Morgunblaðið - 18.02.2003, Blaðsíða 25

UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 18. FEBRÚAR 2003 25
FYRRVERANDI borgarstjóri
og svokallaður talsmaður Samfylk-
ingarinnar, Ingibjörg Sólrún
Gísladóttir, hefur greinilega
ákveðið að meginuppistaðan í
framlagi hennar til kosningabar-
áttunnar verði persónulegar árásir
á forsætisráðherra og formann
Sjálfstæðisflokksins, Davíð Odds-
son. Í ræðu hennar á flokksþingi
Samfylkingarinnar í Borgarnesi
nýlega kom fátt fram sem varpað
gæti ljósi á stefnu hennar eða
Samfylkingarinnar í mikilvægum
þjóðfélagsmálum. Í raun má líkja
málflutningi Ingibjargar við
stjórnmálaumræðuna eins og hún
var fyrir nokkrum áratugum þegar
hatrammar persónulegar árásir og
pólitískt „skítkast“ einkenndu
þjóðfélagsumræðuna.
Hver er trúverðugur?
Davíð Oddsson hefur verið for-
sætisráðherra í tæp 12 ár og undir
hans forystu hefur þjóðfélagið tek-
ið stakkaskiptum í átt til frjáls-
ræðis á öllum sviðum, skattar á
fólk og fyrirtæki lækkaðir og efna-
hagur þjóðarinnar stórbatnað.
Jafnframt hefur verulega verið
dregið úr afskiptum stjórnmála-
manna af atvinnulífinu og gagnsæi
opinberrar stjórnsýslu aukið. Þeg-
ar Davíð var borgarstjóri 1982–
1991 var undir hans forystu gert
stórátak í því að byggja hjúkr-
unarheimili og leiguíbúðir fyrir
aldraða. Einnig voru byggðar átta
félags- og þjónustumiðstöðvar fyr-
ir eldri borgara. Engin slík hefur
verið byggð í tíð R-listans.
Ferill Davíðs, bæði sem borg-
arstjóra og forsætisráðherra, sýnir
stefnufestu og áræði. Ferillinn
sýnir einnig að kosningaloforðum
hans fylgja athafnir. Ingibjörg
getur síðan gert það upp við sína
samvisku hvort hennar ferill sem
borgarstjóri gefi tilefni til sömu
einkunnar. Vissulega hefur ýmis-
legt verið vel gert í borgarmálum
á undanförnum árum, t.d. einsetn-
ing grunnskólans, virkjanafram-
kvæmdir á Nesjavöllum og fram-
hald áætlunar sjálfstæðismanna
um hreinsun strandlengjunnar, að
vísu með því að leggja sérstakt
holræsagjald á borgarbúa. Á hinn
bóginn hefur hrikaleg skuldasöfn-
un borgarinnar, úrræðaleysið í
skipulags- og lóðamálum, hringl-
andaháttur og máttlitlar aðgerðir í
miðborgarmálum, útþensla stjórn-
sýslunnar og litlar framkvæmdir
bygginga í þágu aldraðra haft al-
varleg áhrif á stöðu, styrkleika og
þjónustu borgarinnar.
Kominn tími til að skipta?
Andstæðingar Davíðs halda því
óspart fram að nú sé kominn tími
til að skipta. Þetta er gamalt her-
bragð og alþekkt í stjórnmálabar-
áttunni þegar engu öðru er til að
dreifa. Er þá ekki allt eins hægt
að halda því fram að það sé kom-
inn tími fyrir Ingibjörgu að hætta
afskiptum sínum af stjórnmálum
þar sem hún hefur verið meira og
minna þátttakandi í þeim frá 1982?
Hversu langan tíma einstaka
stjórnmálamenn hafa starfað
skiptir engu máli heldur miklu
fremur hvernig þeir standa sig.
Miklu fremur mætti halda því
fram að stjórnmálamaður sem
starfað hefur í t.d. fjögur ár ætti
að hætta ef hann hefur ekki staðið
sig vel. Er til dæmis líklegt að ein-
hver héldi því fram að fengsæll
skipstjóri sem verið hefur afla-
kóngur í 12 ár ætti að taka pokann
sinn eingöngu vegna þess að hann
væri búinn að vera svo lengi afla-
kóngur? Hverjum kæmi slíkt til
hugar?
Um hvað
snúast stjórnmál?
