Morgunblaðið - 18.02.2003, Blaðsíða 32

MINNINGAR
32 ÞRIÐJUDAGUR 18. FEBRÚAR 2003 MORGUNBLAÐIÐ
A
rfmynd (mýta/
goðsögn) er forn
sögn sem hefur
djúpa merkingu fyr-
ir nútímamanninn.
Arfmyndir kynjanna birtast í
fornum sögum eða táknum sem
borist hafa með kynslóðunum
milli menningarheima. Uppruni
þeirra er iðulega óljós og framar
rituðum heimildum, en þetta eru
sögur af völdum og áhrifum, ör-
lögum, ást, hatri, lífsbaráttu og
samkennd. Ósýnileikinn er ein-
kenni þeirra, og því þarf að
greina mynd þeirra og túlka á
hverjum tíma.
Arfmyndirnar viðhalda ákveð-
inni hugmyndafræði og eru líkt
og duldar vísbendingar til
kynjanna um hvaða aðferðir
virki í karllægum heimi. Mynd-
irnar virðast
vera nýjar í
tíðarandanum,
en undrið er
hversu fornar
og stundum
úldnar þær
eru í raun.
Sú arfmynd kvenna sem und-
anfarin ár hefur mest borið á í
fjölmiðlum er rekjanleg til sagn-
ar um Salóme, stúlku sem m.a.
sagt er frá í 14. kafla Mattheus-
arguðspjalls. Stúlkan var dans-
ari og sótti valdið í fegurð sína
og nekt. Eiginleg völd voru hjá
karlmönnum, og þurftu konur að
finna önnur og duldari ráð til að
fá hlutdeild í því. Salóme fékk
óskir sínar uppfylltar með því að
dansa sjöslæðudansinn undir
bumbuslætti frammi fyrir körl-
um. Í dansinum felldi hún slæð-
urnar sjö og tók loforð af áhorf-
endum, líkt og súludansari tekur
við fimmhundruðköllum, þangað
til hún varð kviknakin. Ósk
hennar þetta örlagaríka kvöld
var: „Gef mér hér á fati höfuð
Jóhannesar skírara.“
Salóme (friður) er ekki rétta
eða elsta nafnið yfir þessa arf-
mynd, nafn gyðjunnar Ishtar er
t.d. enn eldra nafn yfir þessa
táknsögu. En arfmyndin fjallar
um þá aðferð að beita eigin lík-
ama til að öðlast völd; að tæla.
Þetta er aðferð tálkvendisins eða
gálunnar. Valdið felst ekki í
visku, ríkidæmi, ætterni eða
embætti, heldur í þeirri slægð að
freista án orða með nektinni. Að
fá, í krafti hennar, aðra til að
veita af valdi sínu. Aðferðin er
viðbragð við því að vera útilokuð
frá eiginlegum völdum, og gefur
veik, tvísýn völd.
Söngkonan Madonna (nafn yf-
ir arfmynd móðurinnar) dansaði
sjöslæðudansinn fyrir meira en
áratug. Hún tældi og eggjaði
áhangendur sína með svo góðum
árangri að aðrar söngkonur voru
nánast dæmdar til að herma eft-
ir og þýða formið. Valdið er sótt
í seiðandi líkamann eða með því
að fækka fötum eða klæðast
árásargjörnum búningum.
Madonna valdi þessa aðferð af
eigin frumkvæði, en núna er ögr-
andi framkoma nánast kvöð og
tálkvendið í tónlistarmynd-
böndum að hefð. Poppdrottn-
ingar á Vesturlöndum dansa
sjöslæðudansinn frammi fyrir
áhorfendum sínum og fella slæð-
urnar hverja af annarri. Valdið
er sótt í útlitið, og slæðurnar
falla á umslögum, tónleikum,
myndböndum og ekki síst í
glanstímaritum fyrir karla og
konur.
