Morgunblaðið - 19.04.1988, Blaðsíða 23

Morgunblaðið - 19.04.1988, Blaðsíða 23
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 19. APRÍL 1988 23 Rækja orðin næst verðmæt- asti sjávaraf li Islendinga eftir Lárus Jónsson Rækjuafli varð um 37.700 tonn á síðastliðnu ári, skv. bráðabirgða- tölum Fiskifélags íslands og hefur aldrei verið meiri. Verðmæti þessa rækjuafla upp úr sjó er áætlað 2.930 millj. kr. eða 11,9% af verðmæti heildarafla landsmanna. Rækja er því orðin verðmætasta fisktegundin, ef frá er skilinn þorskur, verðmæt- ari en loðna eða karfi svo dæmi séu tekin. (Mynd nr. 1). Til saman- burðar var rækjuaflinn einungis um 10.000 tonn 1980. Veiðar og vinnsla rækju hefur aukist ótrúlega hratt á undanförn- um árum. Árið 1982 var hlutdeild frystrar rækju einungis um 2% af verðmæti sjávarvöruframleiðslunn- ar. Nú er fryst rækja orðin þriðja mesta framleiðslugrein sjávarvöru, næst á eftir botnfiskfrystingu og söltun. Hlutdeild hennar nam ínilli 9 og 11% í framleiðslu sjávarafurða 1986 og 1987 eða 3.600 til 3.800 milh'. króna. (Sjá mynd nr. 2 og nr. Ástæðan fyrir þessari byltingu í veiðum og vinnslu rækju er auðvitað fyrst og fremst sú, að settar voru reglur um veiðikvóta á botnfiskteg- undir og því var sóknin aukin í út- hafsrækjuna, enda höfðu fundist góð rækjumið á djúpslóð á áratugn- um 1970-80. Kaldsjávarrækja 15% af heimsframleiðslunni Grænlendingar hafa aukið mjög veiðar og vinnslu rækju & svipuðum tíma og við íslendingar. Þeir veiddu um 10 þúsund tonn árið 1975 en veiða nú 12 árum síðar a.m.k. sex- falt meira magn. Menn velta því fyrir sér, hvort þetta aukna framboð hafi áhrif á verð þessarar afurðar, sem hefur sveiflast mjög tii að und- anförnu. í því sambandi þarf að hafa í huga, að heimsmarkaðurinn fyrir rækjuafurðir er mjög flókið fyrirbrigði og-er umfangsmesti fisk- markaður í heimi, eða um 20% af allri milliríkjaverslun með fisk. Af þeim tæplega 2,2 millj. tonna af rækju, sem var veidd eða ræktuð í heiminum árið 1987, voru einungis 15% kaldsjávarrækja, eins og veiðist hér við ísland og í Norðurhöfum. Engu að síður er aukið framboð en kaldsjávarrækja, nær a.m.k. af og til aukinni markaðshlutdeild, ef verð hækkar um of á kaldsjávar- rækjunni. Engu að síður virðist framboð og eftirspurn kaldsjávar- rækju vera í sæmilegu jafnvægi á markaðinum um þessar mundir. Mikilvægustu markaðir og verðþróun Mikilvægustu markaðssvæði fyrir útflytjendur rækju í heiminum eru Japan, Bandaríkin og Evrópa. Neysla rækju á þessum markaðs- svæðum kemur fram í töflu nr. 1. Þar er einnig sýnd skipting rækju- neyslu milli kaldsjávarræktaðrar og hlýsjávarrælqu. „Ástæðan fyrir þessari byltíngu í veiðum og vinnslu rækju er auðvit- að fyrst og fremst sú, að settar voru regflur um veiðikvóta á botn- fisktegnndir og þvi var sóknin aukin í úthaf s- rækjuna, enda höfðu fundist g-óð rækjumið á djúpslóð á áratugnum 1970-80." Lárus Jónsson 12 10 + X6 + 4 + 2 + Vepdmati framleiðslu frystrar nkju í % af sjávarvöruframleiaslu í heild. 1980 1981 1982 1983 1964 1985 1966 1967 Ríkjuafli í tonnum frá 1968 til 1987 1968 1969 1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1976 1979 1980 1961 1962 1963 1984 1985 1966 1967 Tafla 1. Rækjuneysla á mikilvægnstu markaðssvæðum heúns kg/á mann/ Kaldsjávar- Ræktuð Hlýsjávar- á ári rækja: rækja rækja Japan 2 8% 12% 80% Bandaríkin 1 10% 20% 70% Evrópa Vz 50% 1% 49% kaldsjávarrækju áhyggjuefni vegna þess að mikilvægustu markaðirnir, sem vilja kaupa íslenska rækju á miklu hærra verði en rækju úr hlýj- um sjó, eru jafnframt helstu mark- aðir Grænlendinga. Norðmanna, Ðana, Færeyinga og Kanadamanna. Nú síðustu tvö árin hefur dregið mjög úr veiðum Norðmanna og Sov- étmanna í Barentshafi og það hefur valdið því, að framboð af þessari gæðarækju hefur minnkað síðastlið- in tvö ár, þrátt fyrir aukið framboð frá okkur íslendingum og Græn- lendingum. Veiðar framangreindra þjóða í heild hafa minnkað úr 219.000 tonnum 1985 í um það bil 160 þúsund tonn 1987, skv. áætlun Matvæla- og landbúnaðarstofnunar SÞ (FAO). A hinn bóginn hafa veið- ar Kanadamanna og Bandaríkja- manna á kaldsjávarrækju aukist á sama tíma um nálægt 30 þúsund tonn, skv. sömu heimild'. Hlýsjávar- rækja, sem er yfirleitt boðin á tvi- svar til þrisvar sinnum lægra verði H Rikja 11.9% 11 