Stjórnmál snúast um trúverðug-
leika. Þau snúast um vilja og getu
stjórnmálamanna til að bæta lífs-
kjör þjóðarinnar, lífsgæði og bú-
setuskilyrði. Þau snúast einnig um
það, að stjórnmálamenn standi við
orð sín, að orðum fylgi athafnir.
Davíð Oddsson, forsætisráðherra
og formaður Sjálfstæðisflokksins,
þarf ekki að kvíða dómi lands-
manna þegar ferill hans sem borg-
arstjóri og forsætisráðherra er
brotinn til mergjar.
Davíð og Ingibjörg
Eftir Vilhjálm Þ.
Vilhjálmsson
„Stjórnmál
snúast um
trúverðug-
leika. “
Höfundur er borgarfulltrúi.
Gríska perlan
Heimsferðir bjóða nú í fyrsta sinn beint flug vikulega til Rhodos,
þessarar perlu gríska eyjahafsins, sem margir telja fegurstu eyju
Grikklands. Á Rhodos upplifir þú þrjú þúsund ára gamla sögu á
einum sólríkasta stað í heimi, því hér eru yfir 300 sólardagar á ári,
frábært loftslag og einhverjar bestu aðstæður fyrir ferðamanninn sem
þú finnur í Grikklandi. Hér getur þú valið um góðar sólríkar strendur,
glæsilega gististaði, úrval veitinga-
og skemmtistaða og fjölda
spennandi kynnisferða með
fararstjórum Heimsferða á meðan á
dvölinni stendur.
Bókaðu til
Rhodos
og tryggðu þér
32.000 kr.
afslátt af ferðinni
Beint flug í allt sumar
Skógarhlíð 18, sími 595 1000. www.heimsferdir.is
Verð kr. 57.365
M.v. hjón með 2 börn, 2–11 ára,
24. júní, Caravel, í 2 vikur. Skattar
innifaldir.
Munið Mastercard
ferðaávísunina
Verð kr. 72.950
M.v. 2 í íbúð, 2 vikur, Caravel með
8.000 kr. afslætti, 24. júní. Skattar
innifaldir.
Lægsta verðið í sólina
Lægsta verðið til Grikklands
ÖÐRU hverju gýs upp umræða
um „læknadóp“ eða svokölluð ávana-
og fíknilyf og er þá gert mikið úr
meintri misnotkun sterkra verkja-
lyfja, kvíða- og svefnlyfja. Í gúrkut-
íðinni á síðastliðnu sumri endurtók
sagan sig með þeim afleiðingum að
heilbrigðisráðherra skipaði stýrihóp
með fulltrúum Tryggingastofnunar,
Lyfjastofnunar og landlæknisembætt-
isins til að meta þarfir þeirra fyrir
upplýsingar. Í framhaldi af því var
samið lagafrumvarp um lyfjagagna-
grunna, sem nú liggur fyrir alþingi.
Með þessu er verið að nota óverulegt
vandamál sem átyllu til að ryðjast inn
í einkalíf fólks og hugsanlega að fara
aftan að þeim, sem hafa sagt sig úr
miðlægum gagnagrunni á heilbrigð-
issviði.
Annar þessara lyfjagagnagrunna á
að vera með persónugreinanlegum
upplýsingum. Aðgang að honum hafa
starfsmenn ofangreindra stofnana til
þess að 1) koma í veg fyrir misnotkun
ávana- og fíknilyfja og færa sönnur á
ætlaða ólögmæta háttsemi og 2) til að
greina og skoða tilurð lyfjaávísana al-
mennt með tilliti til lyfjakostnaðar og
endurgreiðslu einstaklinga.
Takmarkanir
á lyfjaávísunum
Ávísanir á kvíða- og svefnlyf eru
nú þegar háðar takmörkunum. Að-
eins má ávísa takmörkuðu magni í
hvert skipti og framvísa verður lyf-
seðli. Ekki má nota símaávísun. Ávís-
að magn af kvíða- og svefnlyfjum ut-
an sjúkrahúsa hefur minnkað
verulega á síðustu 20 árum og allt
bendir til að misnotkun þessara lyfja
sé mjög lítil, enda fyrst og fremst
eldra fólk, sem notar lyfin, fólk sem
komið er yfir hættuna á vímusjúk-
dómum.
