Morgunblaðið - 19.04.1988, Blaðsíða 60

Morgunblaðið - 19.04.1988, Blaðsíða 60
60 MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 19. APRÍL 1988 Um húsnæðismál * t Onnur grein eftirJúlíus Sólnes í fyrri grein um húsnæðismál var fjallað um ýmsar hugmyndir okkar þingmanna Borgaraflokksins í hús- næðismálum og sagt frá tillögum okkar um nýtt húsnæðislánakerfi, sem við höfum lagt fram á Alþingi. í nóvember sl. lögðu þingmenn Borgaraflokksins í efri deild, þeir Júlíus Sólnes og Guðmundur Ágústsson, fram frumvarp til laga um sjálfstæðar húsnæðislánastofn- anir eða húsbanka. Þeim er aðallega ætlað að veita lán til þeirra hús- byggjenda og íbúðarkaupenda, sem standa traustum fótum í kerfinu, þ.e. eiga skuldlitlar íbúðir fyrir. Þessir aðilar þurfa að sjájfsögðu að eiga aðgang að hagstæðum langtímaveðlánum, en geta greitt markaðsvexti. Eins og kom fram í fyrri greininni er óraunhæft að ætlast til þéss, að bankakerfið taki að sér að veita þessum aðilum langtímaveðlán. Það hefur allt öðru hlutverki að gegna í íslenzku efna- hagslífi. Hins vegar gerum við ráð fyrir, að bankakerfið ásamt lífeyris- sjóðunum og hagsmunasamtökum launþega og atvinnurekendans taki höndum saman um að koma á fót sérstökum húsnæðislánastofnunum eða húsbönkum til að leysa þetta verk. Um 60% þeirra, sem sækjast eft- ir lánum vegna íbúðarkaupa eða bygginga á hinum almenna fast- eignamarkaði, eru ýmist að stækka við sig eða minnka við sig eða breyta til vegna búsetuskipta af ýmsum orsökum. Þessi hópur þarf ekki á opinberri aðstoð að halda, en verður að geta leitað til ein- hverrar lánastofnunar, sem er reiðubúin að sinna honum. Hins vegar ætti ríkisvaldið, þ.e. hús- næðisstofnun að einbeita sér að því að hjálpa þeim, sem eru hjálpar þurfi, í stað þess að burðast með allan húsnæðislánamarkaðinn. Húsnæðisstofnun á eingöngu að sinna þeim, sem eru að byggja eða kaupa sína fyrstu íbúð, öryrkjum, öldruðum, lágtekjufólki, námsfólki og öðrum, sem þurfa á aðstoð að halda. Þetta eru um 40% þeirra, sem eru á fasteignamarkaðinum. Væri það ólíkt auðveldara verkefni fyrir húsnæðisstofnun að sinna þessum hópum eingöngu. Úm húsbanka Það form sjálfstæðra húsnæðis- lánastofnanna, sem við leggjum til að verði komið á fói, er byggt á ævagömlum hugmyndum Friðriks mikla Prússakonungs, sem hann setti fram í stjórnartíð sinni til að auðvelda borgarastéttinni að eign- ast eigið húsnæði. Friðrik mikli skildi það vel, að þjóð, sem býr við öryggi í húsnæðismálum, starfar og vinnur betur. Fyrstu húsnæðis- lánastofnanirnar komu til sögunnar í Þýzkalandi um miðbik átjándu aldar. Danir tóku þessar hugmynd- ir til sín og gerðu tilraun til þess að koma upp húsnæðislánastofnun í Danmörku seint á átjándu öld. Það var þó ekki fyrr en um miðbik síðustu aldar, að húsnæðislána- stofnanir, þar sem lántakendur mynda með sér félagsskap til að fara með og ábyrgjast sameiginlega öll útlán stofnunarinnar og erujafn- framt félagar í henni. í seinni tíð hefur þó verið heimilt, að hús- bankar séu reknir í formi hlutafé- lags án þessarar samábyrgðar. Er gert ráð fyrir báðum þessum mögu- leikum í tillögum okkar. Húsbankarnir fjármagna útlán sín með útgáfu sérstakra húsbréfa (obliogationer), sem þeir hafa einkarétt til að gefa út og selja á frjálsum peningamörkuðum. í raun- inni er um að ræða venjulégt skuldabréf eða spariskírteini, sem húsbankinn býður til sölu í sam- keppni á fjármagnsmarkaðnum. Ef húsbréfin eru fullkomlega traust og áreiðanleg í líkingu við verð- tryggð spariskfrteini ríkisins ætti ekki að vera vandkvæði á því að selja þau á hagstæðu