Regluleg viðtöl í tímaritum
virðist vega mjög þungt, en það
er líkt og skilyrðið fyrir umfjöll-
un sé að birtast á brókinni á for-
síðum og í ögrandi stellingum
inni í blaðinu. Í desember sl.
felldi t.d. söngkonan Christina
Aguilera allar spjarirnar í
myndasyrpunni The Pussycat
Dolls í tímaritinu Maxim
(www.christinazone.com). Á síð-
ustu myndinni sjást langir leggir
hennar þegar hún bisar við á
háum hælum að toga niður um
sig nærbrókina. Aquilera segist
vera orðin leið á því að þykjast
vera sæt og saklaus, og með
disknum „Stripped“ og mynd-
bandinu „Dirrty“ vilji hún festa
djarfa ímynd sína í sessi. Hún á
aðeins eftir að snúa sér beint í
myndavélina og sleppa fingrum
af geirvörtunum.
Markmiðið með nektinni er að
vekja athygli og að tæla til sín
áhorfendur; að þiggja völd sín
með því að vekja girnd. Ma-
donna var frumkvöðull á þessu
sviði, en mátturinn sem í þessu
fólst varð fljótlega hluti af (pen-
inga)maskínunni sem karlarnir
stjórna og væntanlegar popp-
drottningar gera samninga við.
Það er ekki feimnismál eða
leyndarmál að áður en skrifað er
undir samninga sé gengið frá því
að sviðsframkoman verði tælandi
og að koma þurfi fram í tímarit-
um á djarfan hátt; sýna nekt.
Sjöslæðudansinn er ekki að-
eins stundaður af poppdrottn-
ingum heldur stíga flestar kven-
kyns kvikmyndastjörnur hann.
Fyrir frumsýningar á nýjustu
myndunum birtast margar
þeirra slæðulausar í tímaritum.
Við greiningu á líkamsstellingum
á ljósmyndum af þeim kemur í
ljós að fyrirmyndin er sótt í
klámmyndir. Ástæðan er ekki
sjálfval heldur þrýstingur, því
þessar stellingar eru sagðar
virka best á þá sem skoða mynd-
irnar. Árið 2002 sýndi þó leik-
konan Jamie Lee Curtis hvernig
tálkvendið er skapað í tímarit-
um. Hún afhjúpaði það með því
að birta myndir af sér fyrir
hönnun stílistanna á líkama
hennar og á eftir (Ms. Magazine,
www.thats-a-wrap.net/jlc/).
Tálkvendið er kvenímyndin
sem kvenstjörnur í popptónlist
og kvikmyndum klæðast, og
þessi ímynd birtist með ýmsum
hætti í vestrænni menningu.
Ímyndin er sterk ábending um
hvert konan „eigi“ að sækja vald
sitt: Í líkamann. Gálan er met-
sölustúlkan; hún er fallegust,
ríkust og sælust allra kvenna.
Hamur hennar er áhrifaríkasta
gervið til að ná athygli og ár-
angri (áróður).
Nýjasta birting arfmynd-
arinnar vekur þó grun um að
gullöld gálunnar muni senn líða
undir lok. Sjöunda slæðan svífur
í loftinu og brátt mun nektin
ríkja ein; stjörnurnar stíga kvik-
naktar fram í sviðsljósið. Fall
arfmyndar stjarnanna er falið í
því að láta hendur falla með síð-
um og horfa allsnakin í linsuna.
Þá verða endalok gálunnar – í
bili.
Gullöld
gálunnar
Gálan er metsölustúlkan; hún er falleg-
ust, ríkust og sælust allra kvenna. Ham-
ur hennar er áhrifaríkasta gervið til að
ná athygli og góðum árangri.
VIÐHORF
Eftir Gunnar
Hersvein
guhe@mbl.is
✝ Jón JóhannMagnússon fædd-
ist í Innri-Fagradal í
Saurbæjarhreppi 16.
nóvember 1912. Hann
lést á hjartadeild
Landspítalans við
Hringbraut 10. febr-
úar síðastliðinn. For-
eldrar hans voru
Magnús Halldórsson,
f. 17.9. 1869, d. 15.11.
1946, og Guðrún Ingi-
björg Finnsdóttir, f.
