Morgunblaðið - 17.10.2000, Blaðsíða 46

Morgunblaðið - 17.10.2000, Blaðsíða 46
46 ÞRIÐJUDAGUR 17. OKTOBER 2000 MORGUNBLAÐIÐ UMRÆÐAN Heilbrigðiskerfið og aldraðir UNDANFARIÐ hefur verið töluverð umræða um stöðu aldr- aðra í þjóðfélaginu og sýnist þar sitt hverjum. Einn er sá þáttur sem ekki hefur komið mikið fram en það er þjón- usta heibrigðiskerfins við þennan hóp. Al- mennt má segja að hún sé nokkuð góð enda þótt minnkandi þátt- taka hins opinbera í "Týfjakostnaði hafi kom- ið sér illa. Hvað sjúkra- húsþjónustu varðar er ljóst að bráðaþjónusta er hér með ágætum og sjúklingar með ýmsa alvarlega sjúk- dóma svo sem krabbamein fá góða þjónustu. Einn er þó hópur sjúkl- inga sem eftir situr og er nokkuð stór en það eru þeir sem þurfa á ýmsum valaðgerðum að halda t.d. á stoðkerfi, þar á meðal liðskipti. Fækkun sjúkrarúma Þrengt hefur verið töluvert að rekstri sjúkrahúsa undanfarinn ára- tug. Því hefur verið mætt með ýmsu móti, þjónusta hefur breyst verulega vegna nýrra möguleika sem hafa skapast af tæknilegum framförum og fjöldi sjúkiinga er nú meðhöndl- aður án innlagnar, að verulegu leyti á stofum lækna úti í bæ. Af þessum sökum hefur sjúkrarúmum hér á höfuðborgarsvæðinu fækkað þennan áratug um talsvert á þriðja hundrað og er ekki nema gott eitt um það að segja. Rekstur Landspítala á yfirstand- andi ári hefur verið erfiður. Samein- ingarferlið og það sem því óhjá- kvæmilega fylgir hefur reynt mjög á þanþol starfsfólks og um mitt ár varð ljóst að miðað við óbreytta þjónustu færi reksturinn fram úr fjárlögum. Þegar ríkisstjórn var gerð grein fyrir ástandinu kom svar um að ekki fengjust frekari fjárveit- ingar og spítalinn yrði að draga sam- an þjónustu sína. Ekki eru möguleikar á að fækka innlögnum bráðveikra sjúklinga eða slasaðra. Og ekki stjórnar spítalinn því hve margar konur verða þungað- ar sem síðan krefst ákveðins fjölda fóstureyðinga og fæðinga. Einu inn- lögnunum sem hægt er að stjórna snerta sjúklinga sem eru á biðlistum eftir valaðgerðum ýmiss konar. Niðurskurður á þjónustu Því var það að skömmu eftir mitt ár taldi stjórn spítalans nauðsynlegt að fækka aðgerðum af þessu tagi. Akveðið var að sumarlokanir giltu áfram sem þýðir að 2-3 skurðstofum var lokað OlafurOrn a.m.k. til áramóta ( Á Arnarson sama tíma vígði heil- brigðisráðherra tvær nýjar skurðstofur á Akranesi.) Því hefur dregið mjög úr öllum valað- gerðum sem þarfnast innlagnar á spítalann. Með þessu móti var þess vænst að það spöruðust 80-100 millj- ónir króna. En stjórn spítalans var ósátt með þessa ákvörðun því að í fundargerð hennar frá 25. ágúst sl. segir svo: „Gerð var grein fyrir áhrifum aðhaldsaðgerða m.a. á bið- lista í ýmsum greinum skurðlækn- inga. Þá er álag á lyflækningadeOdir mikið og verulegir erfiðleikar eink- um í Fossvogi. Ljóst er að áhrif þessara sértæku aðgerða eru um- talsverð og á flestan hátt óæskileg og ganga þvert á meginmarkmið stofnunarinnar." (Leturbr. ÓÖA) Ofangreindar aðhaldsaðgerðir gilda til áramóta. Þegar fjárlaga- frumvarpið er skoðað verður ekki séð að orðið hafi verið við neinum óskum stjórnarinnar um auknar fjárveitingar fyrir næsta ár. Farið hafði verið fram á hækkanir á fram- lögum til rekstrar, tækjakaupa og viðhalds að upphæð 2.176 milljónir króna. Niðurstaðan í frumvarpinu er niðurskurður um 140 milljónir króna, þannig að ekki verður séð að ástandið muni breytast mikið eftir áramót að óbreyttu