verði fyrir stofnunina, þannig að nægt fjár- magn verði til útlána hverju sinni. Þar sem útlán húsbankans byggja algerlega á sölu húsnæðisbréfanna, verður að vera jöfnuður milli útgáfu og sölu húsbréfa og útlána. Fyrir hvert nýtt útlán þarf að gefa út og selja húsbréf. Oftast er þetta gert á þann veg, að röð húsnæðisbréfa er sett á markað með reglulegu millibili (blokemission) og lánsum- sóknir afgreiddar í takt við útgáfu bréfanna. Þó er jafnalgengt hjá dönsku húsbönkunum, að húsbréfin séu seid frá degi til dags og lánsum- sóknir afgreiddar á sama hátt. Bið- raðir eftir húsnæðislánum er óþekkt t fyrirbrigði í Danmörku. Lánsum- sókn er oft afgreidd og lánið veitt inann viku frá þvi að hún barst. Dönsku húsbréfin njóta mikils trausts meðal almennings. Algengt er að gefa börnum húsbréf í skírnar- og fermingargjafir. Það eru þó fyrst og fremst bankar og tryggingarfélög, sem geyma lausafé sitt í húsbréfum. Húsbréfín eru auglýst til sölu í öllum bönkum og peningastofnunum. Gengi þeirra, þ.e. söluverð og raunvextir, er skráð á viðskiptasíðum dagblað- anna á hverjum degi. Ef óheppileg þróun söluverðs húsbréfa er fyrir- sjáanleg kemur danski seðlabank- inn yfírleitt til aðstoðar og kaupir húsbréf í miklu magni. I seinni tíð hefur bankakerfið í Evrópu í æ ríkara mæli farið inn á bein tölvuviðskipti. Þetta hefur gert nauðsynlegt að skilgreina og heim- ila svokölluð rafeindabréf (elektron- iske obligationer). Rafeindahúsbréf eru aðeins til í tölvukerfi verðbréfa- miðstöðvarinnar, stórbankanna, tryggingarfélaga og verðbréfasala svo dæmi séu nefnd. Þau ganga kaupum og sölum á venjulegan hátt, en eru aldrei skráð á pappír. Hlutlaus verðbréfámiðstöð fylgist með öllum slíkum tilfærslum og skráir þær. Þannig er hægt að selja eða kaupa mikið magn af húsbréf- um á svipstundu. Þegar falast er eftir húsnæði sér fasteignasalinn venjulegast um lánsumsóknina fyrir kaupandann. Flestar fasteignasölur hafa samn- inga um beina tengingu við tölvu- kerfi húsnæðislánastofnananna. Þegar lánið er tilbúið, að viku eða hálfum mánuði liðnum, skrifar lán- takandinn undir veðskuldabréf fyrir öllu láninu handa stofnuninni. Stofnunin útvegar sjálf fjármagn til lánveitingarinnar með sölu hús- bréfa, sem í sjálfu sér kemur lántak- andanum ekkert við. Áður var þó algengara, að lántakandinn yrði sjálfur að selja húsbréfín, sem stofnunin afhenti honum við mót- tökú veðskuldabréfsins. Þannig er stofnunin óháð utanaðkomandi fjár- magni, sem þyrfti að leggja til hennar á beinan hátt. Július Sólnes „ Á meðan íslenzka hús- næðislánakerfið er komið í þrot og óaf - greiddar lánsumsóknir hrannast upp, gengur húsnæðislánakerfið ná- grannaþjóðanna snurðulaust. Það sem meira er, að þar er komin afgangsgeta. Kerfið hefur umfram- fjármagn, sem þarf að koma einhvers staðar fyrir." Lánskjör í tillögum Borgaraflokksins er gert ráð fyrir, að tilraun verði gerð til þess að brjótast út úr myrkviðum lánskjaravísitölunnar. Lánskjara- vísitalan hefur haft óbæriiegar af- leiðingar fyrir allt efnahagslíf landsmanna. Hún hefur komið fleiri manns á vonarvöl og lagt mörg atvinnufyrirtæki í rúst. Misgengis- hópurinn, sem varð að þola stór- hækkun lánskjaravísitölu umfram kaupgjaldsvísitölu á árunum 1983-'84 hefur enn ekki fengið leið- réttingu sinna mála hvað hús- næðislánin áhrærir. Lánskjaravísi- talan virkar með þeim hætti, að óeðlilegir þættir svo sem hækkun matvöru virka á hana. Ef kaffi hækkar í Brazilíu hækka skuldir íbúðareigenda. Ef framfærslusvísi- talan hækkar um 2 stig hækka skuldir landsmanna við húsnæðis- lánakerfíð um einn