16.12. 1872, d. 4.4.
1959. Jón var næst-
yngstur sex systkina
en hin eru Finnur, f. 1898, d. 1991,
Halldór, f. 1900, d. 1965, Sólveig, f.
1903, d. 1983, Ingibjörg, f. 1906, d.
1996, og Ásgeir, f. 1919.
Jón kvæntist 8. júlí 1944 eftirlif-
andi eiginkonu sinni, Sigrúnu Sig-
urjónsdóttur, sem fædd er á
Hólmavík 10. október 1916. Þau
eignuðust tvo syni: 1) Þorkel, f. 8.
júlí 1947, maki Kristín Guðmunds-
dóttir, f. 24. október 1946, þau eiga
þrjú börn og fjögur barnabörn. 2)
Hrólf, f. 24. janúar 1955, maki Ingi-
björg Steinunn Sverrisdóttir, f. 13.
febrúar 1955, þau eiga þrjú börn.
Jón fluttist með foreldrum sín-
um til Hólmavíkur
rúmlega tíu ára gam-
all og átti þar heima
þangað til að hann,
rúmlega tvítugur,
fluttist til Reykjavík-
ur. Fyrstu árin starf-
aði hann fyrir Efna-
gerð Reykjavíkur og
hjá Ríkisútvarpinu
en 1941 hóf hann
nám í húsgagnasmíði
hjá Húsgagnavinnu-
stofu Þorsteins Sig-
urðssonar á Grettis-
götu 13 og lauk
sveinsprófi frá Iðn-
skólanum í Reykjavík 1945 og
hlaut meistarabréf í húsgagna-
smíði 1948.
Jón vann mestan hluta starfsævi
sinnar við húsgagnasmíði, fyrstu
fimm árin hjá Húsgagnavinnustofu
Þorsteins Sigurðssonar, síðan hjá
Húsgagnaverslun Reykjavíkur í 22
ár, rúm sex ár hjá Trésmiðjunni
Meið og loks hjá Kristjáni Siggeirs-
syni þar sem hann starfaði í 16 ár
eða þar til hann lét af störfum
1985, tæplega 73 ára gamall.
Útför Jóns fer fram frá Háteigs-
kirkju í dag og hefst athöfnin
klukkan 13.30.
Týndur í París! Nafni minn og
föðurbróðir, Jón Jóhann Magnús-
son, lét ekki segja sér til verka.
Sjálfur hafði hann verkstjórnina á
sinni hendi. Hann kunni líka að
leggja á minnið kennileitin og rata
þann veg sem lá í örugga höfn. Og
fjölskyldu sinni bjó hann öruggan
hag og fallegt umhverfi þar sem
hann og Dúna áttu lengstum heim-
ili sitt í Bólstaðarhlíð 25.
Það er langur vegur úr Dala-
sýslu eða bænum Innri-Fagradal í
Saurbæ og út í heimsborgina við
ána Signu. En lítill foss sem
kenndur er við gull og fossar af
brún niður við túnfótinn á þessu
fallega bæjarstæði fellur samt um
síðir sín tár í þann sama sjó og
fljótið sem rennur í gegnum Par-
ísarborg. Nafni minn sá líka heims-
borgina í sjálfri Reykjavík. Hún
varð vettvangur lífs hans um
margra áratuga skeið og hann vildi
sjá hana í samhengi þeirrar
heimsþróunar sem skilaði öreigum
allra landa sæmandi viðurværi,
grænum torgum og sjálfstæðri
sveit hins unga Íslands, Íslands
framtíðarinnar sem í bernsku hans
hafði rétt stigið út úr moldargólf-
um í mosagrónum bæ niður við
strönd eins og í Skeljavík á Strönd-
um.
Hann stendur reffilegur í frakka
með hatt á höfði. Það er kosn-
ingadagur í Sjómannaskólanum.
Nú kjósum við konu á forsetastól. Í
köldu stríði Evrópu vorar enn í
þessu landi myrkurs og ísa.
