Morgunblaðið - 17.10.2000, Blaðsíða 42

Morgunblaðið - 17.10.2000, Blaðsíða 42
42 ÞRIÐJUDAGUR 17. OKTÓBER 2000 MORGUNBLAÐIÐ MENNTUN Gellur í tónlist Heföi þettafrábœra tónlistarfólk valist saman íþessa hljómsveit efþað væri ekkifallegarstelþur, heldurbara hœfi- leikaríkt? Það er eitthvað dular- fullt á seyði í klass- ískri tónlist nú um stundir. Það er allt að fyllast af gellum. Það er að segja sætum stelpum. En þær eru ekki á öllum aldri. Margar eru á táningsaldri. Gott dæmi um þetta er listinn yfir gestaeinleikara með Sinfón- íuhljómsveit Toronto-borgar í Kanada nú í vetur. Af tóif kon- um eru flestar á táningsaldri. Aðeins ein er yfir fimmtugu. Það efast enginn um að þess- ar stelpur hafi gífurlega hæfi- Ieíka og það er gaman að heyra þær spila. Hvað er þá að? Kannski ekkert, en sumir - bæði tónlistarfólk og gagnrýn- endur - eru farnir að hafa áhyggjur af því að til þess að VIUMUKl- leika a frama í tónlist sé Eftir Kristján G. Arngrímsson ekki nóg fyrir konur að hafa tónlistarhæfileika, þær verði líka að líta vel út - og vera ung- ar. Þetta er hægt að útskýra á að minnsta kosti tvennan máta. Annars vegar er hægt að líta svo á, að þetta sé enn eitt dæm- ið um það hvernig dauðahönd markaðsfræðinnar sé að rústa menningunni með því að leggja bókstaflega allt í sölurnar fyrir sem mestan hagnað - það er að segja peningalegan hagnað. Hins vegar má segja að þetta sé einfaldlega til marks um breytta tíma í tvennum skiln- ingi. Meira sé um að ungt fólk sé fært um að vera einleikarar, og einnig sé að renna upp fyrir fólki að það skipti ekki bara máli að hafa eitthvað mergjað fram að færa, það þurfi líka að fá almenning til að veita gersemunum athygli - og þetta sé bara leið til að fá sem flesta til að hlusta á klassíska tónlist, svona eins og þegar tenórarnir þrír fóru að troða upp (Fjöldi fólks „fattaði" óperu þegar það heyrði Pavarotti syngja Nessun dorma). Það er ekki vafi á því að geisladiskar þar sem kynþokka- fullar stelpur spila klassíska tónlist seljast vel. Og auðvitað er mynd af gellunum á um- slaginu. Þetta byrjaði í Bret- landi með Vanessu Mae, sem spilar á fiðlu, og svo má ekki gleyma Miðaldagellunum (The Mediæval Bæbs), hópi af sætum stelpum sem spila miðaldatón- list. Framkvæmdastjóri Vanessu Mae er með nýja hljómsveit á prjónunum, Bondstelpurnar (The Bond Girls), sem hann bjó til sjálfur og valdi meðlimina í. Þær eru fjórir strengjahljóð- færaleikarar á aldrinum 24-26 ára. Og haft var eftir talsmanni Decca-útgáfunnar í The Times nýlega að þær væru „frábært tónlistarfólk sem svo vill til að er mjög fallegt". Á kynningar- myndum minna þær helst á Kryddpíurnar - og er það slæmt? Einhvernveginn óviðeig- andi? En það blasir við að spyrja: Hefði þetta frábæra tónlistar- fólk valist saman í þessa hljóm- sveit ef það væri ekki fallegar stelpur, heldur bara hæfileika- ríkt? Haft er eftir breska tón- listargagnrýnandanum John Allison að tvenns konar viðmið ríki í heimi klassískrar tónlistar þar í landi. „Annars vegar eru markaðstengd gerviviðmið búin til af markaðsfólkinu; og hins vegar er á ferðinni ungt al- vörutónlistarfólk sem kemur fram á forsendum hæfileika sinna. Þessi tvö viðmið eiga ekki endilega vel saman." Þótt fiðluleikarinn Ida Haend- el sé rumlega sjötug segist hún hafa nóg að gera. En hún segist samt óttast að klassísk tónlist sé að fara í hundana, og tekur undir með þeim sem skella skuldinni á markaðsfræðingana. Ungar tónlistarkonur njóti meiri athygli vegna þess að þær séu fallegar. „Þetta er því miður orðin mikil sýndarmennska." En hvað segja sætu gellurnar sjálfar? Fiðluleikarinn Lara St John er rúmlega tvítug og er kannski ekki síður fræg fyrir