fjárlagafrum- varpi. Biðlistar Þetta þýðir að sjúklingum á bið- lista fjölgar verulega á næstu mán- uðum. En fylgir því sparnaður ? Beinn og óbeinn kostnaður vegna biðlista er ekki alltaf augljós. Verði þeir sjúklingar, sem eru vinnandi, óvinnufærir hefur það að sjálfsögðu Helgartilboð III London 26. oktober kr. 24.900 Við höfum nú fengið viðbótarherbergi á Ambassador hótelinu í Kensington á hreint frábærum kjörum. Þægilegt nýuppgert hótel í hjarta borgarinnar, Htil herbergi, öll með baði, sjónvarpi, síma. Rétt við Gloucester Road neðannarðarstöðina. Morgunverður innifalinn. Beint flug til London fimmtudaga og mánudaga í október og nóvember. 14.900 Verð kr. Flugsæti mánudaga til fimmtudags. Skattar kr. 3.790.-, ckki innifaldir. Verð kr. 19.900 Fiugsæti, fímmtudaga tii mánudags. Verökr. 19.900 Skattar kr. 3.790.-, ekki innifaldir. Verð kr. 24.900 Flug og hótel í 4 nætur, helgarferð 19. okt. og 26.okt. Ferð frá fimmtudegi tii mánudags, Ambassadors hótelið, Kensington, m.v. 2 í herbergi með morgunmat. Skattar kr. 3.790.-, ekki innifaldir. Ferðir til og frá flugvelli, kr. i .600.- j *i . HEIMSFERÐIR Austurstræti 17, 2. hæð, sími 595 1000. www.heimsferdir.is Sjúkrahús Ekki eru möguleikar á, segir Ólafur Örn Arn- arson, að fækka inn- lögnum bráðveikra sjúklinga eða slasaðra. mikinn kostnað í för með sér. Þá eru sjúklingarnir oft illa haldnir af verkjum og þurfa talsvert af lyfjum. Þau lyf kosta mikið og hætta er á ýmsum aukaverkunum. Þeir sem eru með sjúkdóma í stoðkerfi geta lítið hreyft sig því að að vitað er að verkjalyf duga þeim lítið. Þeir stirðna og vöðvar rýrna þannig að þegar loks kemur til aðgerðar verð- ur hún erfiðari og meiri hætta á aukakvillum, sjúklingarnir eru leng- ur að ná sér og þurfa meiri endur- hæfingu. Að öllu samanlögðu er kostnaður við biðlista því mikill og leggst við þann kostnað sem hlýst af sjálfri aðgerðinni, þegar til hennar kemur. Talið er að kostnaður við að- gerð vegna þindarslits sé jafnmikill og lyfjakostnaður sjúklings í 18 mánuði. Eini „sparnaðurinn" sem er hugsanlegur væri vegna þeirra sjúklinga sem kunna að deyja á með- an þeir bíða. Það er því einfaldlega staðreynd að það hagkvæmast að lækna sjúkl- íngana eíns fljótt og hægt er, þ.e. 4-6 vikum eftir að ákvörðun um innlögn liggur fyrir. Efasemdir um árangur Miklar efasemdir eru innan spítal- ans um að sparnaðurinn náist. Allt starfsfólk er komið úr sumarleyfum og hægt væri að fjölga aðgerðum án þess að launakostnaður aukist að ráði. Mikill hluti þess efniskostnaðar sem til fellur er þegar kominn fram þar sem efnið er að miklu leyti til í hillum spítalans. Niðurstaðan er því sú að áðurnefndar aðgerðir hafa í för með sér verulegan kostnað fyrir kerfið í heild. Það er því einfaldlega verið að valda saklausu fólki miklum óþægindum algerlega að óþörfu. Þetta er fólkið sem sem hefur tekið fullan þátt í uppbyggingu okkar vel- ferðarkerfis og hefur öðlast rétt á að fá þá þjónustu sem það þarfnast. En það er engu lfkara en að ríkisstjórn- in telji þjónustuna ölmusu sem ekki sé rétt að veita til þess að hún geti státað af sem mestum afgangi á fjár- lögum. Hvers vegna gerist þetta? Megin- skýringin að mínu mati er úrelt fjár- mögnunarkerfi heilbrigðisþjónust- unnar. Þegar greining á kostnaði við hina ýmsu þætti hennar er ekki tO staðar og hörft á hlutina í heild eru svona ákvarðanir teknar. Menn skilja ekki samhengi hlutanna og