítið út áf bera að kvenraddir skeri illa í eyru. Kunnáttuleysi söngfólks í kór- um kom þó ekki í veg fyrir að nokkr- ir söngstjórar næðu ágætum árangri og með mikilli vinnu tókst þeir að uppfæra ýmis stærri tónverk en að öðru leyti 6x kunnátta kórsöngvara ekki ýkja mikið. Frá þvf um aldamót- in hafði efnisskrá kóranna einnig lítð breyst, þegar til heildarinnar er litið, nema hvað nam nokkrum kórlögum islenskra höfunda, aðallega fyrir karlakóra. Jón Ásgeirsson tónskáld Skólar hafa oft gegnt lykilhlut- verki í þróun hugmyndanna og það er ef til vill táknrænt að sú þróun, sem skólasveinarnir við Latínuskól- ann hrundu af stað, skuli þá fyrst um öld síðar taka n£ja stefnu fyrir tilstilli skólakórs í barnaskóla. Hversu ótrúlegt sem það kann að virðast, þá voru það nemendur við Laugarnesskólann, sem byltu rót- grónum hugmyndum manna um söng. Kennari og stjórnandi þessa skólakórs var Ingólfur Guðbrands- son, sem hafði með dugnaði komið upp einstæðum barnakór er svo um síðir varð kjarninn í Pólýfónkórnum. Á þeim tíma, þegar Pólýfónkórinn var að kristallast í mótandi höndum Ingólfs, fengust islenskir kórar með örfáum undantekningum aðeins við flutning á rómantískri tónlist, nefni- lega þýsk-danskri söngtónlist, sem er ofur eðlilegt, því flestir fyrstu tón- listarmenn íslendinga leituðu aðal- lega menntunar í Danmörku og Þýskalandi. Tvær heimsstyrjaldir styrktu vissa menningarlega stöðnun og einangrun íslendinga, svo að það var því ekki fyrr en seinni darraðar- dansinum lauk að tími gafst til að endurmeta allt er laut að mennt og menningu. Breyttur heimur eftirstriðsáranna kallaði á ný gildi og varðandi okkur íslendinga tókst Ingólfi Guðbrands- syni að sameina þessa nýju heimssýn og starf sitt við Pólýfónkórinn með nýjum söngstíl, nútfmatóntúlkun og síðast en ekki síst nýstárlegum við- fangsefnum. Með öðrum orðum, Ing- ólfi tókst að kippa kórmennt þjóðar- innar upp úr ládeyðu ættjarðarsöngs- ins og leggja þar með grunninn að nútímalegum kórsöng er átti sér samsvörun við það besta sem gerðist í evrópskri kórmennt samtíðarinnar. Þegar fjalla á um áhrif Pólýfón- kórsins á íslenska tónmennt er eink- um þrennt sem vert er að gaum- gæfa, þ.e. söngtækni, túlkun og val viðfangsefna. Því verður ekki móti mælt að söngur Pólýfónkórsins var nýjung þeim er hérlendis höfðu lagt áherslu á „heitan" söng og bauð þessi nýja tækni upp á meiri sam- virkni söngfólks og hreinni hljóman en þekkst hafði hér á landi. Margir halda að forsenda góðrar hljóman sé gott söngfólk og má til sanns vegar færa að svo sé, en i kór þarf einnig að samhæfa söngfólkið í einni ákveðinni tónan og þar reynir mjög k tónheyrnarhæfni söngstjór- ans. I þessu verki var kröfuharka söngstjórans svo afgerandi að oft lá við að söngmenn teldu sig ekki þola meir, þó þeir fyndu svo um síðir, að árangurinn byggðist á hinni vægðar- lausu gagnrýni söngstjórans. I túlkun var að nokkru vikið frá mjög rómantískri tilfinningatúlkun en lögð áhersla á leikni og léttleika, er féll vel að gamalli söngtónlist og 'ekki síður nútímatónlist. Þe'-i nýju viðhorf tók nokkurn tíma - yam- hæfa og það tókst vegna kröfunnar ura að söngfólkið hefði til að bera vissa undirstöðukunnáttu í tónfræð- um og nótnalestri. Fyrrum hafði slík kunnátta verið talin æskileg en ekki nauðsynleg, því söngfólkinu var ætl- að að læra sínar raddir á sérstökum raddæfingum, þar sem nær eingöngu var treyst á tónminni söngfólks. í reynd var það svo, að margt af söng- fólkinu í Pólýfónkórnum stundaði tónlistarnám og starfaði á sviði tón- listar eða hafði notið góðrar tónlistar- kennslu í æsku. Mönnum kann að sjást yfir mikil- vægi þessa þáttar, en Pólýfónkórinn 6x upp úr söngstarfi í barnaskóla, þar sem börnunum hafði verið kennt að syngja eftir nótum og söngur þeirra verið samstilltur samkvæmt nýjum hugmyndum í raddbeitingu. Þegar þessi skólakór hafði starfað í nokkur ár, komu til liðs karlsöngvar- ar, fyrst til að hjálpa upp á sakirnar en síðan af einskærum áhuga, er leiddi síðar til formlegrar stofnunar Pólýfónkórsins. Söngtæknin var nýj- ung, túlkunin og tónræn framsetning mjög ólík því sem þekkist að vera best og viðhorfið til þekkingarffæði- legra þátta með allt öðrum og sterk- ari áherslum en áður var talið nauð- synlegt í kórstarfí. Þrítugföld þökk Þegar Pólyfónkórinn kom fyrst fram, mátti öllum, sem unna sönglist vera ljóst, að þar var íslensk söngva- harpa stillt og knúin með nýjum hætti, af miklum listrænum metn- aði, sérstæðu næmi og leikni. Verk- efnaval og túlkunarmáti var nýlunda hérlendis, þjálfun radda og söng- stjórn með fersku og áhrifamiklu yfirbragði. Það var mér minnisstæð reynsla að njóta hinna fyrstu tónleika kórsins. Svipur og framkoma þessa reifabarns gáfu tilefni til mikilla vona. Þær hafa ræst. Það er óhætt að segja nú, þegar barnsskórnir eru löngu slitnir og kórinn hefur örugg- um skrefum sótt fram um árabil, borinn upp af eldmóði, sem engir erfiðleikar hafa náð að slæva. Mér er þökk á því að mega tjá hug minn i garð kórsins í tilefrii af- mælis hans. Trúarleg verk hafa frá öndverðu skipað mikið rúm á starfs- skrá hans. Fyrir milligöngu hans komumst við í kynni við margar gersemar úr kristnum erfðasjóðum ýmissa landa og hann kom þeim til skila með frábærum hætti. Þá hefur kórinn flutt sum hin tignustu og vandasömustu verk meðal kirkju- legra tónsmíða og hefur ekkert skort á í flutningi þeirra nema það, að hér var ekki til nein hæfíleg umgjörð um svo tígulega og heilsteypta tilbeiðslu, engin kirkja, er gæti hýst hana og skilað henni. Nú er Hallgrímskirkja risin og býður upp á nýja úrkosti, ómetanleg tækifæri í þessu efni. Eitt hið eftirminnilegasta frá sam- leið minni með Pólýfónkófnum er
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.