Frændi minn er stoltur sjálfur eins
og ókrýndur forseti alþýðunnar þar
sem einn sigur eða annar er áskor-
un um að halda áfram að búa til
betri heim. Handan þeirra átaka
átti hann sér þessa mynd framtíð-
arinnar í listilega skornum mynd-
um hetjunnar fornu og konu sem
situr við spunavél. Ekki vegna úr-
eltrar hlutverakaskiptingar heldur
einmitt í samruna hinnar minnstu
manneskju og riddarans sem þar
halda í hendi fána hins eilífa al-
þýðuhers.
Þetta land, víkin með sín dæg-
JÓN JÓHANN
MAGNÚSSON
✝ María JónaGeirsdóttir fædd-
ist í Reykjavík 15.
mars 1960. Hún lést á
heimili sínu 3. febr-
úar síðastliðinn. For-
eldrar hennar eru
hjónin Geir Guðlaug-
ur Jónsson vélstjóri,
f. á Akureyri 5. jan-
úar 1928, d. 18. febr-
úar 1975, og Signý
Þorkatla Óskarsdótt-
ir leikskólakennari,
f. í Reykjavík 19. maí
1930.
Núverandi maður
Signýjar er Aðalsteinn Helgason.
Systkini Maríu eru Sigríður
Ósk Geirsdóttir, fyrrv. verka-
kona, f. í Reykjavík 17. desember
1956, maður hennar er Jón Eiríks-
son fulltrúi, f. 4. júní
1954, og Þorkell
Guðlaugur Geirsson
bílstjóri, f. í Reykja-
vík 26. maí 1961.
Börn hans og fyrr-
verandi eiginkonu
hans Dóru Guðrúnar
Wild, f. 4. október
1962, eru Egill, f. í
Reykjavík 9. ágúst
1986, og Agnes, f. í
Reykjavík 10. októ-
ber 1989.
María Jóna bjó
lengst af með móður
sinni en heimili
hennar var síðustu árin í Hátúni
12 í Reykjavík.
Útför Maríu Jónu verður gerð
frá Fossvogskirkju í dag og hefst
athöfnin klukkan 13.30.
Hinn 15. mars árið 1960 fæddist
lítil blómarós, dökk á brún og brá, lít-
il systurdóttir, uppáhaldið mitt,
Mæsa mín. Þó að ég væri ung að ár-
um treysti stóra systir mín mér fyrir
augasteininum sínum það sama sum-
ar, hálfan daginn á meðan hún var að
vinna. Það sumar bundumst við
frænkurnar böndum sem síðan urðu
sterkari og traustari með hverju
árinu sem leið.
Þegar hún var aðeins eins árs
eignaðist hún lítinn bróður. Þá voru
þau orðin þrjú systkinin og mikið að
gera hjá mömmunni. Naut þá Maja
mín þess að fá frænku í heimsókn og
sýndi það á ýmsa lund. Athvarf átti
Maja líka í Rauðagerðinu hjá afa og
ömmu. Þar undi hún sér vel og átti
góðar stundir með þeim. Hún hafði
það stundum á orði við mömmu, sína
þegar hún var lítil og langaði inn í
Rauðagerði að þar væri alltaf gott
veður. Þannig var vistin þar.
Maja var aðeins 15 ára gömul þeg-
ar hún missti föður sinn. Það var
mikill missir fyrir unglinginn. Hann
var alltaf ofarlega í huga hennar, tal-
aði hún títt um hann og hafði mynd af
honum á góðum stað í herberginu
sínu.
Fljótlega kom í ljós að Maja mín
gekk ekki heil til skógar og ágerðust
veikindi hennar með aldrinum. Ör-
lögum sínum tók hún með æðruleysi
og skynsemi. Henni fannst stundum
svolítið óréttlátt að vera svona veik,
en svaraði því strax til að það væri
betra að finna til sjálf heldur en að
horfa upp á aðra, sem henni þótti
vænt um, þjást. Hún fann alltaf
lausnir á öllu – komst aldrei í þrot.
Barngóð var hún Maja mín með
afbrigðum og hændust börn að
henni því að hún var ólöt við að leika
við þau, syngja og segja sögur.