vinstri höndin veit ekki hvað sú hægri gerir. Það er ekki svo að stjórnmálamönnum hafi ekki verið bent á leiðinar. I á annan áratug hef- ur heilbrigðisnefnd Sjálfstæðis- flokksins lagt fram tillögur sínar á landsfundum, sem hafa síðan verið samþykktar. Þessar samþykktir ganga í þá átt að gera nákvæmlega sömu breytingar á fjármögnun heil- brigðiskerfisins hér á landi og gerð- ar hafa verið í öllum nágrannalönd- um okkar. Það er að tryggingahugtakið verði endurreist, fjármagnið fylgi sjúklingunum, kostnaður verði greindur í öllum þáttum og skýr mörk gerð á kaup- endum og seljendum þjónustunnar. Höfundur er læknir. Að neyta eða neyta ekki eiturs SÚ heilsubylting sem sett hefur svip á síðustu áratugi 20. aldar virðist nú vera að breikka við- fangsefnasvið sitt. Framanaf mátti greina þessa byltingu í aukinni meðvitund um heilsu og útlit, líkamsræktar- stöðvar tóku að spretta á hverju strái og um- ræða um óæskilega fæðu jókst. Síðustu ár hefur sjóndeildarhring- ur heilsubyltingarinnar verið að víkka enn frek- ar og inn á sjónarsviðið Rakel er komin vitundin um Halldórsdóttir hvernig stýra má heil- brigði og útliti líkamans enn frekar innan frá. Það sem er nýtt á döfinni er umræðan um nákvæmt efnisinnihald matvara. Lífrænt ræktaðaí matvörur eru sífellt að eignast stærri aðdáenda- hóp sem samanstendur af fólki sem gerir sér grein fyrir því að hver ein- asti snefill af næringu sem kemur inn fyrir Kkamans dyr, hefur áhrif á ástand hans. Öll „slæm" efni, skor- dýraeitur, hormón, sýklalyf og svo framvegis, sem notuð eru á einhverju stigi við framleiðslu matvöru, virðast skila sér í einhverri mynd út í endan- legu afurðina og þar með í líkama þess sem hennar neytir. Hin hljóðlátu banamein Þó farið hafi nokkuð lítið fyrir um- ræðu um efnisinnihald ólíkra jurtaolía og áhrifa þeirra á líkamann, er þessi umræða hægt að færast í vöxt. Um- ræðan snýst fyrst og fremst um hert- ar eða unnar jurtaolíur (hydro- genated oils) og skaðsemi þeirra fyrir líkamann og heilbrigða starfsemi hans. Jurtaolíur af þessu tagi hafa verið kallaðar „hin hljóðlátu bana- mein" (the silent killers) og færa sí- fellt fleiri fræðimenn rök fyrir því hversu skaðlegar þær séu fyrir líkam- ann. Herðing breytir efnafræðilegri uppbyggingu olía og hafa rannsóknir sýnt fram á að hertar olíur mynda fit- usýrur sem líkaminn getur ekki nýtt á nokkurn hátt og eru í raun hreint eit- ur fyrir hann. Þetta eitur safnast fyrir í líkamanum og hindrar hann í að starfa rétt, sem til lengri tíma veldur sjúkdómum og kvillum. Rannsóknir hafa óyggjandi sýnt fram skaðsemi hertra jurtaolía og tengingu milli neyslu þeirra og ýmissa sjúkdóma. Meðal fylgikvilla sem taldir eru tengj- ast neyslu slíkra olía eru hjartasjúk- dómar, krabbamein, sykursýki, óhrein og bólótt húð og fleiri sjúk- dómar og kvillar sem enginn óskar eftir. Engin olía, eða hvað? Lausnin er ekki sú að hætta að borða fitu og olíur því líkaminn getur ekki starfað án olía, kúnstin er að borða réttar olíur í réttu hlut- falli. Dr. Joanna Bud- wig, þýskur lífefnafræð- ingur, var fyrst til að benda á mikilvægi nauðsynlegra fitasýra (EFA-EssentialFatty Acids). Nauðsynlegar fitusýrur eru þær fitu- sýrur sem líkaminn þarf til síns dag- lega starfa, líkaminn nýtir þessar fitu- sýrur m.a. til að viðhalda ónæm- iskerfinu, hormónakerfinu og hinum mikilvægu hreinsikerfum sínum (m.a. Jurtaolíur Rannsóknir, segir Rakel