milljarð króna. A þeim átta árum, sem eru liðin síðan lánskjaravísitalan var tekin í notkun, hefur hún rúmlega nítján- faldazt. Byggingarvísitalan hefur rúmlega sautjánfaldazt. Á sama tíma hefur verðgildi Bandaríkjadoll- ars ellefufaldazt og dönsku krón- unnar tífaldazt. Maður, sem hefur fengið að taka danskt húsnæðislán í júní 1979, skuldaði nú miklu minna en sá, sem hefði tekið jafn- hátt íslenzt húsnæðislán með sömu afborgunarskilmálum. I töflu 1 er sýnd þróun láns- kjaravísitölu, byggingarvísitölu, kaupgjaldsvísitölu og launavísitölu tímabilið 1979 til marz 1988, en lánskjaravísitalan var fyrst skráð í júní 1979. Tölurnar eru júnítölur hvers árs. Sjá töflu á næstu síðú. Kaupgjaldsvísitalan sýnir mjög vel hverrtig launafólki hefur reitt af í verðbólgubálinu, þar sem láns- kjörin eru stillt eftir verðbólgunni, en launin ekki. Enda urðu menn* sammála um að taka hana úr sam* bandi í ágúst 1986. Þróun launavísi- tölunnar, en mjög er umdeild hvort hún sýnir rétta mynd af afkomu launafólks, er ekki mikið hagstæð- ara. Hún sýnir, að launafólk getur vart búizt við því að verða ofan á í baráttunni við lánskjaravísitöluna. Ekkert bendir til þess, að kaupgjald á íslandi muni nokkru sinni geta haldið í við lánskjaravísitöluha. Það gekk ekki í mesta góðæri, sem landsmenn hafa búið við. Varla gengur það betur þegar aftur harðnar í ári. Ef nauðsynlegt reyn- ist að verðtryggja húsnæðislán virð- ist skynsamlegra að binda þau við byggingarvísitöluna, sem sam- kvæmt töflu 1 sýnir betri aðlögun að launavísitölu. I tillögum Borgaraflokksins er því einungis gert ráð fyrir, að heim- ilt sé að verðtryggja lán, en jafn- framt bent á aðra valkosti. Ná- grannaþjóðirnar hafa ekki nema að litlu leyti farið inn á þá braut að verðtryggja lán. Eru þau þá tengd við byggingarvísitölu eða kaup- gjaldsvísitölu. Yfírleitt er fólk ráðið frá því að taka slík lán og fremur hvatt til að taka venjulega skulda- bréfalán með afföllum. Vísitölu- bundin lán eru talin koma helzt til greina, þar sem hægt er að tengja rekstur fasteignar við sömu vísitölu. Þannig má hugsa sér að nota visi- tölubundin lán til byggingar leigu- íbúðar, þar sem húsaleigan fylgir sömu vísitölu. Opið bréf til fjár- málaráðuneytisins Hreinsið til í eigin húsi eftírHrannar Jónsson kvæma til að draga úr rekstrar- kostnaði fjármálaráðuneytisins. Á síðum dagblaðanna síðustu vikur hefur mátt sjá auglýsingar frá fjármálaráðuneytinu þar sem fólk er beðið um tillögur um hvern- ig megi spara í ríkisrekstrinum. Ég veit ekki hvort þessar auglýs- ingar eiga að sýna fram á aukna ábyrgð hjá ykkur sem ráðstáfa fé skattborgara eða hvort þarna séu á ferðinni merki um stóraukna kímnigáfu ykkar, því varla haldið þið að fólk sé það vitlaust að taka þetta alvarlega — ég og félagar mínir í Flokki mannsins höldum ekki. Byrjið að hreinsa til í eigin húsi Ykkur væri nær áð byrja á því að hreinsa til í eigin húsi áður en þið biðjið um tillögur um hvernig væri best að flikka uppá nágrennið. Með þessu er átt við að fullt af ein- földum aðgerðum er hægt að fram- Hættið að moka peningum í auglýsingar I fyrsta lagi væri heillaráð að hætta að nota sjóði þjóðarinnar í heilsíðuauglýsingar. Það liggur við að fjármálaráðuneytið sé farið að auglýsa meira en Coca Cola, og þá er mikið sagt. Hætt er við að hin ráðuneytin fari að taka þennan ósið upp eftir ykkur. Hinn Alþýðuflokks- ráðherrann, þessi í viðskiptaráðu- neytinu, er þegar byrjaður. Ef önn- ur ráðuneyti fylgja í kjölfarið verða öll blöð uppfuíl af auglýsingum frá ríkinu og held ég að þá fari lítið fyrir sparnaðinum, auk