að vera fáklædd á myndum framan á geisladiskaumbúðum en fyrir að vera góður tónlistarmaður (Sem enginn efast þó um að hún sé). Hún lítur svo á að þetta sé spurning um að vera ekki leiðin- legur. Hún hafi líka átt myndir af sér í ballkjól með fiðlu en ekki viljað hafa þær framan á umbúðunum af því að „mér fannst þær ekkert skemmtileg- ar", sagði hún í viotali við kan- adíska blaðið The Globe and Mail. Þá segist hún ekki hafa neitt við það að athuga þótt sinfón- íuhljómsveitir noti ungar tón- listarkonur á borð við hana sjálfa til þess að auka miðasöl- una. Þetta er allt í lagi „svo lengi sem það fær sem flesta til að koma og hlusta á alvörutón- list". Svona lagað höfði til ungs fólks, og það sé gott. Klassísk tónlist þurfi ekki að snúast öll um gamla kalla í kjólfötum. Ef til vill hefur St John kom- ist nærri kjarna málsins. Það er að segja, þetta er ekki spurning um bara annaðhvort góða tónlist eða úthugsaða markaðssetningu, heldur einfaldlega bæði. Það sem er nýtt er sú hugsun, að það skipti jafnmiklu máli að koma merkum hlutum á fram- færi og að framleiða þá. Kannski má líkja þessu við útgáfu dagblaðs: Það skiptir engu máli hversu heitar frétt- irnar eru eða hversu gáfulegir dálkahöfundarnir eru; ef þeir sem bera blaðið út standa sig ekki vel þá skiptir innihald blaðsins engu því að lesendur fá blaðið ekki. Hversu himnesk sem tónlist er þá er hún bara titringur í loftinu ef engin eyru nema hana. Það má halda þessari skoðun í'ram með því að benda á að núna sé líka mun meira um það en áður var, að ungt fólk hafi mikla tónlistarhæfileika (hverjar sem ástæðurnar kunna að vera) og því eðlilegt að beri meira á ungum einleikurum. En það vekur þó grunsemdir að yfir- gnæfandi meirihluti þessa unga og hæfileikaríka fólks er stelp- ur. Hafa engir ungir menn (jafnvel táningsstrákar) tónlist- arhæfileika? Friðarmennin^UNESCO, menningarmálastofnun SÞ, stendur fyrir mikilli söfnun undirskrifta á Netinu um friðarmenningu. Gunnar Hersveinn kynnti sér friðaryfírlýsinguna en hún knýr fólk til umræðu um hvað það geti lagt af mörkum í leitinni að friði. Leitin að týnda friðinum • Allir eru hvattir til að kynna sér yfirlýsingu um frið á Netinu og íhuga að skrifa nafn sitt undir • UNESCO hefur dreift kennsluefni á Netinu handa börnum sem hvetur til umræðu um frið í heiminum AALÞJÓÐAÁRI friðar- menningar og afnáms ofbeldis hafa yfir 60 milljónir manna ritað nafn sitt á Netinu á yfirlýsinguna Manifesto 2000 um að rækta friðarmenninguna til að geta bor- ið sigurorð af viljanum til stríðs- átaka. UNESCO, menningar- málastofnun Sameinuðu þjóð- anna, stendur fyrir söfnuninni og hefur sett börn í öndvegi í henni. En börn, 18 ára og yngri, líða mest í nútímastríðum, bæði sem skotmörk og einnig sem ungir hermenn. Burkhard Gnaerig, framkvæmdastjóri alþjóðasam- taka Barnaheilla (Save the Children Alliance), sagði m.a. í samtali við Morgunblaðið 29. október '99 að á síðustu tveimur til þremur áratugunum hefðu börn verið aðalskotmörkin í stríðsátökum og að þau og aðrir óbreyttir borgarar væru 90% fórnarlambanna í stríðum en her- menn 10% þeirra. Hann sagði að þar sem fram fara markvissar þjóðernishreinsanir samfara átökum væri börnunum síst hlíft. Friðarverðlaunahafar Nóbels sömdu yfirlýsinguna Gnaerig nefndi dæmi um aðrar ástæður þjáningar barna í heim- inum; barnavændi, alnæmi, heim- ilisofbeldi og fátækt. Það er því ekki að ástæðulausu sem Samein- uðu þjóðirnar hafa ákveðið að helga fyrsta áratug nýrrar aldar, 2001-2010, friðarmenningu og af- námi obeldis gegn börnum (Int- ernational Decade for a Culture of Peace and Non-Violence t for the Children of the World). Ára- tugurinn kemur í kjölfar