Hallddrsdóttir, hafa óyggjandi sýnt fram á skaðsemi ___hertra jurtaolía. lifur og nýrum). Jurtaolíur eru taldar misgóðar og hefur t.a.m. verið bent á að Canola-olía, í hvaða formi sem er, sé hreint eitur fyrir líkamann. Ólífu- olía hefur verið talin góð til neyslu og er ráðlagt að nota kald-pressaða jóm- frúarolíu (extra virgin, first cold press) og hita hana sem allra minnst. Allar jurtaolíur, hertar sem óhertar, eru taldar verða skaðlegar líkaman- um séu þær hitaðar og þeim mun skaðlegri því lengur sem þær eru hit- aðar. Sumir segja jafnvel að dýrafita (óhert) sé skárri til steikingar þar sem hún sé stöðugri og þoli betur hit- un. Rannsóknir hafa sýnt að líkaminn þarf þrenns konar fitusýrur til að við- halda heilbrigði, omega-3, omega-6 og omega-9. Þessar fitusýrur fáum við úr hinum ýmsu jurtaolíum og fiskiolíum. Hertar jurtaolíur leynast í fjöl- mörgum matvælum en það er í raun ekki svo erfitt að forðast þær. Galdur- inn er að lesa innihaldslýsingar á mat- vörum og forðast þær matvörur sem innihalda hertar (hydrogenated) ol- íur. I tilfellum þar sem framleiðendur tilgreina ekki hvers konar jurtaolíu varan inniheldur er líkast til öruggast að gera ráð fyrir að olían sé hert, þar sem slík olía er mun ódýrari en óunn- ar olíur og auk þess hefur hún lengri gildistíma. Sumir matvælaframleið- endur sem nýta hertar jurtaoh'ur hafa tekið upp á því að kalla þessar olíur nýju nafni, „mono-diglycerides", til að villa um fyrir almenningi. Slíkt auð- veldar neytendum ekki fyrir, en það er augljóst að margir matvælafram- leiðendur hafa mikilla hagsmuna að gæta í þessu samhengi og ekki ein- ungis þeir heldur einnig lyfja- og snyrtivöruframleiðendur. Börnin og næringin Því miður innihalda margar þær matartegundir sem framleiddar eru með unga neytendur í huga stórt hlut- fall hertra jurtaolía og annarra slæmra aukaefna (svo sem rotvarnar- efna). Þetta á sérstaklega við um margar tegundir morgunkorns, kex o.fl. matvörur sem börn eru hrifin af. Nú þegar umræðan um aukna offitu og leti barna er sífellt að aukast er vert að foreldrar hafi í huga hvers kyns fæðu við erum að gefa börnun- um okkar og hvaða áhrif þessi fæða hefur á líkama þeirra. Varðandi ungl- inga og bólur þá myndi ég, sem for- eldri, mun fremur kjósa að hjálpa unglingi með bóluvandamál að borða rétt og forðast hertar olíur og önnur aukaefni í mat, fremur en að ungling- urinn bæri á sig húðkrem sem inni- halda sterk efni eða tæki jafnvel sterkar töflur sem eiga að vinna á óhreinni húð. (Ég bendi unglingum í þessari aðstöðu, foreldrum þeirra og í raun hverum sem vill byggja upp heil- brigði sitt og útlit, að kynna sér eftir- farandi kerfi: http://acnemiracle.ant- hUl.com/aenemh-acleanthillcom/de- fault.htm). Þitt er valið Eftir að hafa kynnt mér þessi mál ítarlega (jafnt hugmyndafræðilega sem í framkvæmd) er ég á þeirri skoðun að áhrifarík uppbygging, við- gerð og hreinsun líkamans getur átt sér stað innan frá, með réttri næringu og réttum lífsstil. Það eru því lækna- vísindunum, næringarfræðinni og okkur öllum mikil gleðitíðindi að heilsubyltingin er að færa okkur inn á þetta merkilega svið meðvitaðri og upplýstari lífsstíls. Það verður for- vitnilegt að fylgjast með frekari rann- sóknum á sviði fyrirbyggjandi nær- ingar- og læknisfræði. Höfundur stundar mastersnám í Cambridge, Massachusetts, Bandaríkjunum.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.