Ávísanir á sterk verkjalyf eru nú
þegar eftirritunarskyldar og því auð-
velt að fylgjast með hugsanlegri mis-
notkun þeirra. Sala sterkra verkja-
lyfja hefur aukist mjög mikið á
síðustu 10 árum, e.t.v. vegna þess að
fólk með mikla verki vegna sjúkdóma
lifir lengur og vegna þess að læknar
geta betur en áður linað þjáningar
þessara sjúklinga með lyfjum. Einnig
verður að hafa í huga að ákveðna teg-
und slíkra lyfja er hægt að kaupa í
smáskömmtum í handkaupi. Ekki er
hægt að fylgjast með kaupum ein-
staklinga á slíkum lyfjum frekar en
áfengiskaupum.
Rétt er að hafa í huga að sennilega
er mikið af sölu sterku verkjalyfjanna
til sjúkrahúsa. Munurinn á ávísuðu
magni kvíða- og svefnlyfja til sjúk-
linga utan sjúkrastofnana og sölutöl-
um þessara lyfja bendir til að þau séu
í verulegum mæli notuð á sjúkra-
stofnunum.
Þær takmarkanir sem nú þegar
eru á ávísunum á kvíða- og svefnlyf
hafa dugað til að draga úr ávísuðu
magni utan sjúkrahúsa. Ekki er lík-
legt að tilkoma persónugreinanlegs
gagnagrunns, sem fjöldi manns hefur
aðgang að, verði til að koma í veg fyr-
ir hugsanlega misnotkun. Eftirritun-
arskyldan sem er á ávísunum fyrir
sterk verkjalyf ætti að duga til eft-
irlits og til að koma í veg fyrir mis-
notkun þeirra ef menn vilja nota
hana.
Tilurð lyfjaávísana
og kostnaður
Samkvæmt núgildandi lyfjalögum
er lyfsölum skylt að afhenda Trygg-
ingastofnun ríkisins rafrænar upplýs-
ingar um afgreiðslu lyfja hvort sem
hún tekur þátt í greiðslu þeirra eða
ekki. Það er í sjálfu sér umhugsunar-
efni hvort stofnuninni koma við upp-
lýsingar um lyfjaávísanir sem hún
greiðir ekkert fyrir. Lyfjagagna-
grunnur stofnunarinnar hefur lítið
verið notaður svo vitað sé þar til nú
nýlega að heilbrigðisráðherra notaði
upplýsingar úr honum til að svara
fyrirspurn á alþingi um magn ávís-
aðra geðlyfja eftir kyni og aldri not-
enda. Þetta eru mjög gagnlegar upp-
lýsingar. Þeir sem fást við
heilbrigðisþjónusturannsóknir vilja
auðvitað vita meira, svo sem hve
margir notendurnir séu, hvaða lækna-
hópar ávísi tilteknum lyfjum og hvers
vegna. Slíka vitneskju er hægt að fá
með vel skilgreindum rannsóknar-
verkefnum að fengnu leyfi Persónu-
verndar, en ekki með gagnagrunnum
sem raska einkalífi fólks að óþörfu.
Það er með öllu ótækt að mikið af
lyfjasögu þjóðarinnar liggi í einhverj-
um stofnunum, sem stjórnmálamönn-
um gæti dottið í hug að einkavæða og
selja með gögnum og gæðum.
Áfengisgagnagrunnur
Fyrir allmörgum árum skrifuðu
tveir fremstu félagsvísindamenn á
Norðurlöndum á sviði vímuefnarann-
sókna bók, sem þeir nefndu „Góði
óvinurinn“. Bókin fjallaði aðallega um
notkun ólöglegra vímuefna og hvern-
ig athyglinni væri beint að henni til
þess að draga hana frá aðalóvininum,
áfengismisnotkuninni. Nú er „besti
óvinurinn“ fundinn, lyfseðilsskyld lyf,
sem einstöku sinnum eru misnotuð,
helst af þeim sem eiga við áfeng-
isvandamál að stríða. Þennan „óvin“ á
að nota sem átyllu til að skrá lyfja-
sögu allrar þjóðarinnar og hafa hana
persónugreinanlega fyrir þrjár opin-
berar stofnanir.
Áfengissala og áfengisvandamál
hafa stóraukist á sama tíma og sala
róandi lyfja hefur minnkað. Er
ástæða til að flytja frumvarp um per-
sónugreinanlegan áfengisgagnagrunn
sem ríkislögreglustjóri og væntanleg
lýðheilsustofnun hefðu aðgang að?
Besti óvinurinn
Eftir Tómas
Helgason
„Þennan
„óvin“ á að
nota sem
átyllu til að
skrá lyfja-
sögu allrar þjóðarinnar
og hafa hana persónu-
greinanlega fyrir þrjár
opinberar stofnanir.“
Höfundur er prófessor.