Söngelsk var hún og kunni ógrynni
af textum og lögum. Þegar börnin
uxu úr grasi röðuðu þau sér áfram í
kringum hana og höfðu unun af því
að hjálpa henni á alla lund, allt gert
til að vera í samvistum við hana.
Stórfjölskyldan var henni efst í
huga og lagði hún mikið á sig til að
geta tekið þátt í öllu sem fjölskyldan
tók sér fyrir hendur. Gönguklúbbur
fjölskyldunnar, Vegmóður, skipaði
stóran sess í huga Maju minnar og
næstsíðasta daginn hennar var hún í
þorrablóti með Vegmóði og skemmti
sér mjög vel. Þar komu litlu börnin
til hennar og hún naut þess að tala
við þau og dást að þeim.
Við Maja höfum ferðast saman
undanfarin ár ásamt mömmu henn-
ar og fleirum. Þar má nefna Dan-
merkurferð, sumarbústaðardvöl í
Lóninu, Þórsmerkurferð, Flateyjar-
ferð þar sem Maja skrifaði og mynd-
skreytti dagbók, sem hún skírði
Flateyjarbók og gaf öllum ferða-
félögunum og svo allar samveru-
stundirnar í sumarbústað fjölskyld-
unnar á Þingvöllum. Í þessum
ferðum var Maja hetjan okkar. Hún
sem átti erfiðast með að hreyfa sig,
lét ekkert aftra sér frá því að sjá allt
það markverða sem hver ferð hafði
upp á að bjóða. Mamma hennar
lagði líka mikið af mörkum til að hún
gæti notið lífsins og sparaði ekki
krafta sína og tíma til að svo gæti
orðið.
Þær mæðgur voru mjög samrýnd-
ar og að heimsækja þær var alltaf
mjög gefandi og gaman. Þær voru
oftast með eitthvað skemmtilegt á
prjónunum, handavinnu, teikningar,
áform um að ferðast eitthvað eða
gera eitthvað skemmtilegt á næstu
dögum. Maður kom sem sagt ekki
að tómum kofanum þar.
Núna á þessum erfiðu dögum
þakka ég Guði mínum fyrir að hafa
fengið að njóta hennar Maju og ég
þakka Maju minni fyrir allt.
Ég kveð systurdóttur mína með
miklum trega og eftirsjá en einnig
með þakklæti fyrir að hafa fengið að
eiga hlutdeild í ævigöngu hennar.
Eiginmaður minn og synir sjá á
eftir góðum vini og uppáhalds
frænku, í sorg og söknuði. Eftir eig-
um við fjársjóð minninga um hana,
sem mun fylgja okkur um ókomna
tíð.
Nú dvelur hún Maja mín á völlum
sumarlandsins hlýja, í umsjá Drott-
ins og ég bið Guð almáttugan að
vefja hana örmum sínum og vernda
þennan engil sinn.
Fanney frænka.
Þegar við hugsum um Mæju
frænku dettur okkur helst í hug orð-
ið skrautleg. Hún var skrautlegur
persónuleiki og aldrei nein logn-
molla þar sem hún var. Hún var
hrókur alls fagnaðar á samkomum
þar sem óborganlegur húmor henn-
ar naut sín. Þar skartaði hún líka
skrautlegum fötum og eyrnalokk-
um, en Mæja átti eitt það skrautleg-
asta og skemmtilegasta eyrnalokka-
safn sem við höfum séð. Þegar við
vorum litlar renndum við löngunar-
augum eftir marglitum, stórum og
glitrandi eyrnalokkum að ekki sé nú
minnst á diskóennisbandið fræga.
Mæja skynjaði einstaklega vel
persónuleika fólks og náði til allra
með hnyttnum tilsvörum og smit-
andi hlátri sínum. Hún gat líka talað
við alla enda virtist feimni ekki vera
til í henni Mæju. Hún var söngelsk
og fór fremst í flokki þegar við
MARÍA JÓNA
GEIRSDÓTTIR