íorskur 44.5% ? Ýsa 5.7% n Ufsi 5.4% m Karfi B.2% ? Grálúða 6.1X ¦ Lodna 8.6% i Annaí 9.5% Verðmæti sjávarafla 1987. - Skipting. Rækjuafli nsstvenjmstasta fisktebundin (Byggt á brádabirgdatölum FI.) Á þessari töflu sést, að markaðs- hlutdeild kaldsjávarrækjunnar, sem selst oft á þrisvar sinnum hærra verði en hlýsjávarrækja, er lang- mest í Evrópu. Þar er mesti mark- aðurinn fyrir íslenska rækju, eink- um i Bretlandi og Norður-Evrópu. í Bandaríkjunum hefur dregið úr innflutningi kaldsjávarrækju und- anfarin ár að líkindum vegna auk- inna veiða Bandaríkjamanna sjálfra og vaxandi neyslu ræktaðrar og hlýsjávarrækju. Verð er þar óhag- stæðara en í Evrópu og af þessum sökum hefur lítið verið selt undan- farið af íslenskri rækju á Banda- ríkjamarkaði. Mikil daukning hefur verið á út- flutningi óskelflettrar rækju síðustu ár og hefur sú afurð selst mest til Japans og fengist tiitölulega hag- stætt verð fyrir stærstu flokkana. Rækjuverð hefur sveiflast gtfur- lega undanfarin ár í Evrópu. A ár- inu 1986 hækkaði verð i ísl. krónum frá ársbyrjun og þar til það náði hámarki um 66%, en lækkaði sfðan í stórum dráttum og er nú um 40% lægra en þegar það var hæst á árinu 1986. Verðið virðist nú stöð- ugt en er ívið lægra en meðalverð síðustu þriggja ára. Nýjungar í veiði og meðferð af la um borð í skipum Mikil breyting hefur átt sér stað á sókn í rækju á þessum bylting- artíma. Skipum hefur fjölgað. Árið 1983 stunduðu 83 bátar og skip úthafsrækjuveiðar en í fyrra voru þau orðin 211. Skip, sem stunda rækjuveiðar, hafa sífellt orðið stærri og fullkomnari, þannig að miklu fleiri hafa nú frystitæki um borð. Mörg þessara skipa flokka stærstu rækjuna úr og blokkfrysta um borð til útflutnings beint á markað erlendis, mest á Japans- markað. Þannig var óskelflett rækja, sem flutt var út, um 4.500 tonn á sfðastliðnu ári, en fyrir nokkrum árum var þetta nánast óþekkt fyrirbrigði. Um síðustu áramót var sem kunnugt er tekinn upp kvóti á út- hafsrækjuveiðar. Ákveðið var að takmarka veiðarnar við 36.000 tonna afla (aflinn var 33.800 tonn 1987) en jafnframt að veita stærri skipum (loðnuskipum) meiri hlut- deild f veiðunum en áður. Þetta gæti enn aukið á útflutning óskel- flettrar rækju beint úr fiskiskipun- um. Verðjöfnun og afkoma rækjuvinnslunnar Þegar framangreindar verð- sveiflur eru hafðar í huga, hefur, sem vænta má, Verðjöfhunarsjoður fiskiðnaðarins komið mjög við sögu vegna útflutnings á frystri rækju undanfarin tvö ár. Meginatriði reglna um þann sjóð er að greiða skal í hann, ef sðluverð hækkar umfram meðaltal þriggja til fimm ára f erlendri mynt. Ur honum eru á hinn bóginn greiddar verðbætur, ef verðið lækkar frá slíku viðmiðun- arverði. Rækjuframleiðendur hafa und- anfarin tvö árgreitt gífurlegar fjár- hæðir í Verðjöfnunarsjóð. Á árinu 1986 urðu þessar greiðslur svo há- ar, að á einungis fjórum mánuðum greiddu framleiðendur um 175 millj. króna í sjóðinn. Heildarinn- eign rækjudeildar í Verðjöfnunar- sjóði var um síðustu áramót um 450 millj. kr. Afurðaverðið hefur lækkað stðrlega undanfarin misseri, en inn- lendar kostnaðarhækkanir dunið yfir á sama tfma, án þess að til útgreiðslu hafi komið úr Verðjöfn- unarsjóði. Afkoman er þvf bágborin og lítt skiljanlegt að svo sé búið að nýjum vaxtarsprota í íslenskri útflutningsframleiðslu á tímum fastgengisstefnu. Engan þarf því að undra, þótt lög og reglur um verðjöfnun þessara afurða séu mjög til umræðu meðal framleiðenda um þessar mundir og þeir krefjist þess að þessar reglur verði afnumdar. Mikilvæg atvinnugrein, sem treysta þarf og efla Það gefur augaleið, að hjá ungri atvinnugrein, sem framleiðir út- flutningsvöru fyrir' um 4.000 millj. króna, er mikið verk að vinna til hagsbóta fyrir greinina og þjóðar- búið í heild. Stærstu verkefnin eru vöruvöndun, vöruþróun, bætt gæði og hráefnishýting, auk baráttu fyr- ir eðlilegum rekstrarskilyrðum. Þessi verkefni hvíla auðvitað aðal- lega á sjómönnum, útgerðarmönn- um og framleiðendum sjálfum, en ótvfrætt er, að samtök rækjufram- leiðenda geta haft gífurleg áhrif til hagsbóta fyrir framleiðslugreinina og jafnframt þjóðarheildina, ef sam- staða er næg til þess að leysa sam- eiginleg verkefni með samtaka- mætti. Höfundur er viðskiptafræðingur.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.