núver- andi árs friðar. Ein meginhug- myndin er að vekja athygli á eftirfarandi hugsun: „Við berum ábyrgð á friði." UNESCO, menn- Manifesto 2000 Manifesto 2000 er á vegum UN- ESCO, menningarmálastofnunar SÞ. Yfirlýsingin var samin af hópi friðarverðlaunahafa Nóbels og hafa menn eins og Dalai' Lama, Desmond Tutu, Elie Wiesels, Jose Ramos Horta, Shimon Peres og Jody Williams undirritað yfir- lýsinguna. Aðrir þekktir hér eru t.d. Vaclav Havel, Gabriel García Marquez, Poul Nyrup Rasmussen, Jacques Chirac, Nelson Mandela, Tony Blair, Ehud Barak, Kjell Magne Bondevik og Oscar Luigi Scalfaro. Vefsíðan er www.unesco.org/ manifesto2000. Spurt er um „Account number" þegar skrifað er undir og má þá skrifa IND/ ICE/003/RQE. Markmiðið er að safna 100 m undirskriftum fyrir áramðt. I gær höfðu 65 Islending- ar skrifað undir. Börn eru aðaiskotmörkin í striði. Palestínumaðurinn Jamal Aldura verndar hér son sinn Rami fyrir byssukúlum hermanna 30. september í Suður-Gazaborg. Andartaki síðar var drengurinn skotinn til bana. inn með þessu orðum: „Á sama tíma og Sameinuðu þjóðirnar fögnuðu því að 50 ár voru liðin frá því að mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna var sam- þykkt komu nokkrir friðar- verðlaunahafar Nóbels saman og gerðu uppkast að Manifesto 2000 sem er eins konar „skuldbinding mannkynsins fyrir friði". Skjalið inniheldur sex meginþætti sem eru grundvallaratriði fyrir ham- ingju og velfarnaði alls mann- kyns. Þau eru: „að virða allt líf, hafna öllu ofbeldi, deila með öðrum, hlusta til þess að skilja, vernda jörðina og endurvekja samábyrgð". Ætlunin er að safna 100 milljónum undirskrifta frá öllum heimshornum . . . Hægt er að skrifa undir skuldbindinguna á heimasíðu Manifesto. Vefslóðin er: www.unesco.org/manifesto- 2000." Hér á landi hefur Merki yfirlýsingarinnar um frið. ingar-, mennta- og vísindastofnun SÞ, hefur umsjón með þessari friðarviðleitni og hefur m.a. stofn- að til viðamikils verkefnis á Net- inu undir heitinu Manifesto 2000, en frá því sagði Eyrún Ósk Jónas- dóttir nemi í aðsendri grein í Morgunblaðinu 5. ágúst síðastlið- John Stuart Mill um skoðanir Breski heimspekingurinn John Stuart Mill (1806-1873) fjallaði í Frelsinu (HIB, 1978, þýðing: Jón Hnefill Aðalsteinsson og Þor- steinn Gylfason) um eðli skoðana, m.a. um „fastasvefn fastra skoð- ana" sem áður voru, þegar barist var fyrir þeim, brennandi í hug og hjarta einstaklinga. Þótt friður ríki er hættulegt að hætta að hug- leiða hann. Og þótt þjóð búi við takmarkaða reynslu af óTriði, má hún aldrei hætta umræðunni um frið. John Stuart MíU ritaði eftir- farandi skoðun sinni um mann- þekkingu, skoðanir og lærdóma, til áréttingar: „Þeir eru taldir sjálfsagðir hlut- ir, en réttu inntaki þeirra kynnast menn ekki, fyrr en einhver reynsla, oftast þungbær, gerir þá að Iifandi veruleika. Hve algengt er það ekki, að maður, sem þjáist vegna óvæntrar ógæfu eða von- brigða, minnist spakmælis eða málsháttar, sem hann hefur kunn- að alla ævi? Og ef hann hefði fyrr gert sér svo lifandi grein fyrir inn- takinu, hefði það getað forðað honum frá ógæfunni. Til þess eru raunar aðrar ástæður en ekla á umræðum ein. Til eru margvísleg sannindi, sem menn geta. ekki skil- ið til fulls, fyrr en eigin reynsla hefur gert þau að átakanlegum veruleika. En jafnvel þessi sann- indi yrðu betur skilin og dýpri skilningi, ef menn heyrðu að jafn- aði fóik, sem hefði tileinkað sér þau, rökræða þau með og móti. Helmingur allra mistaka mann- kynsins stafar af þeirri hrapallegu tilhneigingu þess að hætta að hug- leiða hluti, sem enginn efast um Iengur." (Frelsið, bls. 91-92).
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.