þess sem þetta þýðir að annaðhvort verða öll blöð full af auglýsingum frá ríkinu eða þau stækka um helming. Ekki vitum við heldur til þess að kjósend- ur hafi gefið ykkur umboð til þess að halda uppi einhverri auglýsinga- stofu milli kosninga. Og ef þetta eru ekki nægar ástæður þá má benda á það að ríkis- styrkur til pólitískra málgagna er nógu mikill, þó ekki komi til marg- ar heilsíðuauglýsingar upp á hvern dag. Hættið að nota opinber tæki til einkaerinda . •I öðru lagi myndi fjármálaráðu- neytið sýna gott fordæmi ef sjálfur fjármálaráðherra hætti að nota þyrlu landhelgisgæslunnar í einka- erindum. Burt með bruðlið í þriðja lagi gæti ríkissjóður gef- ið fordæmi með því að draga úr ýmiss konar bruðli, s.s. dýrum utan- landsferðum, óþarfa veisluhöldum og með því að selja nokkrar bifreið- ir, þ.á. m. ráðherrabifreið fjármála- ráðuneytisins. Það er til fullt af ódýrum en nægilega góðum bifreið- um. Hvar er annars bragginn góði? Því ekki bara að kaupa nokkur stykki braggabifreiðar. 10% niðurskurður í öllum ráðuneytum I síðustu Alþingiskosningum lögðum við húmanistar fram ná- kvæma kostnaðaráætlun þar sem „Hættið að fjármagna ríkisreksturinn með útgáfu skuldabréfa því sala á þeim stóreykur ' fjármagnskostnað í landinu og ýtir undir bruðl ríkisins." fjallað var um sparnað í ríkis- rekstri. í henni var m.a. talað um 10% niðurskurð á hverju ráðuneyti fyrir sig. Rekstur ríkisins er eins og rekstur á hverju öðru fyrirtæki og það þætti lélegt fyrirtæki sem gæti ekki skorið niður 10% af kostn- aði. Þetta væri hægt með því að fara eftir okkar tillögu sem er að skera niður yfírbyggingu. Svo fátt eitt sé nefnt: Að fækka utanlands- ferðum opinberra starfsmanna, fá viðunandi fargjöld hjá íslensku ein- okunarflugfélögunum, fara ekki út í óþarfa byggingaframkvæmdir, auka hagkvæmni í rekstri og fjár- mögnun, skera niður óþarfa veislu- höld og hreint og beint banna vínveitingar í opinberum veislum (vínveitingar eru mjög kostnaðar- samar fyrir utan að þær eru ekki mjög gott fordæmi þar sem ríkið á að berjast á móti víndrykkju ein- faldlega af heilbrigðisástæðum og heilbrigðisgeirinn er einn stærsti kostnaðarliðurinn). Er einhver alvara í þessu? Allt þetta er lítill vandi að fram- kvæma ef viljinn er fyrir hendi. En við búumst ekki við því að ykkur sé mikil alvara með þessum auglýs- ingum því tilkostnaður fjármála- ráðuneytisins hefur stóraukist í tíð núverandi ríkisstjórnar þrátt fyrir falleg orð og tal um braggabíla. En ef ykkur skyldi þrátt fyrir allt vera einhver alvara og stóru orðin eru ekki bara hræsni þá höf- um við nokkrar tillögur í viðbót. Leggið niður staðgreiðslukerfí skatta sem hefur stóraukið útgjöld fjármálaráðuneytisins með öllu því apparati og auglýsingum sem eru í kringum það. Afnemið tekjuskatt- inn algjörlega og þar með stóran hluta af þeim kostnaði sem fjár- málaráðuneytið stendur undir. Ríkið hefur miklu meiri tekjur af óbeinum sköttum. Skattleggið bankana, tryggingafélögin og versl- unar- og skrifstofuhúsnæði. Burt með fjárlaghalla Hættið að fjármagna ríkisrekst- urinn með útgáfu skuldabréfa því sala á þeim stóreykur fjármagns- kostna^ í landinu og ýtir undir bruðl ríkisins. I stað þess er miklu skyn- samlegra að leggja fjárlög fram án halla. Það er besta leiðin til að koma í veg fyrir að menn freistist til að eyða um efni fram og og seilast í vasa komandi kynslóða. Kerfisflokkar Eins og áður sagði efumst við um að þið munið framkvæma þess- ar hugmyndir. Ástæðan er sú að þið eruð kerfisflokkar og berið ekki
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.